OCOP trở thành cầu nối giữa văn hóa và du lịch
Những năm gần đây, Thái Nguyên không chỉ tập trung nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP mà còn đẩy mạnh kết nối với du lịch nông thôn, tạo ra những trải nghiệm độc đáo cho du khách. Đây được xem là giải pháp hiệu quả nhằm khai thác tiềm năng địa phương, phát huy bản sắc văn hóa và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.
Điển hình là Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải tại xã Tân Cương. Đây là một trong hai mô hình du lịch trên cả nước được công nhận đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia với sản phẩm “Du lịch văn hóa Tày - Bản làng Thái Hải”.
Với hơn 30 ngôi nhà sàn truyền thống nằm giữa không gian xanh mát của núi rừng, Thái Hải là nơi cộng đồng các dân tộc Tày, Nùng và Kinh cùng sinh sống, gìn giữ nguyên vẹn những phong tục, tập quán và nghề truyền thống. Từ làm thuốc nam, nấu rượu, chế biến chè đến thực hành hát Then, tất cả đều được bảo tồn và trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Đến với Thái Hải, du khách không chỉ tham quan mà còn trực tiếp trải nghiệm cuộc sống bản địa thông qua các hoạt động sản xuất, sinh hoạt thường ngày như trồng trọt, chăn nuôi, làm bánh hay tham gia các lễ hội truyền thống như lễ xuống đồng, lễ mừng cơm mới. Những làn điệu Then, tiếng đàn tính cùng các trò chơi dân gian như kéo co, đánh đu, đi cà kheo mang đến cảm nhận chân thực về văn hóa vùng cao.
Theo bà Lê Thị Nga, Phó làng Thái Hải, bản làng đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá trong nước và quốc tế như Giải thưởng Du lịch bền vững ASEAN, Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN và đặc biệt là danh hiệu “Làng Du lịch tốt nhất thế giới 2022” do Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) trao tặng. Tháng 1/2025, sản phẩm du lịch văn hóa dân tộc Tày của Thái Hải tiếp tục được công nhận đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia.
Nhờ những thành tựu này, Thái Hải ngày càng được biết đến rộng rãi, thu hút hàng nghìn lượt khách trong nước và quốc tế từ hơn 30 quốc gia, vùng lãnh thổ mỗi năm, góp phần nâng cao đời sống người dân địa phương.
Chè OCOP kết hợp du lịch trải nghiệm tạo giá trị gia tăng
Không chỉ nổi bật với du lịch cộng đồng, Thái Nguyên còn khai thác hiệu quả thế mạnh từ cây chè - sản phẩm đặc trưng đã làm nên thương hiệu của địa phương.
Tại xã La Bằng, vùng đất nằm dưới chân dãy Tam Đảo với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thuận lợi cho cây chè phát triển, Hợp tác xã Chè La Bằng đang trở thành mô hình tiêu biểu trong phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch trải nghiệm.
Hợp tác xã hiện sở hữu hơn 22 ha chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP và hữu cơ. Từ vùng nguyên liệu sạch, nhiều sản phẩm chè chất lượng cao đã ra đời, trong đó có Đinh Tâm Trà - sản phẩm từng được lựa chọn làm quà tặng các nguyên thủ quốc gia tại Hội nghị APEC 2017.
Đặc biệt, sản phẩm Thanh Hải trà - trà tôm nõn thượng hạng vừa được công nhận đạt chuẩn OCOP 5 sao quốc gia vào đầu tháng 5/2026, tiếp tục khẳng định thương hiệu chè La Bằng trên thị trường.
Theo bà Nguyễn Thị Hải, Giám đốc Hợp tác xã Chè La Bằng, việc đạt chuẩn OCOP đã giúp nâng cao giá trị sản phẩm và mở ra cơ hội phát triển du lịch nông nghiệp. Du khách đến đây được trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất chè từ khâu hái chè, sao chè thủ công, đóng gói đến thưởng trà.
Bên cạnh đó, các hoạt động văn hóa bản địa như đốt lửa trại, hát Then, đàn tính, làm cơm lam hay bánh truyền thống cũng mang đến những trải nghiệm khó quên. Hiện mỗi tháng, hợp tác xã đón từ 200 đến 500 lượt khách tham quan và trải nghiệm.
OCOP góp phần nâng cao thu nhập và bảo tồn nghề truyền thống
Theo thống kê, toàn tỉnh Thái Nguyên hiện có 598 sản phẩm OCOP, trong đó có 13 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia, 118 sản phẩm 4 sao và 467 sản phẩm 3 sao.
Thực tế cho thấy, chương trình OCOP đã góp phần khơi dậy tiềm năng, lợi thế đặc sản của địa phương; thúc đẩy bảo tồn nghề truyền thống và chuyển đổi phương thức sản xuất từ quy mô nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị. Nhiều vùng nguyên liệu tập trung được hình thành, tạo nền tảng phát triển sản xuất gắn với du lịch nông thôn.
Đáng chú ý, sau khi được công nhận OCOP, giá bán sản phẩm thường tăng từ 15 - 30%, trong khi doanh thu và lợi nhuận của nhiều chủ thể sản xuất tăng lên gấp nhiều lần, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân.
Định hướng phát triển OCOP gắn với bản sắc văn hóa địa phương
Theo ông Nguyễn Thành Nam, Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh sẽ tập trung phát triển OCOP theo hướng nâng cao chất lượng, chiều sâu và tính bền vững, lấy giá trị gia tăng, bản sắc văn hóa và khả năng cạnh tranh làm trọng tâm.
Các nhóm sản phẩm chủ lực tiếp tục được ưu tiên gồm chè và sản phẩm chế biến từ chè, nông sản đặc sản, dược liệu, thực phẩm truyền thống, sản phẩm làng nghề và các sản phẩm gắn với du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn.
Đặc biệt, Thái Nguyên xác định phát triển OCOP không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm hàng hóa mà còn phải kể được câu chuyện văn hóa, phản ánh bản sắc địa phương và giá trị truyền thống của cộng đồng. Đây sẽ là yếu tố khác biệt giúp nâng cao sức cạnh tranh và giá trị thương mại của sản phẩm trên thị trường.
Song song với đó, tỉnh sẽ tăng cường vai trò của cộng đồng, các hội nghề nghiệp và người dân trong việc bảo tồn nghề truyền thống, phát huy tri thức bản địa, góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng miền trong quá trình phát triển kinh tế./.
