Khi Thất Tịch không còn chỉ là một câu chuyện xưa
Ngày 7/7 âm lịch vốn gắn với truyền thuyết Ngưu Lang – Chức Nữ, câu chuyện về đôi tình nhân bị chia cách bởi dải Ngân Hà và mỗi năm chỉ có một ngày gặp lại.
Trong ký ức của nhiều người Việt, câu chuyện ấy còn hiện diện qua hình ảnh ông Ngâu, bà Ngâu và những cơn mưa tháng Bảy.
Nhưng Thất Tịch của hôm nay đã khác.
Mạng xã hội đưa ngày này đến gần hơn với giới trẻ. Người ta rủ nhau ăn chè đậu đỏ, đi chùa cầu duyên, đăng những lời chúc vui về tình yêu. Từ một ngày vốn không quá nổi bật trong đời sống hiện đại của người Việt, Thất Tịch dần có thêm những cách thực hành mới.
Cùng với đó là nhu cầu tiêu dùng.
Khi một ngày được gắn với tình yêu, việc tặng nhau một món quà là sự phát triển khá tự nhiên.
Hoa, chocolate hay mỹ phẩm có thể là những lựa chọn quen thuộc. Nhưng với một bộ phận người tiêu dùng trẻ đang tìm kiếm sự khác biệt, những món quà làm thủ công, có câu chuyện và mang dấu ấn văn hóa lại tạo nên một sức hấp dẫn khác.
Đây chính là khoảng trống mà sản phẩm thủ công Việt có thể bước vào.
Một món quà không nhất thiết phải đắt
Thị trường quà tặng đã thay đổi khá nhiều.
Có thời, giá trị của món quà thường được nhìn qua giá tiền hoặc thương hiệu. Ngày nay, bên cạnh những yếu tố ấy, ngày càng nhiều người quan tâm đến tính cá nhân, trải nghiệm và câu chuyện phía sau sản phẩm.
Một chiếc cốc gốm được làm bằng tay có thể không hoàn hảo giống nhau từng milimét.
Một chiếc khăn lụa có thể mang họa tiết lấy cảm hứng từ hoa sen, cánh đồng hay kiến trúc truyền thống.
Một chiếc túi mây nhỏ có thể được đan bởi người thợ ở một làng nghề đã tồn tại qua nhiều thế hệ.
Điểm đáng giá nằm ở chỗ món quà ấy không chỉ là một vật dụng.
Người tặng có thứ để kể.
Người nhận có điều để nhớ.
Với Thất Tịch, yếu tố này càng phù hợp. Bởi bản thân ngày 7/7 âm lịch đã bắt đầu từ một câu chuyện về tình cảm, chờ đợi và đoàn tụ.
Một món quà có chiều sâu văn hóa vì thế dễ tìm được tiếng nói chung với tinh thần của ngày này hơn những sản phẩm chỉ đơn thuần được dán thêm dòng chữ “quà Thất Tịch”.
Gốm – từ vật dụng thường ngày đến món quà có dấu ấn riêng
Trong số các sản phẩm thủ công, gốm có nhiều lợi thế để bước vào thị trường quà tặng.
Một đôi cốc, hai chiếc bát nhỏ, bình hoa hay bộ ấm trà đều là những sản phẩm có tính ứng dụng. Nếu được thiết kế phù hợp, chúng có thể trở thành quà tặng dành cho các đôi trẻ mà không cần quá nhiều chi tiết cầu kỳ.
Các sản phẩm gốm thủ công có lợi thế về tính ứng dụng và khả năng cá nhân hóa, phù hợp với xu hướng quà tặng đề cao trải nghiệm và dấu ấn riêng.
Điều quan trọng là thay đổi cách nhìn về sản phẩm.
Nếu một chiếc cốc chỉ được bán như “cốc gốm”, cạnh tranh chủ yếu sẽ nằm ở giá cả.
Nhưng nếu đó là một sản phẩm được thiết kế riêng, có thể khắc tên, ghi ngày kỷ niệm, lựa chọn họa tiết hoặc đi kèm câu chuyện về người thợ và nơi sản xuất, giá trị cảm nhận đã khác.
Người mua không chỉ chọn một chiếc cốc.
Họ chọn một vật có khả năng lưu giữ kỷ niệm.
Đây là lợi thế mà sản phẩm công nghiệp sản xuất hàng loạt khó thay thế hoàn toàn.
Lụa, thêu tay và câu chuyện của sự tinh tế
Nếu gốm tạo cảm giác bền vững, gần gũi, lụa và thêu tay lại có thế mạnh về sự mềm mại, tinh tế.
Một chiếc khăn lụa nhỏ, túi thơm thêu tay, khăn tay hay phụ kiện thời trang có thể trở thành món quà phù hợp với nhiều mức chi tiêu.
Nhưng để bước vào thị trường của người trẻ, sản phẩm cần vượt qua một định kiến khá phổ biến: đồ thủ công truyền thống thường bị cho là “đẹp nhưng già”, thích hợp làm quà lưu niệm hơn là sử dụng hằng ngày.
Đây chính là nơi thiết kế đóng vai trò quyết định.
Thiết kế hiện đại, màu sắc phù hợp và cách sử dụng linh hoạt có thể giúp những sản phẩm như lụa, thêu tay tiếp cận gần hơn với nhóm khách hàng trẻ.
Không nhất thiết phải bỏ họa tiết truyền thống.
Vấn đề là sử dụng chúng với tỷ lệ, màu sắc và hình thức phù hợp hơn.
Một họa tiết cổ có thể được giản lược.
Một kỹ thuật thêu truyền thống có thể xuất hiện trên chiếc túi nhỏ dùng hằng ngày.
Lụa có thể được thiết kế thành phụ kiện thời trang thay vì chỉ là khăn choàng theo cách quen thuộc.
Khi đó, truyền thống không bị loại bỏ. Nó chỉ được đặt vào một hình thức mới để tiếp tục được sử dụng.
Mây tre đan và xu hướng quà tặng xanh
Mây, tre và các vật liệu tự nhiên lại có một lợi thế khác: phù hợp với xu hướng tiêu dùng quan tâm hơn đến môi trường và sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên.
Việt Nam có nhiều vùng nghề mây tre đan với kỹ thuật được tích lũy qua nhiều thế hệ. Từ những sản phẩm lớn phục vụ sinh hoạt, người thợ ngày nay có thể tạo ra giỏ nhỏ, khay, hộp, đồ trang trí và nhiều vật dụng phù hợp với không gian sống hiện đại.
Mây tre đan có khả năng phát triển thành các dòng quà tặng, hộp đựng và vật dụng trang trí phù hợp với xu hướng sử dụng vật liệu tự nhiên.
Đặc biệt, mây tre còn có thể đóng vai trò bao bì cho một bộ quà tặng.
Thay vì chiếc hộp giấy dùng một lần, một giỏ tre nhỏ có thể đựng chè, trà, bánh hoặc những sản phẩm khác. Sau khi sử dụng món quà bên trong, chiếc giỏ vẫn tiếp tục được dùng.
Khi đó, bao bì cũng trở thành một phần của sản phẩm.
Đây là cách khá thực tế để kết nối làng nghề thủ công với các ngành hàng khác như thực phẩm, trà, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương.
Từ sản phẩm làng nghề đến “quà Thất Tịch”
Tuy nhiên, có sản phẩm tốt chưa đồng nghĩa có thể ngay lập tức bước vào thị trường quà tặng.
Khoảng cách giữa một món đồ được bán tại làng nghề và một sản phẩm khiến người trẻ sẵn sàng đặt mua trên mạng vẫn còn khá xa.
Điều đầu tiên là thiết kế.
Sản phẩm phải phù hợp với không gian sống, thẩm mỹ và nhu cầu sử dụng hiện nay.
Điều thứ hai là bao bì.
Một món quà không thể được giao tới khách trong chiếc túi sơ sài nếu muốn tạo trải nghiệm tốt.
Điều thứ ba là khả năng cá nhân hóa.
Tên người nhận, ngày kỷ niệm, một câu ngắn hay lựa chọn màu sắc riêng có thể làm tăng đáng kể giá trị cảm xúc của món quà.
Và cuối cùng là câu chuyện.
Từ thiết kế, bao bì đến khả năng cá nhân hóa, sản phẩm làng nghề cần được hoàn thiện theo trải nghiệm của người mua nếu muốn tiếp cận thị trường quà tặng hiện đại.
Một tấm thẻ nhỏ trong hộp quà có thể nói rõ sản phẩm được làm ở đâu, bằng chất liệu gì, trải qua những công đoạn nào.
Nếu người thợ đã gắn bó với nghề vài chục năm, đó là câu chuyện.
Nếu kỹ thuật làm sản phẩm chỉ còn một số gia đình duy trì, đó là câu chuyện.
Nếu nguyên liệu được lấy từ địa phương, đó cũng là câu chuyện.
Những điều có thật ấy giá trị hơn nhiều so với việc cố tạo ra một truyền thuyết mới cho sản phẩm.
Không cần biến Thất Tịch thành “ngày mua sắm”
Có một ranh giới cần lưu ý khi kết nối văn hóa với thị trường.
Thất Tịch không nên bị biến thành một cái cớ để thúc đẩy tiêu dùng bằng mọi giá.
Nếu chỉ thay nhãn sản phẩm, thêm hình trái tim rồi gọi đó là “phiên bản Thất Tịch”, hiệu quả có thể chỉ tồn tại trong vài ngày.
Cách tiếp cận bền vững hơn là coi những dịp như Thất Tịch như cơ hội giới thiệu sản phẩm đến nhóm khách hàng mới.
Một người trẻ mua chiếc cốc gốm làm quà trong ngày 7/7 có thể sau đó quay lại mua đồ dùng cho gia đình.
Người được tặng khăn lụa có thể bắt đầu quan tâm đến thương hiệu và nơi sản xuất.
Một chiếc hộp mây tre đẹp có thể khiến người mua lần đầu tìm hiểu về làng nghề làm ra nó.
Như vậy, ngày lễ chỉ là điểm chạm đầu tiên.
Thương hiệu có giữ được khách hàng sau đó hay không phụ thuộc vào chất lượng thực sự của sản phẩm.
Cơ hội cho làng nghề và chủ thể OCOP
Việt Nam có hàng nghìn làng nghề và làng có nghề, cùng một hệ thống sản phẩm OCOP ngày càng phong phú. Trong đó, nhiều sản phẩm hoàn toàn có khả năng bước vào thị trường quà tặng.
Điều đáng tiếc là không ít sản phẩm vẫn chủ yếu được bán như đồ lưu niệm hoặc đặc sản địa phương.
Trong khi đó, thị trường quà tặng có thể mở ra một hướng đi khác.
Sản phẩm thủ công mỹ nghệ và OCOP có thêm dư địa phát triển khi tiếp cận thị trường quà tặng theo hướng thiết kế hiện đại, giữ bản sắc và nâng cao trải nghiệm người tiêu dùng.
Thất Tịch chỉ là một ví dụ.
Trong năm còn có Tết, ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, mùa cưới, Giáng sinh, sinh nhật, kỷ niệm cá nhân và thị trường quà tặng doanh nghiệp.
Nếu sản phẩm thủ công chỉ chờ khách du lịch đến làng nghề để mua, thị trường sẽ bị giới hạn.
Nhưng nếu được phát triển thành sản phẩm quà tặng, bán qua thương mại điện tử, mạng xã hội, cửa hàng thiết kế và kết nối với doanh nghiệp, không gian thị trường rộng hơn nhiều.
Đây cũng là cơ hội để nghề truyền thống tạo thêm việc làm và thu nhập tại khu vực nông thôn, đặc biệt khi thế hệ trẻ tham gia vào thiết kế, truyền thông và thương mại điện tử.
Để người trẻ không chỉ ngắm đồ truyền thống trong bảo tàng
Câu chuyện cuối cùng không chỉ nằm ở việc bán thêm được bao nhiêu món quà trong ngày Thất Tịch.
Điều đáng quan tâm hơn là làm thế nào để sản phẩm thủ công tiếp tục tồn tại trong đời sống.
Một chiếc khăn chỉ có sức sống khi còn người muốn dùng.
Một chiếc cốc gốm còn giá trị khi có mặt trên bàn làm việc, bàn ăn của một gia đình.
Một chiếc giỏ tre sẽ có tương lai nếu người trẻ thấy nó đẹp và hữu ích trong căn hộ của mình.
Sản phẩm thủ công không thể chỉ được bảo tồn bằng cách đặt sau tủ kính.
Nghề truyền thống cần thị trường.
Người thợ cần thu nhập.
Và thế hệ trẻ cần tìm thấy lý do để đưa sản phẩm ấy vào cuộc sống của họ.
Thất Tịch, với sự quan tâm ngày càng lớn của người trẻ, có thể chỉ là một dịp nhỏ trong năm. Nhưng từ một ngày dành để kể chuyện tình yêu, nó gợi mở một cơ hội lớn hơn: đưa những sản phẩm mang dấu ấn bàn tay người Việt trở thành những món quà của đời sống hiện đại.
Một món quà như thế không cần phải nói quá nhiều về truyền thống.
Chỉ cần đủ đẹp để người ta muốn tặng.
Đủ hữu ích để người nhận muốn giữ.
Và đủ chân thật để khi hỏi nó được làm ở đâu, phía sau món quà ấy thực sự có một làng nghề, một người thợ và một câu chuyện đáng để kể.