Nông nghiệp công nghệ cao – xu hướng tất yếu trong thời đại mới
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp không còn là lựa chọn mà đã trở thành xu hướng tất yếu. Đây được xem là chìa khóa quan trọng giúp ngành nông nghiệp Việt Nam nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh, đồng thời tạo nên những thay đổi mạnh mẽ cho diện mạo nông thôn và nền kinh tế đất nước.
Việt Nam là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp, song ngành này đang đối mặt với nhiều thách thức như diện tích đất sản xuất ngày càng thu hẹp do quá trình đô thị hóa, tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nông sản từ thị trường quốc tế, trong khi nhu cầu lương thực và thực phẩm tiếp tục gia tăng theo tốc độ tăng dân số.
Trước những áp lực đó, các chuyên gia nhận định phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là giải pháp tối ưu để nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp trong tương lai.
Nông nghiệp công nghệ cao là mô hình sản xuất ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến vào toàn bộ quá trình sản xuất nhằm tạo ra bước đột phá về năng suất, chất lượng và giá trị nông sản. Đồng thời, mô hình này góp phần đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội về thực phẩm an toàn, chất lượng và thân thiện với môi trường.
Khoa học công nghệ – chìa khóa nâng cao năng suất và chất lượng nông sản
Trong quá trình phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đổi mới khoa học công nghệ được xác định là giải pháp then chốt. Các công nghệ hiện đại như công nghệ sinh học, nhà kính, nhà màng, hệ thống tưới nhỏ giọt, cảm biến thông minh, tự động hóa và Internet vạn vật (IoT) đang được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong sản xuất nông nghiệp.
Nhờ những tiến bộ này, người nông dân có thể tiết kiệm chi phí sản xuất, giảm lượng nước tưới, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời nâng cao năng suất cây trồng, vật nuôi và chất lượng nông sản. Bên cạnh đó, công nghệ còn giúp người sản xuất chủ động kiểm soát điều kiện canh tác, giảm phụ thuộc vào thời tiết và hạn chế những rủi ro do thiên tai gây ra.
Theo các báo cáo chuyên ngành, khoa học công nghệ hiện đóng góp hơn 30% giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp và khoảng 38% giá trị trong lĩnh vực sản xuất giống cây trồng, vật nuôi. Tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch của nhiều loại nông sản cũng giảm đáng kể; mức độ cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp ngày càng được nâng cao, góp phần cải thiện hiệu quả sản xuất trên diện rộng.
Nhiều chuyên gia và nhà khoa học đánh giá rằng khoa học công nghệ đã thực sự trở thành động lực quan trọng, tạo nên những chuyển biến mang tính đột phá trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống của người dân nông thôn.
Nhiều thành tựu nổi bật từ nông nghiệp công nghệ cao
Nhận thức rõ vai trò của khoa học công nghệ đối với sự phát triển nông nghiệp, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất.
Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 5/11/2016 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII đã xác định định hướng phát triển nền nông nghiệp hiện đại theo hướng sản xuất quy mô lớn, ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh và giá trị gia tăng của nông sản.
Cùng với đó, hàng loạt chính sách như Quyết định số 176/QĐ-TTg năm 2010 và Quyết định số 1895/QĐ-TTg năm 2012 đã tạo nền tảng quan trọng cho việc phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên phạm vi cả nước.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật đã giúp cơ cấu sản xuất nông nghiệp chuyển dịch theo hướng phát huy lợi thế từng vùng miền, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường.
Trong lĩnh vực trồng trọt, nhiều địa phương đã đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến và tăng cường kiểm soát dịch bệnh. Nhờ đó, sản lượng và chất lượng nông sản không ngừng được nâng cao. Đáng chú ý, tỷ trọng gạo chất lượng cao hiện chiếm trên 80% tổng lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam. Đặc biệt, giống gạo ST25 đã được vinh danh là “Gạo ngon nhất thế giới năm 2019”, góp phần khẳng định thương hiệu nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Song song với đó, việc áp dụng tiêu chuẩn VietGAP ngày càng được mở rộng, mang lại các sản phẩm an toàn, chất lượng cao và đáp ứng yêu cầu khắt khe của người tiêu dùng trong và ngoài nước.
Ở lĩnh vực lâm nghiệp, ngành chế biến gỗ và lâm sản đã có bước phát triển mạnh mẽ, trở thành một trong những ngành công nghiệp chế biến hàng đầu khu vực châu Á và nằm trong nhóm dẫn đầu thế giới.
Trong chăn nuôi, các mô hình trang trại công nghệ cao, chăn nuôi hữu cơ, chuỗi sản xuất khép kín ngày càng được nhân rộng. Công nghệ chế biến thủy sản cũng liên tục được đầu tư hiện đại nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.
Nhờ ứng dụng khoa học công nghệ trong tất cả các khâu từ nghiên cứu giống, sản xuất, chăm sóc đến chế biến và bảo quản sau thu hoạch, nông sản Việt Nam ngày càng nâng cao chất lượng và giá trị. Năm 2019, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 41,3 tỷ USD, với mức xuất siêu 10,4 tỷ USD.
Gỡ nút thắt để phát triển nông nghiệp công nghệ cao bền vững
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, quá trình phát triển nông nghiệp công nghệ cao vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn.
Một trong những rào cản lớn nhất là nhu cầu vốn đầu tư rất lớn cho cơ sở hạ tầng, trang thiết bị và công nghệ sản xuất. Trong khi đó, quy mô sản xuất của nhiều hộ nông dân vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún, gây khó khăn cho việc ứng dụng đồng bộ công nghệ hiện đại.
Bên cạnh đó, tình trạng thiếu quỹ đất tập trung quy mô lớn, thị trường tiêu thụ chưa ổn định, hạn chế trong hoạt động nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, cùng với chất lượng nguồn nhân lực chưa đồng đều cũng đang ảnh hưởng đến tốc độ phát triển của lĩnh vực này.
Để tháo gỡ những khó khăn trên, Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao. Nhiều chương trình tín dụng ưu đãi với quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng được triển khai nhằm hỗ trợ các dự án nông nghiệp sạch, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.
Đặc biệt, các chính sách mới cho phép doanh nghiệp được vay vốn với tỷ lệ cao hơn, giảm yêu cầu về tài sản bảo đảm, đồng thời được hưởng nhiều ưu đãi về đất đai và thủ tục hành chính.
Song song với đó, công tác đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp cũng được chú trọng. Hàng triệu lao động nông thôn đã được đào tạo nghề, tiếp cận các kỹ thuật sản xuất tiên tiến và mạnh dạn chuyển đổi sang những mô hình sản xuất có giá trị kinh tế cao hơn.
Việc mở rộng nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, tích tụ ruộng đất và đẩy mạnh xúc tiến thương mại cũng đang tạo điều kiện thuận lợi để nông sản Việt Nam tiếp cận những thị trường khó tính như Nhật Bản, Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và Australia.
Động lực cho nền nông nghiệp hiện đại và bền vững
Những thành tựu đạt được trong thời gian qua cho thấy phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao là hướng đi đúng đắn, góp phần tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành nông nghiệp Việt Nam.
Trong thời gian tới, để khoa học công nghệ thực sự trở thành nền tảng cho sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ; thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người nông dân.
Với sự đồng hành của khoa học công nghệ cùng những chính sách hỗ trợ hiệu quả, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, nâng cao giá trị gia tăng, tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế và hướng tới mục tiêu phát triển xanh, hiện đại, bền vững trong tương lai./.
