Khai thác lợi thế bản địa để hình thành sản phẩm kinh tế ban đêm
Trong phát triển kinh tế nông thôn, du lịch không chỉ giới hạn ở các hoạt động tham quan, trải nghiệm vào ban ngày mà còn có thể mở rộng sang những dịch vụ phục vụ du khách vào buổi tối. Đây là hướng khai thác nhằm gia tăng giá trị từ cảnh quan, văn hóa, ẩm thực và sản phẩm đặc trưng của địa phương. Đối với những vùng có lợi thế về du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, văn hóa truyền thống và làng nghề, các hoạt động kinh tế ban đêm có thể trở thành hướng phát triển bổ trợ, góp phần đa dạng hóa cơ cấu kinh tế nông thôn.
Khác với mô hình kinh tế ban đêm tại các đô thị, hoạt động kinh tế ban đêm ở nông thôn cần được xây dựng dựa trên điều kiện thực tế và bản sắc riêng của từng địa phương. Sức hấp dẫn không nhất thiết đến từ những khu vui chơi quy mô lớn mà có thể bắt nguồn từ không gian làng quê, nét văn hóa truyền thống, ẩm thực dân gian và những sản phẩm được tạo ra từ chính hoạt động sản xuất của người dân.
Tại những địa phương có làng nghề truyền thống, các hoạt động buổi tối có thể được tổ chức thông qua không gian giới thiệu sản phẩm, trình diễn nghề thủ công, trải nghiệm làm sản phẩm và mua sắm hàng lưu niệm. Đây là cách giúp du khách hiểu hơn về giá trị của nghề truyền thống, đồng thời tạo thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm cho các cơ sở sản xuất và hộ gia đình.
Đối với những vùng có thế mạnh về nông nghiệp, việc tổ chức không gian ẩm thực, giới thiệu đặc sản và sản phẩm chế biến từ nông sản địa phương có thể tạo thêm điểm nhấn cho hoạt động du lịch. Du khách không chỉ được thưởng thức sản phẩm mà còn có cơ hội tìm hiểu về nguyên liệu, phương thức chế biến và câu chuyện gắn với đời sống sản xuất của người dân.
Ở những khu vực phát triển du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái, các hoạt động thưởng thức ẩm thực bản địa, giao lưu văn hóa, tìm hiểu phong tục và trải nghiệm không gian sinh hoạt truyền thống cũng có thể được tổ chức vào buổi tối. Những trải nghiệm này góp phần làm phong phú hành trình của du khách, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia cung cấp dịch vụ và giới thiệu những giá trị đặc trưng của quê hương.
Tuy nhiên, không phải địa phương nào cũng có đủ điều kiện để phát triển các hoạt động kinh tế ban đêm. Việc lựa chọn sản phẩm cần căn cứ vào tiềm năng du lịch, nhu cầu của khách, điều kiện hạ tầng và khả năng tổ chức của cộng đồng. Thay vì đầu tư dàn trải, mỗi địa phương cần xác định những sản phẩm phù hợp, có bản sắc và có khả năng duy trì hoạt động ổn định.
Mở rộng sinh kế, kết nối tiêu thụ sản phẩm nông thôn
Một trong những ý nghĩa quan trọng của phát triển kinh tế ban đêm là mở rộng cơ hội kinh doanh và việc làm cho người dân nông thôn. Khi các hoạt động du lịch được kéo dài sang buổi tối, nhu cầu đối với dịch vụ ăn uống, lưu trú, vận chuyển, mua sắm và trải nghiệm cũng có thêm điều kiện phát triển. Đây là cơ hội để hộ gia đình, hợp tác xã, cơ sở sản xuất và doanh nghiệp địa phương tham gia vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch.
Đáng chú ý, kinh tế ban đêm có thể tạo thêm kênh giới thiệu và tiêu thụ nông sản, sản phẩm làng nghề và đặc sản địa phương. Tại các không gian ẩm thực, điểm du lịch cộng đồng hoặc khu vực kinh doanh phù hợp, sản phẩm nông nghiệp chế biến, thực phẩm truyền thống, hàng thủ công và sản phẩm OCOP có thể được giới thiệu trực tiếp đến khách du lịch.
Việc kết hợp hoạt động mua sắm với trải nghiệm tìm hiểu nguồn gốc sản phẩm, quy trình sản xuất và giá trị văn hóa giúp tăng sức hấp dẫn cho hàng hóa địa phương. Thay vì chỉ bán sản phẩm đơn thuần, người sản xuất có thể giới thiệu những câu chuyện về nguyên liệu, nghề truyền thống và phương thức tạo ra sản phẩm. Qua đó, sản phẩm nông thôn có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Đối với các hợp tác xã nông nghiệp, đây cũng là hướng mở rộng phương thức tiêu thụ sản phẩm. Hợp tác xã có thể liên kết với doanh nghiệp du lịch, cơ sở lưu trú và hộ kinh doanh để cung cấp nông sản, thực phẩm chế biến và đặc sản phục vụ hoạt động du lịch. Sự kết nối này góp phần hình thành mối liên hệ giữa sản xuất nông nghiệp, chế biến, thương mại và dịch vụ, giúp mở rộng đầu ra cho sản phẩm địa phương.
Bên cạnh đó, phát triển kinh tế ban đêm còn tạo thêm cơ hội tham gia cho nhiều nhóm lao động. Phụ nữ nông thôn có thể phát triển dịch vụ ẩm thực, lưu trú và kinh doanh sản phẩm thủ công; thanh niên có thể tham gia quảng bá du lịch, hướng dẫn trải nghiệm và tổ chức các hoạt động dịch vụ. Những nghệ nhân, người am hiểu nghề truyền thống và văn hóa địa phương có thể trực tiếp giới thiệu sản phẩm, trình diễn kỹ năng nghề và truyền dạy kinh nghiệm cho thế hệ trẻ.
Để các hoạt động này mang lại hiệu quả, cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng dân cư. Chính quyền hỗ trợ định hướng phát triển, cải thiện điều kiện hạ tầng và quản lý hoạt động; doanh nghiệp tham gia kết nối thị trường, xây dựng sản phẩm du lịch; hợp tác xã tổ chức cung ứng nông sản và đặc sản; người dân trực tiếp tham gia sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ.
Quan trọng hơn, người dân cần được xác định là chủ thể của quá trình phát triển. Việc tạo điều kiện để các hộ gia đình, cơ sở sản xuất và hợp tác xã tham gia cung cấp sản phẩm, dịch vụ sẽ giúp lợi ích kinh tế từ du lịch có cơ hội lan tỏa trong cộng đồng. Đây cũng là cơ sở để gắn phát triển du lịch với nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống người dân nông thôn.
Tổ chức đồng bộ, bảo đảm phát triển kinh tế ban đêm bền vững
Để kinh tế ban đêm phát triển hiệu quả, các địa phương cần có định hướng tổ chức phù hợp với điều kiện thực tế, tránh tình trạng đầu tư theo phong trào hoặc xây dựng các điểm kinh doanh thiếu khả năng khai thác. Trước khi triển khai, cần đánh giá tiềm năng du lịch, nhu cầu của du khách, khả năng chi tiêu, điều kiện giao thông và nguồn cung dịch vụ tại địa phương. Trên cơ sở đó, lựa chọn quy mô, loại hình hoạt động và thời gian tổ chức phù hợp.
Việc phát triển không gian kinh tế ban đêm cần gắn với quy hoạch và điều kiện sinh hoạt của cộng đồng. Các khu vực dành cho hoạt động ẩm thực, mua sắm, giới thiệu sản phẩm và trải nghiệm văn hóa cần được bố trí thuận tiện, bảo đảm khả năng tiếp cận và hạn chế ảnh hưởng đến khu dân cư. Địa phương cũng cần quan tâm đến hệ thống chiếu sáng, đường giao thông, bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng và biển chỉ dẫn để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh doanh và phục vụ du khách.
Cùng với hạ tầng, công tác quản lý an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường cần được chú trọng. Các cơ sở kinh doanh phải thực hiện đúng quy định, bảo đảm chất lượng dịch vụ và có trách nhiệm trong việc thu gom, xử lý rác thải. Việc kiểm soát tiếng ồn, thời gian hoạt động và mật độ kinh doanh cũng cần được quan tâm để không làm ảnh hưởng đến đời sống thường ngày của người dân.
Một yêu cầu quan trọng khác là phát triển kinh tế ban đêm phải đi đôi với bảo tồn bản sắc văn hóa và tài nguyên du lịch. Các hoạt động giới thiệu ẩm thực, trình diễn nghề thủ công, biểu diễn nghệ thuật và giao lưu cộng đồng cần dựa trên những giá trị văn hóa vốn có của địa phương. Người dân, nghệ nhân và những người am hiểu văn hóa cần được khuyến khích tham gia xây dựng nội dung trải nghiệm, tránh tình trạng thương mại hóa quá mức hoặc làm sai lệch những giá trị truyền thống.
Bên cạnh đó, chuyển đổi số có thể trở thành công cụ hỗ trợ hoạt động kinh doanh và quảng bá du lịch. Các địa phương, cơ sở kinh doanh và hợp tác xã có thể sử dụng mạng xã hội, nền tảng trực tuyến và bản đồ số để giới thiệu sản phẩm, thông tin dịch vụ, địa điểm trải nghiệm và lịch hoạt động. Việc cung cấp thông tin rõ ràng về sản phẩm, giá cả và phương thức phục vụ sẽ giúp du khách thuận tiện hơn trong việc lựa chọn dịch vụ, đồng thời hỗ trợ các cơ sở kinh doanh mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng.
Phát triển kinh tế ban đêm tại nông thôn cũng cần được đặt trong mối liên hệ với định hướng phát triển du lịch và khai thác hiệu quả các nguồn lực địa phương. Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 27/7/2020 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án phát triển kinh tế ban đêm ở Việt Nam là một trong những cơ sở định hướng cho việc phát triển các hoạt động kinh tế trong khung thời gian ban đêm. Bên cạnh đó, Quyết định số 922/QĐ-TTg ngày 2/8/2022 về Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025 đã đề cập đến việc khai thác các giá trị văn hóa, cảnh quan và sản phẩm đặc trưng để phát triển du lịch nông thôn. Những định hướng này có thể được tham khảo khi xây dựng hoạt động phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Phát triển kinh tế ban đêm tại các vùng nông thôn có tiềm năng du lịch không đơn thuần là kéo dài thời gian kinh doanh mà còn là quá trình khai thác hiệu quả hơn các giá trị cảnh quan, văn hóa, nông nghiệp và làng nghề. Khi được tổ chức phù hợp, gắn với liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, tạo việc làm và bảo vệ môi trường, kinh tế ban đêm sẽ góp phần đa dạng hóa sinh kế, nâng cao thu nhập và mở rộng cơ hội phát triển cho người dân. Đây là hướng khai thác bổ trợ có triển vọng, góp phần thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển theo hướng đa dạng, giàu bản sắc và bền vững./.
