Liên kết để ổn định đầu ra
Trên vùng đất bãi ven sông Châu, HTX Nông sản sạch Bảo An, xã Vĩnh Trụ, đang từng bước hình thành vùng sản xuất rau, củ, quả theo hướng an toàn, gắn với nhu cầu thị trường. Với khoảng 5 ha sản xuất, HTX liên kết với Công ty TNHH Đầu tư sản xuất phát triển nông nghiệp WinEco, đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị WinMart, Go!, các cửa hàng nông sản an toàn và bếp ăn tập thể.
Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về sản lượng và chủng loại, HTX Nông sản sạch Bảo An không chỉ sản xuất trên diện tích của mình mà còn tổ chức liên kết với các hộ dân, từng bước mở rộng vùng sản xuất tập trung lên hơn 100 ha.
Điểm nổi bật của mô hình là sản xuất được tổ chức ngay từ nhu cầu của thị trường. Thay vì gieo trồng theo kinh nghiệm hoặc chạy theo những biến động ngắn hạn của giá cả, người sản xuất được định hướng cụ thể về chủng loại, sản lượng, thời vụ và yêu cầu chất lượng ngay từ đầu vụ.
Cách làm này đang mang lại hiệu quả rõ rệt. Tại các vùng rau, củ, quả liên kết, phần lớn sản phẩm được HTX Nông sản sạch Bảo An thu mua, góp phần hạn chế tình trạng ùn ứ, khó tiêu thụ khi vào chính vụ. Giá sản phẩm cũng được duy trì cao hơn thị trường tự do khoảng 3 - 5%, tạo thêm động lực để nông dân duy trì sản xuất theo đúng quy trình và yêu cầu của chuỗi.
Theo ông Nguyễn Viết Hùng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Hạ Vỹ, xã Vĩnh Trụ, HTX hiện duy trì gần 10 ha sản xuất liên kết với HTX Nông sản sạch Bảo An. Tham gia chuỗi liên kết giúp xã viên chủ động hơn trong kế hoạch gieo trồng, bố trí cơ cấu cây trồng và kiểm soát sản lượng, chất lượng nông sản, thay vì sản xuất rồi mới tìm đầu ra.
Hiệu quả kinh tế cũng được thể hiện khá rõ. Riêng diện tích trồng hành lá, bình quân đạt từ 12 - 15 triệu đồng/sào/vụ, có thời điểm đạt hơn 30 triệu đồng/sào/vụ.
“Tham gia chuỗi liên kết, bà con không còn phải loay hoay tìm đầu ra hay thấp thỏm về giá cả như trước, mà yên tâm sản xuất theo hợp đồng đã ký kết”, ông Hùng chia sẻ.
Ở góc độ HTX đầu mối, ông Trần Ngọc Hiếu, Giám đốc HTX Nông sản sạch Bảo An, cho biết HTX xác định xây dựng và phát triển chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ với các địa phương, vùng sản xuất là hướng đi lâu dài. Mục tiêu là hình thành mối liên kết hài hòa lợi ích giữa HTX, người sản xuất và đơn vị tiêu thụ.
Hiện mỗi ngày, HTX cung cấp từ 2 - 4 tấn nông sản các loại cho hệ thống WinMart, Go!, các bếp ăn tập thể và cửa hàng nông sản an toàn trong tỉnh. Thời gian tới, HTX tiếp tục mở rộng vùng liên kết, nâng cao chất lượng sản phẩm và tìm kiếm thêm các kênh tiêu thụ ổn định.
Theo ông Trần Ngọc Hiếu, khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, sản lượng và chất lượng được kiểm soát, HTX sẽ có điều kiện nâng cao khả năng đáp ứng thị trường, đồng thời gia tăng giá trị nông sản và thu nhập cho người sản xuất.
Tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường
Không chỉ với nhóm rau, củ, quả, mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ đang được các HTX tại Ninh Bình mở rộng sang nhiều nhóm sản phẩm khác, từng bước thay đổi phương thức tổ chức sản xuất nông nghiệp.
HTX Nông sản an toàn Liên Hiệp, phường Lý Thường Kiệt, hiện duy trì sản xuất, cung ứng nông sản theo hợp đồng trên diện tích hơn 4 ha. Trong đó, hơn 1 ha được sử dụng để trồng khoai tây và rau làm nguyên liệu chế biến theo hợp đồng với Công ty TNHH Thực phẩm PepsiCo Việt Nam. Phần diện tích còn lại được bố trí trồng rau, củ, quả cung ứng cho các bếp ăn tập thể và cửa hàng nông sản an toàn trên địa bàn tỉnh.
Sản xuất theo hợp đồng đã tạo ra thay đổi căn bản trong cách tổ chức sản xuất của HTX. Cơ cấu cây trồng, thời vụ, diện tích và sản lượng được tính toán dựa trên yêu cầu của thị trường, thay vì chỉ dựa vào tập quán canh tác.
Ông Phạm Hoàng Hiệp, Giám đốc HTX Nông sản an toàn Liên Hiệp, cho biết sản xuất theo hợp đồng giúp HTX chủ động xây dựng kế hoạch, bố trí cơ cấu và thời vụ phù hợp, qua đó bảo đảm nguồn cung theo đúng yêu cầu của đối tác.
Các lứa rau, củ được bố trí trồng gối vụ, tạo nguồn sản phẩm liên tục trong mùa sản xuất. Cách làm này vừa giúp sử dụng hiệu quả diện tích đất, vừa nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng về sản lượng, chất lượng và thời gian giao hàng.
Thực tế từ các mô hình cho thấy, khi liên kết được tổ chức chặt chẽ, HTX không còn đơn thuần là nơi tập hợp các hộ sản xuất mà từng bước trở thành cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp và thị trường.
Trong chuỗi liên kết, HTX đảm nhận vai trò tổ chức sản xuất, kiểm soát quy trình, tập hợp sản lượng và kết nối tiêu thụ. Qua đó, người nông dân có thêm điều kiện nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị, còn doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn nguyên liệu phục vụ sản xuất, chế biến.
Hướng tới sản xuất hàng hóa quy mô lớn
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, thời gian qua, tổ chức sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh từng bước được đổi mới theo hướng tăng cường hợp tác, liên kết. Nhiều mô hình liên kết sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ được hình thành, mở rộng, góp phần thúc đẩy sản xuất theo chuỗi giá trị.
Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng và phát triển 123 chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ; tỷ lệ giá trị sản phẩm nông, lâm nghiệp và thủy sản được sản xuất dưới các hình thức hợp tác và liên kết đạt 25%.
Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Trần Anh Dũng, sau khi hợp nhất, Ninh Bình có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển toàn diện các lĩnh vực kinh tế, trong đó nông nghiệp có điều kiện mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm nhờ quỹ đất nông nghiệp lớn và hệ thống sản phẩm chủ lực, đặc sản, sản phẩm có lợi thế cạnh tranh.
Nhiều nông sản, thực phẩm của tỉnh từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường trong nước; một số sản phẩm đã tiếp cận và xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để Ninh Bình tiếp tục tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa quy mô lớn, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản.
Trong Đề án cơ cấu lại ngành Nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030, Ninh Bình xác định tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, hiện đại hóa và sản xuất lớn, lấy liên kết chuỗi giá trị làm trục xuyên suốt.
Theo định hướng này, doanh nghiệp nông nghiệp được xác định là lực lượng đầu tàu dẫn dắt nông dân tham gia chuỗi giá trị; HTX kiểu mới giữ vai trò tổ chức sản xuất, kết nối các hộ dân với doanh nghiệp và thị trường.
Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ giá trị sản phẩm nông, lâm nghiệp và thủy sản được sản xuất dưới hình thức hợp tác và liên kết đạt 30 - 40%.
Để hiện thực hóa mục tiêu, Ninh Bình định hướng chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp; tổ chức sản xuất dựa trên nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng tiêu thụ.
Cùng với đó, tỉnh chú trọng củng cố, phát triển và nhân rộng các mô hình HTX kiểu mới gắn với sản xuất nông nghiệp an toàn, nông nghiệp hữu cơ và phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm, hàng hóa chủ lực.
Việc thúc đẩy liên kết giữa các chủ thể từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ được xem là giải pháp quan trọng để khắc phục những điểm nghẽn của sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ. Khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi, người nông dân có thêm cơ sở để điều chỉnh sản xuất theo nhu cầu thực tế; HTX có điều kiện phát huy vai trò tổ chức và kết nối; còn doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn nguyên liệu.
Mở rộng vùng nguyên liệu, nâng sức cạnh tranh
Bên cạnh tổ chức lại sản xuất, Ninh Bình cũng tập trung hỗ trợ nông dân tiếp cận thị trường, nguồn vốn và ứng dụng khoa học công nghệ; từng bước nâng quy mô sản xuất, tham gia HTX và liên kết với doanh nghiệp.
Các HTX nông nghiệp được ưu tiên hỗ trợ ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, liên kết sản xuất - tiêu thụ và tham gia phát triển các vùng nguyên liệu tập trung.
Tỉnh cũng khuyến khích phát triển các chuỗi giá trị gắn với du lịch nông thôn, làng nghề và sản phẩm OCOP; nhân rộng những mô hình liên kết hiệu quả, mô hình thuê, gom, tích tụ ruộng đất để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung.
Mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh có 143 chuỗi tiêu biểu với sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu sản xuất, chế biến và tiêu thụ; sản phẩm có thương hiệu, giá trị gia tăng cao, sức cạnh tranh tốt trên thị trường trong nước và đáp ứng yêu cầu mở rộng xuất khẩu.
Từ những cánh đồng rau, củ, quả đến các vùng nguyên liệu phục vụ chế biến, thực tiễn tại Ninh Bình đang cho thấy một hướng đi rõ nét: chuyển từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu thị trường.
Khi “đầu ra” được tính toán ngay từ khâu tổ chức sản xuất, người nông dân không chỉ giảm bớt rủi ro về tiêu thụ mà còn có thêm động lực nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong khi đó, HTX từng bước trở thành mắt xích quan trọng kết nối nông dân với doanh nghiệp; doanh nghiệp có vùng nguyên liệu ổn định; còn nông sản có cơ hội đi xa hơn nhờ chất lượng, thương hiệu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường.
Đây cũng là nền tảng để nông nghiệp Ninh Bình từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh, hướng tới xây dựng những chuỗi nông sản bền vững, hiệu quả hơn trong giai đoạn mới.