OCOP càng phát triển, nhu cầu công nghệ càng rõ
Đến tháng 9/2025, cả nước có 17.316 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, với 9.345 chủ thể tham gia. Nhóm thực phẩm chiếm 78,3% tổng số sản phẩm. Đáng chú ý, hơn 60,7% chủ thể OCOP đạt từ 3 sao trở lên có doanh thu tăng, với mức tăng bình quân 17,6%/năm.
Khi sản phẩm bán được nhiều hơn, bài toán phía sau cũng thay đổi. Sản xuất thủ công có thể phù hợp ở quy mô nhỏ, nhưng khi sản lượng tăng, yêu cầu về độ đồng đều, vệ sinh, thời gian giao hàng và quy cách đóng gói buộc các chủ thể phải thay đổi cách làm.
Đặc biệt với nhóm thực phẩm, những công đoạn như sấy, nghiền, sao, phối trộn, đóng gói và bảo quản dần trở thành những mắt xích quyết định khả năng mở rộng sản xuất.
Định hướng này cũng được thể hiện trong Thông tư 23/2026/TT-BNNMT, trong đó có các nội dung về ứng dụng khoa học, công nghệ trong sơ chế, chế biến; phát triển sản phẩm chế biến sâu từ đặc sản, nguyên liệu địa phương; đổi mới bao bì và truy xuất nguồn gốc.
Như vậy, phía sau một sản phẩm OCOP không chỉ là câu chuyện của người trồng nguyên liệu hay chủ thể sản xuất. Đó còn là bài toán công nghệ.
Trường Phát: cây sen đi từ nguyên liệu đến sản phẩm chế biến
HTX Dịch vụ Nông nghiệp Trường Phát (HTX Trường Phát) tại Nhơn Trạch, Đồng Nai là một ví dụ rõ về quá trình nâng giá trị nguyên liệu địa phương thông qua chế biến. Từ cây sen, HTX đã phát triển nhiều dòng sản phẩm như hạt sen sấy, bột sen dinh dưỡng, bột ngũ cốc và các loại trà từ sen. Trước đây, HTX từng có 16 sản phẩm, trong đó 14 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 2 sản phẩm đạt OCOP 3 sao; đến năm 2026, địa phương cho biết HTX đã xây dựng 33 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3-4 sao.
Điểm đáng chú ý nằm ở việc sen không chỉ được tiêu thụ dưới dạng nguyên liệu thô. Để nâng giá trị sản phẩm, HTX đã đầu tư máy sấy lạnh, máy sao, máy đóng gói chân không, đồng thời chú trọng bao bì và tem truy xuất nguồn gốc. Theo thông tin địa phương công bố, việc phát triển các sản phẩm chế biến giúp giá trị kinh tế tăng khoảng 20-30% so với bán sản phẩm thô truyền thống.
Đây chính là mắt xích quan trọng của OCOP: nguyên liệu địa phương được đưa sâu hơn vào quá trình chế biến, thay vì chỉ bán ra dưới dạng thô.
Và khi sản phẩm được chế biến sâu, nhu cầu máy móc cũng xuất hiện theo từng công đoạn.
Một cơ sở làm sen sấy cần thiết bị sấy. Phát triển thêm trà cần thiết bị xử lý nguyên liệu. Sản lượng tăng lại kéo theo nhu cầu đóng gói, bảo quản và kiểm soát chất lượng.
Từ một sản phẩm, vì thế có thể hình thành một chuỗi nhu cầu thiết bị phía sau.
Từ máy sấy đến dây chuyền chế biến: một thị trường mới cho cơ khí nông thôn
Nhu cầu này tạo thêm không gian cho các doanh nghiệp cơ khí, chế tạo thiết bị và tự động hóa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản.
Công ty Cổ phần Machinex Việt Nam hiện cung cấp các giải pháp, thiết bị và dây chuyền phục vụ chế biến, sấy và đóng gói nông sản. Doanh nghiệp cũng công bố các giải pháp dây chuyền chế biến trái cây, trong đó có các công đoạn xử lý nguyên liệu, sấy và đóng gói.
Ở một hướng khác, Công ty Cổ phần Kỹ Nghệ Xanh Việt Nam phát triển thương hiệu SUNSAY với các giải pháp thiết bị sấy phục vụ nông sản, thực phẩm và dược liệu, đồng thời cung cấp tư vấn, thiết kế hệ thống theo nhu cầu sản xuất.
Điểm đáng chú ý là thị trường thiết bị không chỉ dành cho những nhà máy quy mô lớn. Khi số lượng HTX, cơ sở OCOP và doanh nghiệp nhỏ tham gia chế biến ngày càng nhiều, nhu cầu cũng có thể phân hóa thành nhiều cấp độ: máy đơn lẻ, cụm thiết bị và dây chuyền đồng bộ.
Đây là điểm giao nhau đáng chú ý giữa OCOP và công nghiệp nông thôn.
Một sản phẩm địa phương muốn nâng giá trị cần công nghệ chế biến. Công nghệ chế biến lại tạo thị trường cho cơ khí, thiết bị nhiệt, tự động hóa, điện điều khiển, đóng gói và bảo trì.
Giá trị thật của sản phẩm OCOP nằm cả ở phần phía sau
OCOP không chỉ hướng tới việc tạo ra thêm những sản phẩm đạt 3 sao, 4 sao hay 5 sao. Định hướng của chương trình còn gắn với vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất – chế biến – tiêu thụ và nâng giá trị gia tăng. Nhìn từ góc độ công nghiệp nông thôn, đây mới là phần đáng chú ý.
Một sản phẩm bán được nhiều hơn có thể kéo theo nhu cầu nguyên liệu ổn định hơn.
Nguyên liệu ổn định tạo điều kiện đầu tư chế biến. Chế biến tăng quy mô kéo theo nhu cầu máy móc. Máy móc lại tạo thêm việc làm cho người vận hành, kỹ thuật, cơ khí, điện và bảo trì.
Khi sản phẩm bước vào các kênh phân phối lớn hơn, nhu cầu về bao bì, kho bảo quản, logistics và truy xuất nguồn gốc cũng tăng theo.
Vì thế, một sản phẩm OCOP thành công không chỉ tạo thêm giá trị trên kệ hàng. Nó có thể trở thành “đầu kéo” cho cả một chuỗi sản xuất và dịch vụ kỹ thuật phía sau.
Một gói trà sen hay hộp nông sản sấy có thể nhỏ về kích thước, nhưng để sản phẩm ấy được làm ra ổn định, đủ sản lượng và đi xa hơn, phía sau có thể là cả một hệ sinh thái máy móc đang được hình thành từ chính nhu cầu của khu vực nông thôn.