AI bắt đầu từ khâu cần nhiều độ chính xác
Trong chế biến nông sản, phân loại là công đoạn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thành phẩm nhưng thường đòi hỏi nhiều thao tác lặp lại. Camera kết hợp thuật toán AI có thể phân tích màu sắc, hình dạng, kích thước và một số đặc điểm bất thường của nguyên liệu, sau đó hỗ trợ phân loại theo tiêu chí đã thiết lập.
Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp không nhất thiết phải xây dựng một dây chuyền hoàn toàn tự động ngay từ đầu. Với những cơ sở có quy mô vừa và nhỏ, việc xác định một “nút thắt” cụ thể để đầu tư trước có thể phù hợp hơn, chẳng hạn khâu phân loại đang sử dụng nhiều lao động hoặc yêu cầu độ chính xác cao.
Các hệ thống phân loại sử dụng AI Deep Learning hiện có thể được thiết lập để nhận diện những khác biệt về hình dạng, màu sắc và kích thước. Một số thiết bị còn có khả năng xử lý các lỗi có đặc điểm phức tạp mà phương pháp phân loại thông thường khó nhận diện đồng đều. Đây là hướng ứng dụng sát với nhu cầu của các cơ sở chế biến nông sản, khi công nghệ được đưa trực tiếp vào một công đoạn của dây chuyền.
Từ cà phê đặc sản đến “mắt AI” trong phân loại
Tại Lâm Đồng, Công ty TNHH Lộc Rừng (Lộc Rừng) là một trường hợp ứng dụng AI Deep Learning vào khâu phân loại cà phê đặc sản. Theo thông tin từ đơn vị triển khai thiết bị, doanh nghiệp từng phải nhặt thủ công từ 2–3 lần cho mỗi mẻ cà phê do yêu cầu cao đối với các loại hạt lỗi như hạt sâu, hạt nứt, mẻ. Hệ thống AI Deep Learning sau đó được triển khai để hỗ trợ nhận diện những khiếm khuyết về hình dạng và màu sắc, trong đó có hạt vỡ, nứt hoặc sâu lỗ.
Trường hợp này cho thấy một hướng tiếp cận đáng chú ý: thay vì đưa AI vào mọi công đoạn, doanh nghiệp tập trung công nghệ vào khâu có yêu cầu đặc biệt cao về phân loại. Với cà phê đặc sản, việc nhận diện và loại bỏ các hạt không đáp ứng tiêu chuẩn là một bước quan trọng trước khi sản phẩm chuyển sang những công đoạn tiếp theo.
Tại Đắk Nông, HTX Nông nghiệp Công bằng Đắk Ka (Đắk Ka) cũng đầu tư thiết bị tách màu để nâng năng lực phân loại cà phê. Theo thông tin được công bố, cuối năm 2024, HTX được hỗ trợ máy tách màu cà phê tươi có công suất 2–3 tấn/giờ, phục vụ sản xuất cà phê rang và cà phê bột. Tổng kinh phí đầu tư thiết bị là 520 triệu đồng, trong đó Nhà nước hỗ trợ 340 triệu đồng, HTX đối ứng 180 triệu đồng. Trước đó, HTX cũng đã được hỗ trợ máy tách màu cà phê nhân.
Việc đầu tư thiết bị tại Đắk Ka cho thấy tự động hóa có thể bắt đầu từ một công đoạn cụ thể nhưng vẫn tạo thêm năng lực cho cả chuỗi chế biến. Máy tách màu giúp HTX tăng khả năng phân loại nguyên liệu, trong khi việc đầu tư thêm thiết bị và tổ chức sản xuất theo hướng chất lượng cao tạo nền tảng để nâng cấp các công đoạn tiếp theo.
Hai trường hợp có điểm chung là công nghệ không được đưa vào nhà máy theo cách dàn trải. Lộc Rừng tập trung vào bài toán nhận diện hạt lỗi trong cà phê đặc sản; Đắk Ka đầu tư thiết bị phân loại cà phê tươi để phục vụ chế biến. Đây là cách tiếp cận phù hợp với những cơ sở muốn hiện đại hóa từng bước và kiểm soát tốt hơn hiệu quả đầu tư.
Đầu tư đúng “nút thắt” để AI tạo giá trị cho nhà máy
Với doanh nghiệp công nghiệp nông thôn, bài toán quan trọng không phải là đưa thật nhiều công nghệ vào nhà máy mà là xác định công đoạn nào cần nâng cấp trước. Những khâu có lượng lao động lớn, thao tác lặp lại, tiêu chí phân loại rõ ràng hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thành phẩm có thể là điểm khởi đầu phù hợp.
Trước khi đầu tư, doanh nghiệp có thể tính toán từ những chỉ số đơn giản như chi phí nhân công, công suất xử lý, thời gian phân loại, tỷ lệ sản phẩm không đạt và khả năng kết nối thiết bị mới với dây chuyền hiện có. Cách tiếp cận này giúp khoản đầu tư công nghệ gắn với nhu cầu sản xuất cụ thể thay vì chạy theo xu hướng.
Quan trọng hơn, tự động hóa từng khâu giúp doanh nghiệp có thời gian làm quen với thiết bị, chuẩn hóa quy trình và tích lũy dữ liệu vận hành trước khi mở rộng sang các công đoạn khác. Khi hệ thống phân loại hoạt động ổn định, doanh nghiệp có thể tiếp tục kết nối cảm biến, phần mềm quản lý hoặc các thiết bị tự động khác theo nhu cầu và khả năng tài chính.
Từ những dây chuyền cà phê tại Lâm Đồng và Đắk Nông có thể thấy, AI không nhất thiết phải bắt đầu bằng một nhà máy thông minh. Một hệ thống nhận diện, phân loại được đặt đúng vào công đoạn cần độ chính xác hoặc năng suất cao có thể trở thành bước khởi đầu cho quá trình nâng chuẩn sản phẩm, hiện đại hóa sản xuất và tiến tới tự động hóa sâu hơn trong doanh nghiệp công nghiệp nông thôn.