Một ngày lễ có thể tạo ra một thị trường mới
Trước mỗi dịp lễ, thị trường thường chuyển động khá nhanh. Quà tặng được tìm kiếm nhiều hơn, thực phẩm phục vụ gia đình tăng sức mua, những sản phẩm có câu chuyện văn hóa, nguồn gốc địa phương cũng có thêm cơ hội xuất hiện trong giỏ hàng của người tiêu dùng.
Đây chính là khoảng thời gian mà nông sản và sản phẩm địa phương có thể tìm thấy những nhu cầu mới.
Một hộp trà, cà phê, mật ong, trái cây sấy hay sản phẩm chế biến từ nông sản vốn được bán quanh năm, nhưng khi được đặt trong một hộp quà chỉn chu và gắn với thông điệp phù hợp, giá trị cảm nhận có thể thay đổi đáng kể.
Tương tự, hoa tươi, trái cây, bánh truyền thống, sản phẩm thủ công hay đặc sản vùng miền đều có khả năng trở thành quà tặng nếu người sản xuất biết điều chỉnh quy cách, bao bì và cách kể câu chuyện.
Điều đáng chú ý là người tiêu dùng ngày nay không chỉ mua một món hàng để sử dụng. Trong nhiều dịp, họ mua sản phẩm để gửi gắm tình cảm, thể hiện sự quan tâm hoặc mang đến một trải nghiệm cho người nhận.
Khoảng chuyển từ “mua để dùng” sang “mua để tặng” chính là dư địa mà nhiều sản phẩm địa phương có thể khai thác.
Đừng chỉ bán nông sản, hãy bán một sản phẩm hoàn chỉnh
Một trong những hạn chế dễ nhận thấy của nhiều nông sản địa phương là chất lượng có thể tốt nhưng cách tiếp cận thị trường vẫn chủ yếu dựa vào sản phẩm thô.
Trái cây bán theo kilogram, trà đóng trong túi đơn giản, mật ong đựng trong chai quen thuộc hay một đặc sản chỉ được giới thiệu bằng tên gọi và giá bán sẽ khó cạnh tranh trong phân khúc quà tặng.
Trong khi đó, ngày lễ lại là thời điểm khách hàng quan tâm nhiều hơn đến hình thức.
Họ cần một món quà có thể mang đi tặng ngay, có bao bì đẹp, kích thước phù hợp, thông tin rõ ràng và mức giá dễ lựa chọn.
Điều này đặt ra một yêu cầu tưởng nhỏ nhưng rất quan trọng đối với các cơ sở sản xuất: phải nhìn sản phẩm bằng con mắt của người mua.
Chẳng hạn, thay vì chỉ bán một loại đặc sản riêng lẻ, có thể kết hợp nhiều sản phẩm của cùng địa phương thành một hộp quà. Trà có thể đi cùng mật ong; cà phê kết hợp với bánh; trái cây sấy kết hợp hạt; sản phẩm OCOP của nhiều chủ thể có thể được thiết kế thành bộ quà chung mang bản sắc của một vùng.
Khi đó, giá trị không còn nằm riêng ở từng sản phẩm.
Người mua nhận được một trải nghiệm đầy đủ hơn, còn người sản xuất có cơ hội nâng giá trị hàng hóa mà không nhất thiết phải chạy theo việc tăng sản lượng.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với những cơ sở sản xuất nhỏ, hợp tác xã và chủ thể OCOP bởi lợi thế của họ không phải lúc nào cũng nằm ở quy mô. Điều họ có thể cạnh tranh chính là tính đặc trưng, nguồn gốc rõ ràng và câu chuyện phía sau sản phẩm.
Ngày lễ là dịp để kể câu chuyện địa phương
Một sản phẩm địa phương thường chứa nhiều chất liệu mà hàng hóa sản xuất đại trà khó có được.
Đó có thể là vùng nguyên liệu, một giống cây đặc hữu, phương pháp chế biến truyền thống, nghề được truyền qua nhiều thế hệ hay câu chuyện về những người đang gìn giữ sản vật quê hương.
Nhưng nếu những giá trị ấy chỉ nằm trong hồ sơ sản phẩm hoặc câu chuyện của người sản xuất thì người tiêu dùng khó có thể biết đến.
Ngày lễ chính là một dịp thích hợp để đưa những câu chuyện đó đến gần thị trường hơn.
Thay vì chỉ quảng bá rằng đây là “đặc sản ngon”, doanh nghiệp và hợp tác xã có thể cho khách hàng biết nguyên liệu được trồng ở đâu, người dân làm ra sản phẩm như thế nào, điều gì tạo nên nét riêng và vì sao món quà ấy phù hợp với một dịp cụ thể.
Một tấm thiệp nhỏ đặt trong hộp quà đôi khi có giá trị hơn nhiều dòng quảng cáo.
Một mã QR dẫn đến video về vùng nguyên liệu, nghệ nhân hay quy trình sản xuất cũng có thể giúp người nhận hiểu rằng món quà mình đang cầm trên tay không chỉ là hàng hóa, mà còn đại diện cho một vùng đất.
Khi câu chuyện đủ chân thật, sản phẩm địa phương sẽ có thêm khả năng cạnh tranh bằng giá trị văn hóa thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá.
Từ cửa hàng địa phương đến thị trường trên mạng xã hội
Sự phát triển của thương mại điện tử và mạng xã hội đang làm thay đổi đáng kể cách nông sản tiếp cận người tiêu dùng.
Nếu trước đây một sản phẩm đặc sản thường phụ thuộc vào khách du lịch hoặc hệ thống phân phối truyền thống thì hiện nay khoảng cách địa lý đã được thu hẹp rất nhiều.
Một cơ sở sản xuất ở vùng nông thôn hoàn toàn có thể giới thiệu sản phẩm đến khách hàng tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay những địa phương khác thông qua các nền tảng số.
Đặc biệt trong những dịp lễ, hành vi tìm kiếm và mua quà trực tuyến tăng lên tạo thêm cơ hội cho các sản phẩm địa phương.
Tuy nhiên, đưa sản phẩm lên mạng không đồng nghĩa với việc thị trường sẽ tự mở ra.
Hình ảnh phải đủ tốt, thông tin phải rõ ràng, giá bán minh bạch, quy trình đặt hàng thuận tiện và quan trọng hơn là khả năng giao hàng phải đáp ứng đúng thời điểm.
Với quà tặng dịp lễ, một sản phẩm tốt nhưng giao sau ngày cần tặng gần như mất đi phần lớn giá trị.
Vì vậy, chuyển đổi số trong tiêu thụ nông sản không chỉ là mở một gian hàng trực tuyến. Đó còn là thay đổi toàn bộ cách tổ chức bán hàng, từ quảng bá, tiếp nhận đơn, đóng gói đến vận chuyển và chăm sóc khách hàng.
Cơ hội lớn nhưng không nên chạy theo phong trào
Thị trường ngày lễ có sức hấp dẫn bởi nhu cầu tăng nhanh trong một khoảng thời gian ngắn. Nhưng chính đặc điểm này cũng tiềm ẩn rủi ro.
Nếu thấy một sản phẩm bán tốt rồi đồng loạt sản xuất theo, thị trường rất dễ rơi vào tình trạng cung vượt cầu. Những mẫu hộp quà giống nhau, thông điệp na ná nhau hay việc gắn sản phẩm với ngày lễ một cách khiên cưỡng cũng khó tạo được sức hút lâu dài.
Người tiêu dùng ngày càng có nhiều lựa chọn và cũng nhanh chóng nhận ra đâu là sản phẩm thực sự có giá trị, đâu chỉ là cách “thay áo” để bán theo mùa.
Bởi vậy, không phải nông sản nào cũng cần trở thành quà tặng và cũng không phải ngày lễ nào cũng phù hợp với mọi sản phẩm.
Điều quan trọng là tìm được điểm gặp nhau giữa nhu cầu của thị trường – đặc tính sản phẩm – câu chuyện văn hóa.
Một sản phẩm dành cho Tết có thể cần sự trang trọng, sum vầy. Sản phẩm cho ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 hay Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 có thể nhấn mạnh sự tinh tế và chăm sóc. Những dịp Trung thu lại mở ra không gian cho câu chuyện gia đình, trẻ nhỏ và văn hóa truyền thống.
Nếu hiểu đúng tinh thần từng dịp, người sản xuất có thể phát triển sản phẩm phù hợp hơn thay vì đơn giản thay bao bì rồi gọi đó là phiên bản lễ hội.
Biến khách hàng mùa lễ thành khách hàng quanh năm
Giá trị lớn nhất của thị trường ngày lễ không chỉ nằm ở doanh số trong vài ngày.
Đó còn là cơ hội để một sản phẩm lần đầu tiên bước vào gia đình của người tiêu dùng.
Một người nhận được hộp trà địa phương làm quà, nếu thấy ngon, có thể mua lại sau đó. Một khách hàng lần đầu biết đến mật ong, cà phê, trái cây sấy hay sản phẩm OCOP thông qua một hộp quà có thể trở thành khách hàng thường xuyên nếu chất lượng thực sự thuyết phục.
Vì thế, mỗi hộp quà được bán ra trong ngày lễ cũng có thể được xem như một lần giới thiệu sản phẩm.
Thông tin liên hệ, mã QR, gian hàng trực tuyến hay câu chuyện thương hiệu được thiết kế hợp lý sẽ giúp mối quan hệ giữa sản phẩm và người tiêu dùng không kết thúc khi món quà được mở.
Đây là điểm mà các chủ thể sản xuất cần tính toán dài hạn.
Thay vì chỉ hỏi “dịp này bán được bao nhiêu?”, có lẽ nên đặt thêm câu hỏi: “Sau dịp này, có bao nhiêu người nhớ đến sản phẩm của mình?”
Tạo thêm đầu ra cho nông sản từ những nhu cầu mới
Ở góc độ rộng hơn, khai thác thị trường ngày lễ còn có ý nghĩa đối với bài toán nâng cao giá trị nông sản và phát triển kinh tế nông thôn.
Khi một loại nông sản được chế biến sâu, thiết kế thành quà tặng và xây dựng thương hiệu, giá trị tạo ra không chỉ thuộc về người trồng.
Phía sau một sản phẩm hoàn chỉnh còn có hoạt động chế biến, thiết kế, bao bì, vận chuyển, thương mại điện tử, truyền thông và dịch vụ. Một chuỗi giá trị mới có thể hình thành từ chính nguyên liệu của địa phương.
Đó cũng là hướng để chương trình OCOP và các sản phẩm đặc trưng địa phương đi sâu hơn vào thị trường.
OCOP sẽ khó phát huy hết giá trị nếu sản phẩm chỉ được trưng bày tại hội chợ hoặc xuất hiện trong những đợt xúc tiến thương mại. Điều quan trọng hơn là sản phẩm phải tìm được chỗ đứng trong những nhu cầu tiêu dùng cụ thể của đời sống.
Ngày lễ là một trong những cánh cửa như vậy.
Nhưng để cánh cửa ấy mở rộng, người sản xuất cần chuẩn bị từ sớm: nghiên cứu nhu cầu, hoàn thiện chất lượng, đầu tư thiết kế, xây dựng câu chuyện, tổ chức phân phối và giữ uy tín với khách hàng.
Khi làm được điều đó, những ngày lễ sẽ không còn chỉ là vài thời điểm bán hàng ngắn hạn trong năm. Chúng có thể trở thành những “điểm chạm thị trường”, đưa nông sản, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương đến với những nhóm khách hàng mới.
Và xa hơn, khi người tiêu dùng lựa chọn một món quà được làm từ nông sản Việt Nam, giá trị được trao đi không chỉ nằm trong món quà. Phía sau đó còn là sinh kế của người nông dân, sức sống của làng nghề và cơ hội để những sản phẩm mang bản sắc địa phương tìm được một vị trí bền vững hơn trên thị trường.