Mùn cưa, gỗ vụn, trấu hay vỏ sầu riêng đang được nhìn lại không chỉ như chất thải, mà như nguồn nguyên liệu cho một chuỗi sản xuất mới. Khi phụ phẩm của cơ sở này trở thành đầu vào của cơ sở khác, công nghiệp nông thôn có thêm một hướng đi để giảm chi phí và tạo giá trị.

Một cơ sở sản xuất nông thôn không đủ công suất chưa chắc phải từ chối đơn hàng. Khi một doanh nghiệp hoặc hợp tác xã giữ vai trò đầu mối, còn nhiều hộ và cơ sở nhỏ cùng đảm nhận từng công đoạn theo một tiêu chuẩn chung, năng lực sản xuất có thể được mở rộng mà không cần xây thêm một nhà máy lớn. Mô hình này đang mở ra một cách tổ chức sản xuất đáng chú ý ở nông thôn.

Một chiếc trục, bạc lót, bánh răng hay con lăn có thể chỉ là chi tiết nhỏ trong cả dây chuyền, nhưng khi hỏng lại có thể khiến thiết bị phải dừng chờ. Trong bối cảnh ngành cơ khí đang được đặt mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa, khoảng trống ở những phụ tùng đặc thù, số lượng nhỏ có thể trở thành thị trường đáng chú ý với các cơ sở cơ khí trong nước.

Thay vì vay vốn để đầu tư dây chuyền trị giá hàng trăm triệu đồng rồi để máy nằm không phần lớn thời gian trong năm, nhiều cơ sở chế biến nông sản quy mô nhỏ đang chọn cách thuê thiết bị hoặc thuê gia công bằng máy công nghiệp. Xu hướng này xuất hiện ngày càng rõ ở các ngành sấy trái cây, sấy rau củ, nghiền bột, ép dầu và đóng gói nông sản, phản ánh sự thay đổi trong tư duy đầu tư của khu vực công nghiệp nông thôn.

Nhiều cơ sở chế biến nông sản nhỏ đã đầu tư máy sấy, máy đóng gói, kho lạnh, dây chuyền phân loại, nhưng toàn bộ hoạt động xuất – nhập kho, theo dõi nguyên liệu và quản lý tồn kho lại phụ thuộc vào một người duy nhất. Khi người đó nghỉ việc, ốm đau hoặc vắng mặt đột xuất, cả dây chuyền có thể bị đình trệ. Đây đang là một dạng rủi ro nhân sự âm thầm nhưng rất phổ biến trong công nghiệp nông thôn.

Trong khi nhiều doanh nghiệp nông sản đang chịu áp lực giảm nhựa dùng một lần và đáp ứng yêu cầu xuất khẩu xanh, bao bì giấy cản ẩm đang nổi lên như một hướng đi đáng chú ý. Không chỉ phục vụ đóng gói thực phẩm khô, trà, cà phê hay nông sản chế biến, dòng sản phẩm này còn mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp công nghiệp nông thôn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bao bì giá trị gia tăng.

Trong nhiều nhà máy chế biến nông sản, bùn phát sinh từ rửa nguyên liệu, tách tinh bột, ép nước quả hay xử lý nước thải hữu cơ thường được xem là chất thải khó xử lý. Tuy nhiên, thay vì chỉ tốn chi phí vận chuyển và xử lý cuối cùng, một số đơn vị đang nghiên cứu và triển khai hướng đi mới: tách nước, ủ compost và chuyển hóa bùn hữu cơ thành chất tạo mùn hoặc vật liệu hữu cơ phục vụ trồng cây. Đây được xem là một hướng tiếp cận đáng chú ý của kinh tế tuần hoàn trong công nghiệp nông thôn.

Giảm nhựa dùng một lần đang trở thành xu hướng được nhiều thị trường, doanh nghiệp quan tâm. Trong bối cảnh đó, các nguồn phụ phẩm nông nghiệp như rơm rạ, trấu, bã mía và xơ sợi thực vật được xem là nguồn nguyên liệu tiềm năng cho ngành vật liệu đóng gói sinh học. Dù việc sử dụng trực tiếp các phụ phẩm này để sản xuất bao bì sinh học tại Việt Nam vẫn chưa phổ biến ở quy mô lớn, đây được xem là một hướng phát triển đáng chú ý của công nghiệp nông thôn trong tiến trình xây dựng kinh tế tuần hoàn.

Livestream từ nhà xưởng đang trở thành xu hướng mới giúp nhiều cơ sở OCOP, hợp tác xã và doanh nghiệp công nghiệp nông thôn bán đặc sản trực tiếp đến người tiêu dùng. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đại lý và thương lái, các cơ sở sản xuất có thể sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội và công cụ số để vừa bán hàng, vừa minh bạch quy trình chế biến và xây dựng niềm tin với khách hàng.

Từ trà thảo mộc, cà phê rang xay đến bột ngũ cốc và các sản phẩm đặc sản địa phương, nhiều cơ sở OCOP đang bắt đầu đầu tư máy định lượng, máy hút chân không, máy hàn miệng túi và hệ thống đóng gói bán tự động để giảm phụ thuộc lao động thủ công, tăng độ đồng đều bao bì và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của siêu thị, thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu.

Không phải lúc nào giá trị OCOP cũng tăng nhờ mở rộng vùng nguyên liệu hay đầu tư nhà xưởng lớn. Trong nhiều trường hợp, một chiếc máy sấy lạnh hoặc hệ thống sấy kiểm soát nhiệt độ thấp có thể tạo ra khác biệt rõ rệt về màu sắc, hương vị, thời gian bảo quản và hình thức sản phẩm, từ đó giúp nông sản địa phương chuyển từ dạng thô sang phân khúc có giá trị cao hơn.