Dữ liệu gốc – Nền tảng của quản lý thực phẩm hiện đại
Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế - xã hội, cùng với quá trình chuyển đổi số và việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm. Theo các chuyên gia, xây dựng cơ sở dữ liệu gốc đồng bộ cho toàn bộ chuỗi sản xuất, lưu thông và tiêu thụ thực phẩm sẽ tạo nền tảng vững chắc cho công tác quản lý trong giai đoạn mới.
Thực tế cho thấy, hệ thống quản lý ATTP hiện nay vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Cơ chế phối hợp giữa các khâu trong chuỗi cung ứng chưa đồng bộ, việc ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc còn thiếu tính kết nối, trong khi các phương thức kinh doanh mới như thương mại điện tử ngày càng phát triển nhanh. Bên cạnh đó, năng lực hậu kiểm còn hạn chế, thị trường thực phẩm nhỏ lẻ, chợ tự phát và hoạt động kinh doanh không phép vẫn diễn ra phổ biến, khiến công tác kiểm soát ATTP gặp nhiều khó khăn.
Theo các chuyên gia, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) cần chuyển mạnh từ phương thức quản lý theo từng công đoạn sang quản lý xuyên suốt theo chuỗi giá trị "từ trang trại đến bàn ăn", đồng thời ứng dụng công nghệ số trong truy xuất nguồn gốc điện tử và quản trị rủi ro nhằm nâng cao hiệu quả giám sát.
Kết nối dữ liệu xuyên suốt từ chăn nuôi đến phân phối
Đồng chí Trần Phú Cường, Chi cục trưởng Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP Hồ Chí Minh cho rằng, ngành thú y giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ nguồn. Các hoạt động kiểm dịch động vật trước vận chuyển, kiểm soát giết mổ, giám sát dịch bệnh và cảnh báo sớm nguy cơ mất ATTP đều tạo ra nguồn dữ liệu có giá trị.
Nếu dữ liệu từ các khâu chăn nuôi, vận chuyển, giết mổ và phân phối được kết nối đồng bộ trên cùng một hệ thống, việc truy xuất nguồn gốc sẽ nhanh chóng, chính xác hơn, đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lý xử lý hiệu quả khi xảy ra sự cố liên quan đến an toàn thực phẩm.
Xây dựng cơ sở dữ liệu ATTP quốc gia
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực - Thực phẩm TP Hồ Chí Minh đề xuất xây dựng hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia nhằm tạo sự liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương.
Theo bà, việc chia sẻ dữ liệu thống nhất sẽ giúp hạn chế tình trạng chồng chéo trong quản lý, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, Luật cũng cần quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan quản lý, từng địa phương, qua đó thúc đẩy mô hình hậu kiểm hiện đại thay vì phụ thuộc quá nhiều vào tiền kiểm.
Nâng cao năng lực quản lý từ cơ sở
Một trong những thách thức lớn hiện nay là sự tồn tại song song giữa mô hình sản xuất hiện đại và hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm quy mô nhỏ lẻ. Điều này đòi hỏi các địa phương phải tiếp tục quy hoạch hệ thống giết mổ theo hướng giảm dần các cơ sở nhỏ lẻ, phát triển các trung tâm giết mổ tập trung, hiện đại, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm.
Các chuyên gia cũng kiến nghị tăng cường năng lực quản lý ATTP tại cấp xã – cấp hành chính gần người dân và cơ sở sản xuất nhất. Việc đầu tư trang thiết bị hiện đại, đào tạo đội ngũ chuyên môn và trao thêm quyền giám sát sẽ giúp chính quyền cơ sở chủ động phát hiện, xử lý vi phạm ngay từ đầu, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.
Hướng tới ngành thực phẩm minh bạch, bền vững
Việc xây dựng hệ thống dữ liệu gốc đồng bộ không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm mà còn tạo nền tảng cho truy xuất nguồn gốc minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đồng bộ, thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong quản lý, góp phần xây dựng ngành thực phẩm Việt Nam hiện đại, minh bạch và phát triển bền vững, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.
