Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang tạo ra một "cuộc chơi" mới đối với các doanh nghiệp xuất khẩu nông, lâm sản. Nếu trước đây chất lượng sản phẩm và giá cả là những yếu tố quyết định, thì nay doanh nghiệp còn phải chứng minh hàng hóa không liên quan đến hoạt động phá rừng hoặc suy thoái rừng sau ngày 31/12/2020, đồng thời cung cấp đầy đủ dữ liệu truy xuất nguồn gốc và vị trí địa lý của vùng sản xuất.
Những yêu cầu này tác động trực tiếp đến nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như cà phê, cao su, gỗ, ca cao và các sản phẩm có nguồn gốc từ những nguyên liệu trên. Trong bối cảnh EU vẫn là một trong những thị trường quan trọng, nhiều doanh nghiệp Việt đã chủ động thay đổi phương thức quản trị, coi EUDR không chỉ là rào cản kỹ thuật mà còn là cơ hội nâng cấp chuỗi giá trị.
EUDR buộc doanh nghiệp thay đổi cách quản lý vùng nguyên liệu
Khác với các quy định truyền thống chỉ kiểm tra chất lượng sản phẩm cuối cùng, EUDR yêu cầu doanh nghiệp phải quản lý toàn bộ chuỗi cung ứng. Mỗi lô hàng xuất khẩu phải có thông tin về vùng nguyên liệu, tọa độ địa lý (geolocation), hồ sơ truy xuất và quy trình thẩm định nhằm chứng minh sản phẩm không có nguồn gốc từ diện tích rừng bị chuyển đổi trái quy định.
Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không thể tiếp tục thu mua nguyên liệu theo phương thức truyền thống, thiếu dữ liệu và khó kiểm soát nguồn gốc. Thay vào đó, việc xây dựng vùng nguyên liệu liên kết, số hóa thông tin nông hộ, ứng dụng bản đồ số và hệ thống truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu bắt buộc nếu muốn duy trì thị trường xuất khẩu sang châu Âu.
Không chỉ đáp ứng EUDR, những khoản đầu tư này còn giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng quản trị, kiểm soát chất lượng và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững từ nhiều thị trường khác.
Doanh nghiệp chủ động số hóa dữ liệu để đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu
Một trong những doanh nghiệp tiên phong là Simexco DakLak – một trong những doanh nghiệp xuất khẩu cà phê lớn của Việt Nam. Từ năm 2024, doanh nghiệp đã triển khai chương trình xây dựng vùng sản xuất cà phê tuân thủ EUDR, phối hợp với nông dân thu thập dữ liệu vùng trồng, cập nhật tọa độ địa lý của từng thửa đất và hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc. Simexco cũng trở thành doanh nghiệp đầu tiên công bố vùng sản xuất cà phê đạt chứng thực 4C-EUDR, tạo nền tảng để sản phẩm đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường EU. Đến năm 2026, doanh nghiệp tiếp tục mở rộng bản đồ số vùng nguyên liệu, quản lý dữ liệu của hàng chục nghìn hộ nông dân nhằm xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và bền vững.
Đối với ngành cao su, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) đã chủ động đi đầu trong việc chuẩn hóa dữ liệu số và rà soát hồ sơ pháp lý đất đai. Tập đoàn tập trung đo đạc, lập bản đồ định vị đa giác (Polygon GPS) cho toàn bộ các lô cao su, đồng thời tích hợp hệ thống giảm thiểu rủi ro PEFC EUDR DDS để hoàn thiện chuỗi truy xuất nguồn gốc từ nông trường đến nhà máy chế biến. Nhờ sự chuẩn bị bài bản, VRG đã tiên phong xuất khẩu thành công hơn 10.000 tấn cao su thiên nhiên đạt chuẩn EUDR sang thị trường châu Âu với mức giá trị gia tăng cao. Song song đó, tập đoàn đang phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA) và các cơ quan quản lý để xây dựng quy trình kiểm soát chuỗi cung ứng minh bạch, hướng tới hỗ trợ khối tiểu điền (nông dân nhỏ lẻ) định vị vùng trồng, nhằm bảo vệ thị phần và giảm thiểu tối đa rủi ro pháp lý trước khi thời hạn áp dụng bắt buộc của EUDR chính thức có hiệu lực.
Hai ví dụ trên cho thấy doanh nghiệp Việt không còn tiếp cận EUDR theo hướng đối phó mà đang coi đây là động lực để đầu tư vào chuyển đổi số, quản trị vùng nguyên liệu và phát triển chuỗi cung ứng bền vững.
Minh bạch chuỗi cung ứng sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh mới
Theo các chuyên gia, chi phí đầu tư cho hệ thống dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng nguyên liệu có thể gia tăng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về dài hạn, đây sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm rủi ro trong thương mại quốc tế và gia tăng giá trị cho nông sản.
Khi chuỗi cung ứng được số hóa và minh bạch, doanh nghiệp không chỉ đáp ứng yêu cầu của EUDR mà còn tạo dựng niềm tin với các nhà nhập khẩu, nâng cao khả năng tiếp cận những thị trường có tiêu chuẩn cao và xây dựng thương hiệu bền vững.
Trong bối cảnh các tiêu chuẩn về môi trường và phát triển bền vững đang trở thành xu hướng của thương mại toàn cầu, việc đầu tư vào dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng nguyên liệu không còn là lựa chọn mang tính ngắn hạn. Đây đang trở thành chiến lược dài hạn giúp doanh nghiệp Việt giữ vững thị trường xuất khẩu, nâng cao giá trị nông sản và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.