Thị trường trầm lắng, nhiều nhà máy thiếu nguyên liệu
Thị trường lúa gạo kém sôi động, giá bán giảm trong thời gian dài khiến hoạt động kinh doanh, sấy và xay xát tại Đồng Tháp đối mặt với nhiều khó khăn. Khi đầu ra không thuận lợi, thương lái hạn chế thu mua hoặc tạm ngừng giao dịch, kéo theo tình trạng thiếu nguyên liệu tại các nhà máy. Công suất hoạt động vì thế giảm mạnh, nhiều cơ sở không thể duy trì sản xuất như trước.
Công ty TNHH 4 Trí, doanh nghiệp có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực sấy và xay xát lúa gạo tại ấp An Hiệp, xã Cái Bè (Tiền Giang cũ), là một trong những đơn vị chịu ảnh hưởng rõ nét. Trước đây, nhà máy tiếp nhận khoảng 350 - 500 tấn lúa mỗi ngày để sấy và xay xát. Tuy nhiên, trong khoảng 3 tháng gần đây, hoạt động sản xuất, kinh doanh suy giảm đáng kể. Hiện nhà máy chỉ xay xát khoảng 100 tấn lúa mỗi tuần, chủ yếu phục vụ một số tiểu thương quen thuộc.
Ông Phan Văn Út, chủ doanh nghiệp, cho biết giá gạo giảm mạnh trong khi sức tiêu thụ chậm khiến nhiều thương lái thua lỗ, buộc phải cắt giảm lượng thu mua hoặc tạm ngừng mua lúa. Điều này khiến các nhà máy thiếu nguồn nguyên liệu, không có đủ đơn hàng để duy trì hoạt động.
Theo ông Út, giá gạo đã giảm hơn 1.000 đồng/kg, gây thua lỗ cho thương lái và tạo thêm áp lực đối với các cơ sở chế biến. Thay vì chủ yếu nhận lúa gia công như trước, doanh nghiệp hiện phải tự bỏ vốn mua lúa để duy trì hoạt động sấy và xay xát. Cách làm này khiến nhu cầu vốn tăng lên, đồng thời làm gia tăng rủi ro kinh doanh trong bối cảnh giá cả thị trường chưa ổn định.
Từ thực tế đó, ông Út kiến nghị chính quyền tỉnh xem xét, đề xuất Chính phủ có giải pháp ổn định thị trường lúa gạo, hạn chế tình trạng giá giảm sâu, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp và người sản xuất.
Đồng Tháp là một trong những địa phương có hoạt động sấy, xay xát và chế biến lúa gạo quan trọng tại Đồng bằng sông Cửu Long. Toàn tỉnh hiện có khoảng 200 doanh nghiệp chế biến lúa gạo quy mô và công suất lớn, trong đó 21 doanh nghiệp được Bộ Công Thương cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.
Tuy nhiên, trước những biến động bất lợi của thị trường, nhiều doanh nghiệp phải tạm ngừng hoạt động do thua lỗ hoặc không có nguồn hàng gia công. Tại khu vực An Cư - Bà Đắc, thuộc xã Hội Cư, và Cụm công nghiệp An Thạnh, xã Cái Bè, không ít nhà máy xay xát đã dừng hoạt động, trong khi lượng gạo tồn kho vẫn còn lớn.
Chi phí đầu vào tăng, lợi nhuận ngày càng thu hẹp
Bên cạnh khó khăn về đơn hàng và nguồn nguyên liệu, các doanh nghiệp lúa gạo còn phải chịu áp lực từ lãi suất ngân hàng, thuế và chi phí vận hành. Trong khi đó, giá dịch vụ sấy, xay xát gần như không thay đổi, khiến biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp.
Bà Trần Thị Kim Phượng, chủ Nhà máy Song Thành Phát tại xã Cái Bè, cho biết dù giá lúa và gạo gần đây đã có dấu hiệu nhích lên, sức tiêu thụ vẫn chậm. Hiện khoảng 80% hoạt động của nhà máy là nhận gia công xay xát cho thương lái, 20% còn lại là kinh doanh trực tiếp.
Theo bà Phượng, hoạt động sản xuất, kinh doanh ngày càng khó khăn do lãi suất vay ngân hàng và các khoản thuế tăng, trong khi giá dịch vụ gia công chưa được điều chỉnh tương ứng. Đơn cử, phí gia công sấy hiện ở mức khoảng 130.000 đồng/tấn lúa, tương đương mức giá cách đây 10 năm.
Nhà máy vẫn có thể duy trì hoạt động cầm chừng nhờ sở hữu hệ thống lò sấy, máy lọc lức và máy lau gạo. Tuy nhiên, đối với những cơ sở chỉ thực hiện một công đoạn riêng lẻ, nguy cơ thiếu việc làm sau khi kết thúc vụ thu hoạch là rất lớn. Hoạt động mua lúa về xay xát rồi kinh doanh trực tiếp cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi giá gạo ở mức thấp, sức mua chưa phục hồi.
Khó khăn không chỉ xuất hiện tại các doanh nghiệp quy mô lớn mà còn lan rộng đến nhiều cơ sở kinh doanh lúa gạo nhỏ lẻ. Đầu ra thiếu ổn định, chi phí sản xuất gia tăng và khả năng tiếp cận nguồn vốn hạn chế đang khiến các đơn vị này gặp trở ngại trong việc duy trì hoạt động.
Doanh nghiệp gặp khó, đầu ra của nông dân chịu tác động
Theo ông Trần Thanh Thuận, Chủ tịch UBND xã Hội Cư, địa phương hiện có 247 doanh nghiệp và hơn 2.300 cơ sở kinh doanh cá thể, trong đó hoạt động kinh doanh lúa gạo chiếm tỷ trọng lớn.
Qua nắm bắt tình hình, phần lớn doanh nghiệp kinh doanh lương thực trên địa bàn đang gặp khó khăn do gạo tiêu thụ chậm, giá bán thấp, trong khi khả năng tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi còn hạn chế.
Ông Thuận cho biết, nhiều doanh nghiệp mua lúa về xay xát nhưng giá gạo giảm khiến hoạt động kinh doanh thua lỗ. Trong khi đó, chính quyền cấp xã không có chính sách hỗ trợ riêng cho các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực này. Vì vậy, việc tháo gỡ khó khăn cần được xem xét ở cấp tỉnh, đồng thời gắn với các giải pháp thúc đẩy hoạt động xuất khẩu.
Trước mắt, địa phương vận động doanh nghiệp chủ động tìm hiểu các chính sách hỗ trợ hiện hành, thận trọng trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh và mở rộng quy mô, nhất là khi áp lực thuế và lãi vay ngân hàng vẫn còn lớn.
Thực tế cho thấy, hoạt động thu mua, sấy, xay xát và chế biến lúa gạo giữ vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo. Đây không chỉ là khâu góp phần nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị hạt gạo mà còn tạo đầu ra cho sản phẩm của người nông dân. Vì vậy, khi các doanh nghiệp trong lĩnh vực này gặp khó khăn, hoạt động thu mua lúa cũng bị ảnh hưởng, làm gia tăng rủi ro tiêu thụ và gây sức ép lên thu nhập của người trồng lúa.
Từ thực tế tại Đồng Tháp, việc tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp lúa gạo cần được xem xét trên nhiều phương diện, trong đó tập trung vào mở rộng thị trường tiêu thụ, cải thiện khả năng tiếp cận vốn vay và kiểm soát chi phí sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa các cấp, ngành và doanh nghiệp trong việc duy trì hoạt động thu mua, chế biến và tiêu thụ lúa gạo.
Ổn định hoạt động của các cơ sở thu mua, sấy và xay xát không chỉ giúp duy trì năng lực chế biến của ngành hàng mà còn góp phần bảo đảm đầu ra cho nông dân. Đây là yếu tố quan trọng để củng cố chuỗi giá trị lúa gạo, nâng cao giá trị nông sản và duy trì sự ổn định trong sản xuất tại vùng trọng điểm lúa gạo của cả nước.