Trong nhiều năm, thị trường phân bón Việt Nam chủ yếu cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán. Tuy nhiên, khi nông nghiệp bước vào giai đoạn phát triển theo hướng xanh, giảm phát thải và nâng cao chất lượng nông sản, công nghệ đang trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đặc biệt, công nghệ sinh học trong phân bón đang tạo nên bước chuyển quan trọng, giúp ngành phân bón thay đổi từ việc cung cấp dinh dưỡng đơn thuần sang cải tạo đất và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam hiện có gần 800 cơ sở sản xuất phân bón với tổng công suất hơn 20 triệu tấn/năm, trong đó năng lực sản xuất phân bón hữu cơ đạt khoảng 4,7 triệu tấn/năm. Quy mô này cho thấy phân bón sinh học, hữu cơ và các sản phẩm tích hợp công nghệ đang dần trở thành một phân khúc quan trọng của thị trường, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về phát triển nông nghiệp bền vững.
Từ "bón nhiều" sang "bón hiệu quả"
Trong nhiều năm, việc lạm dụng phân bón hóa học đã góp phần nâng cao năng suất cây trồng nhưng cũng để lại nhiều hệ lụy như đất bị chai cứng, suy giảm hàm lượng hữu cơ, mất cân bằng hệ vi sinh vật và gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường.
Theo dữ liệu của FAO, lượng phân bón sử dụng trên đất canh tác của Việt Nam thuộc nhóm cao trong khu vực, đạt khoảng 420 kg/ha đất canh tác. Tuy nhiên, hiệu quả hấp thu dinh dưỡng của cây trồng vẫn còn dư địa để cải thiện khi một phần đáng kể lượng phân bón bị thất thoát do rửa trôi, bay hơi hoặc cố định trong đất.
Đó cũng là lý do công nghệ sinh học ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong ngành phân bón. Thay vì chỉ bổ sung đạm, lân và kali, các sản phẩm thế hệ mới được tích hợp thêm vi sinh vật có lợi, axit humic, fulvic, enzyme, amino acid và các hoạt chất sinh học nhằm tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, kích thích bộ rễ phát triển, cải thiện cấu trúc đất và giảm lượng phân bón cần sử dụng.
Xu hướng này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân mà còn phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu.
Doanh nghiệp đầu tư công nghệ để tạo lợi thế cạnh tranh
Xu hướng ứng dụng công nghệ sinh học đang được nhiều doanh nghiệp phân bón đẩy mạnh thông qua nghiên cứu sản phẩm và đổi mới chiến lược phát triển.
Điển hình, Tổng Công ty Sông Gianh là một trong những doanh nghiệp tiên phong phát triển phân bón hữu cơ vi sinh tại Việt Nam. Doanh nghiệp đầu tư công nghệ lên men vi sinh hiện đại để sản xuất các dòng phân hữu cơ sinh học, trong đó nổi bật là các sản phẩm như Sông Gianh VS01, HC15 và nhiều dòng phân hữu cơ vi sinh cao cấp. Các sản phẩm này được bổ sung các chủng vi sinh vật có lợi như Bacillus, Azotobacter, Aspergillus, kết hợp axit humic và các chất hữu cơ hoạt hóa nhằm cải thiện độ phì nhiêu của đất, tăng hoạt động của hệ vi sinh vật và nâng cao khả năng hấp thu dinh dưỡng của cây trồng.
Điểm khác biệt trong chiến lược của Sông Gianh là không chỉ tập trung vào năng suất trước mắt mà hướng tới mục tiêu phục hồi sức khỏe đất, giúp hệ sinh thái canh tác bền vững hơn. Đây cũng là xu hướng được nhiều quốc gia áp dụng trong mô hình nông nghiệp tái sinh.
Trong khi đó, Công ty Cổ phần Phân bón Dầu khí Cà Mau (PVCFC) lại lựa chọn hướng phát triển các giải pháp dinh dưỡng tổng thể. Bên cạnh sản phẩm urê truyền thống, doanh nghiệp đã mở rộng sang các dòng NPK Cà Mau, OM Cà Mau và các sản phẩm bổ sung humate, trung – vi lượng nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón.
Đáng chú ý, dòng OM Cà Mau được phát triển theo định hướng hữu cơ chất lượng cao, góp phần cải tạo đất và tăng hoạt động của hệ vi sinh vật, trong khi các dòng NPK thế hệ mới được tối ưu theo từng nhóm cây trồng và từng giai đoạn sinh trưởng. Thay vì chỉ bán phân bón, PVCFC đang từng bước xây dựng hệ sinh thái giải pháp dinh dưỡng, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của sản xuất nông nghiệp hiện đại.
Hai mô hình phát triển cho thấy công nghệ sinh học không chỉ tạo ra sản phẩm mới mà còn làm thay đổi chiến lược của doanh nghiệp, từ cạnh tranh bằng giá sang cạnh tranh bằng hiệu quả sử dụng và giá trị bền vững.
Công nghệ sinh học sẽ định hình tương lai ngành phân bón
Trong bối cảnh nhiều quốc gia siết chặt tiêu chuẩn về phát thải, an toàn thực phẩm và sản xuất nông nghiệp bền vững, công nghệ sinh học được dự báo sẽ tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy ngành phân bón Việt Nam đổi mới.
Việc ứng dụng vi sinh vật có lợi, chất hữu cơ và các hoạt chất sinh học không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học mà còn góp phần cải thiện chất lượng đất, nâng cao chất lượng nông sản và gia tăng sức cạnh tranh cho chuỗi giá trị nông nghiệp Việt Nam.
Có thể thấy, cuộc cạnh tranh của ngành phân bón hiện nay không còn nằm ở việc doanh nghiệp sản xuất bao nhiêu tấn sản phẩm mỗi năm, mà ở khả năng tạo ra những giải pháp dinh dưỡng hiệu quả, thân thiện với môi trường và phù hợp với yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại. Trong cuộc chuyển dịch đó, công nghệ sinh học đang từng bước trở thành nền tảng để ngành phân bón Việt Nam phát triển theo hướng xanh, thông minh và bền vững hơn.