Hợp tác xã (HTX) từng được xem là "mắt xích yếu" trong chuỗi giá trị nông sản do quy mô nhỏ, phương thức quản lý thủ công và khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế. Tuy nhiên, làn sóng chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi rõ nét, giúp nhiều HTX nâng cao năng lực quản trị, chuẩn hóa sản xuất và kết nối trực tiếp với doanh nghiệp cũng như người tiêu dùng.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cả nước hiện có hơn 22.000 hợp tác xã nông nghiệp, trong đó ngày càng nhiều đơn vị ứng dụng phần mềm quản lý, nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc, thiết bị IoT và các nền tảng thương mại điện tử. Chuyển đổi số không chỉ giúp HTX tiết kiệm chi phí mà còn tạo nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng nông sản hiện đại.
Công nghệ số giúp hợp tác xã nông nghiệp quản lý minh bạch và nâng cao giá trị sản phẩm
Nếu trước đây việc ghi chép sản xuất chủ yếu bằng sổ tay thì hiện nay nhiều HTX đã sử dụng nhật ký sản xuất điện tử, phần mềm quản lý vùng trồng, mã QR truy xuất nguồn gốc và hệ thống quản lý đơn hàng trên nền tảng số.
Nhờ đó, toàn bộ thông tin từ giống cây trồng, vật tư đầu vào, quy trình chăm sóc, thu hoạch đến đóng gói đều được lưu trữ và cập nhật theo thời gian thực. Điều này không chỉ giúp HTX đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc của các thị trường xuất khẩu mà còn tạo niềm tin đối với người tiêu dùng trong nước.
Bên cạnh đó, các nền tảng số còn hỗ trợ HTX dự báo sản lượng, quản lý tồn kho, kết nối với doanh nghiệp thu mua và quảng bá sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử, mở ra nhiều cơ hội tiêu thụ hơn so với phương thức truyền thống.
Hợp tác xã Thiên An: Đưa nông sản vùng cao lên nền tảng số
Hợp tác xã Thiên An (Bắc Kạn cũ) là một trong những mô hình tiêu biểu về chuyển đổi số trong khu vực kinh tế hợp tác. Từ năm 2020, với sự hỗ trợ của Chương trình chuyển đổi số do các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp công nghệ triển khai, HTX đã ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc cho các sản phẩm nông sản, đồng thời đẩy mạnh quảng bá và tiêu thụ trên các nền tảng số. Người tiêu dùng chỉ cần quét mã QR là có thể tra cứu thông tin về vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, thời gian thu hoạch và đóng gói của từng sản phẩm.
Việc ứng dụng công nghệ số không chỉ giúp HTX minh bạch hóa thông tin sản phẩm mà còn mở rộng đáng kể thị trường tiêu thụ. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, sau khi triển khai truy xuất nguồn gốc và bán hàng trên môi trường số, lượng khách hàng ngoài tỉnh của HTX tăng lên rõ rệt, nhiều sản phẩm được tiêu thụ tại các tỉnh, thành phố cách xa hàng nghìn kilômét. Mô hình của HTX Thiên An cho thấy chuyển đổi số không chỉ là công cụ quản lý mà còn trở thành giải pháp giúp hợp tác xã nâng cao giá trị thương hiệu và kết nối hiệu quả hơn với thị trường.
HTX Chè Hảo Đạt nâng cao giá trị sản phẩm bằng truy xuất nguồn gốc số
HTX Chè Hảo Đạt (Tân Cương, Thái Nguyên) là một trong những mô hình tiêu biểu trong ứng dụng chuyển đổi số để nâng cao giá trị chè đặc sản. HTX đầu tư dây chuyền chế biến và đóng gói hiện đại, đồng thời áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc trên sản phẩm. Thông qua mã QR, người tiêu dùng có thể tra cứu thông tin về sản phẩm, từ vùng nguyên liệu, cơ sở sản xuất đến quy trình chế biến, góp phần tăng tính minh bạch và củng cố niềm tin của thị trường.
Bên cạnh việc số hóa thông tin sản phẩm, HTX cũng chú trọng xây dựng thương hiệu gắn với các tiêu chuẩn chất lượng và đẩy mạnh quảng bá trên môi trường số. Việc kết hợp giữa chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và đầu tư công nghệ chế biến giúp sản phẩm chè Tân Cương nâng cao giá trị gia tăng, mở rộng thị trường tiêu thụ và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các kênh phân phối hiện đại.
Chuyển đổi số sẽ là chìa khóa nâng tầm kinh tế hợp tác
Trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu minh bạch thông tin, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững, chuyển đổi số đang trở thành điều kiện quan trọng để các HTX nâng cao năng lực cạnh tranh.
Từ quản lý vùng trồng, giám sát chất lượng, kết nối tiêu thụ đến xây dựng thương hiệu, công nghệ số giúp HTX từng bước chuyển từ mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang quản trị hiện đại, tạo ra những sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Đây cũng là nền tảng để kinh tế hợp tác phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nông nghiệp và xây dựng chuỗi giá trị nông sản Việt Nam trong giai đoạn mới.