Món hàng nhỏ, nhiều lớp bao bì
Sau 2 ngày đặt mua hàng trên một sàn thương mại điện tử (TMĐT), chị Lê Thị Thu Phương, ở tổ dân phố Bình Minh, xã Gia Lâm (Hà Nội), nhận được gói hàng của mình.
Sản phẩm chỉ là một bộ gài gọng giữ kính chống trượt nhỏ bằng đầu ngón tay. Thế nhưng, món hàng được đặt trong một túi zip nhỏ, bên ngoài bọc thêm lớp ni lông chống sốc, tiếp đó cho vào hộp carton lớn hơn nhiều lần và quấn băng dính cẩn thận.
Sau khi mở hàng, chị Phương đánh giá “5 sao” và để lại nhận xét trên ứng dụng TMĐT: “Shop đóng gói rất cẩn thận”.
Một lời khen tưởng như rất bình thường lại phản ánh rõ nghịch lý của mua sắm trực tuyến hiện nay: đóng gói càng nhiều lớp, người mua càng cảm thấy yên tâm; nhưng lượng rác thải phát sinh sau mỗi đơn hàng cũng ngày càng lớn.
Từ một món đồ chỉ nhỏ bằng đầu ngón tay, sau vài phút bóc mở có thể phát sinh cùng lúc túi zip, ni lông chống sốc, hộp carton và băng dính. Khi hàng triệu đơn hàng được giao mỗi ngày, lượng vật liệu đóng gói bị thải bỏ trở thành áp lực đáng kể đối với môi trường.
Người bán cũng chịu áp lực từ chi phí đóng gói
Không chỉ môi trường phải gánh thêm rác thải, chính người kinh doanh trực tuyến cũng phải chi một khoản đáng kể cho bao bì.
Chị Nguyễn Phương Hạnh, chủ một cửa hàng kinh doanh quần áo thể thao trên phố Huỳnh Thúc Kháng (Hà Nội), cho biết trung bình mỗi tháng cửa hàng tốn khoảng 3 triệu đồng để mua hộp carton, chưa kể chi phí băng dính, túi ni lông và các vật liệu đóng gói khác.
Theo chị Hạnh, tùy kích cỡ, mỗi hộp carton có giá từ 3.000 đến 9.000 đồng. Ban đầu, chị mua hộp qua các sàn TMĐT, sau đó chuyển sang đặt trực tiếp từ một đơn vị sản xuất tại Hà Nội để có hộp in logo riêng và chủ động nguồn hàng.
“Với đơn hàng gửi đi các tỉnh, việc sử dụng hộp carton, ni lông chống sốc, băng dính là cần thiết để bảo vệ sản phẩm, tránh bị móp méo trong quá trình vận chuyển. Hơn nữa, khách hàng cũng sẽ đánh giá, phản hồi tốt về cửa hàng trên các sàn TMĐT, giúp tăng uy tín và khả năng tiếp cận”, chị Hạnh cho biết.
Thực tế này cho thấy người bán đang đứng trước một bài toán không đơn giản. Nếu đóng gói sơ sài, hàng hóa có nguy cơ hư hỏng, móp méo trong quá trình vận chuyển và ảnh hưởng đến đánh giá của khách hàng. Nhưng nếu đóng gói quá kỹ, chi phí tăng lên và lượng rác thải phát sinh cũng lớn hơn.
Áp lực rác thải hiện hữu từng ngày
Sự phát triển nhanh của TMĐT cũng đang tạo thêm áp lực cho lực lượng thu gom, xử lý rác thải đô thị.
Chị Đỗ Thị Thúy, công nhân vệ sinh môi trường thuộc Tổ 3, Công ty Cổ phần Công trình đô thị Long Biên, chia sẻ: “Một gói hàng chuyển phát bây giờ thải ra bao nhiêu rác từ bìa carton đến ni lông, băng dính... Lượng rác thải ngày một lớn nên hằng ngày chúng tôi phải làm việc liên tục từ 16 giờ đến khoảng 24 giờ, có khi tới 1-2 giờ hôm sau”.
Những hộp carton, túi ni lông, băng dính hay vật liệu chống sốc tưởng như nhỏ lẻ ở từng hộ gia đình, khi cộng dồn từ số lượng lớn đơn hàng trực tuyến, đang tạo nên một dòng chất thải ngày càng đáng lo ngại.
90% thương nhân ngành thời trang sử dụng hộp carton và túi ni lông
Giữa năm 2025, VECOM công bố Báo cáo chất thải nhựa bao bì từ thương mại điện tử tại Việt Nam 2023.
Nghiên cứu được VECOM phối hợp với một số cơ quan, tổ chức thực hiện từ tháng 11/2023 đến tháng 1/2024, tập trung vào hai lĩnh vực gồm bán lẻ hàng hóa trực tuyến và gọi đồ ăn công nghệ.
Nghiên cứu xem xét quy mô thị trường, đồng thời khảo sát hành vi của các bên liên quan như thương nhân bán hàng, đơn vị cung cấp dịch vụ chuyển phát nhanh và người tiêu dùng cuối cùng trong việc sử dụng bao bì, vật liệu nhựa.
Kết quả khảo sát cho thấy hộp carton và túi ni lông là những loại bao bì phổ biến trong đóng gói đơn hàng trực tuyến. Đáng chú ý, ở nhóm hàng quần áo, thời trang và phụ kiện, có tới 90% thương nhân sử dụng các loại bao bì này để đóng hàng.
Bên cạnh đó, 65% thương nhân sử dụng mút xốp hoặc ni lông chống sốc để chèn sản phẩm; 80% thương nhân thường xuyên sử dụng băng keo nhựa.
Những con số này cho thấy vật liệu nhựa đang hiện diện ở nhiều công đoạn của quá trình đóng gói và giao nhận hàng hóa trực tuyến.
Khi “đóng gói cẩn thận” trở thành áp lực môi trường
Theo báo cáo, một trong những tác động tiêu cực lớn của TMĐT là làm gia tăng lượng rác thải bao bì.
Trong nỗ lực bảo đảm hàng hóa đến tay người mua ở trạng thái tốt nhất, nhiều người bán sử dụng lượng bao bì lớn hơn mức cần thiết. Sản phẩm có thể được bọc bằng 2-3 lớp giấy và ni lông, chèn thêm màng xốp hơi rồi mới đặt vào hộp carton.
Với hàng hóa dễ vỡ, số lớp vật liệu bảo vệ còn nhiều hơn. Cách đóng gói này giúp giảm nguy cơ hư hỏng trong vận chuyển, nhưng đồng thời làm tăng đáng kể lượng rác thải sau khi người tiêu dùng mở kiện hàng.
Đáng chú ý, tâm lý tiêu dùng cũng có thể góp phần duy trì xu hướng này. Trên các sàn TMĐT, những nhận xét như “đóng gói kỹ”, “bọc hàng cẩn thận”, “nhiều lớp chống sốc” thường được xem là điểm cộng đối với người bán.
Điều đó đặt ra yêu cầu thay đổi đồng thời từ nhiều phía: người bán, nền tảng TMĐT, đơn vị logistics và cả người tiêu dùng.
Nguy cơ 800.000 tấn rác thải nhựa vào năm 2030
Theo VECOM, Việt Nam đang đối mặt với nhiều nguy cơ từ chất thải nhựa.
Với tốc độ tăng trưởng hơn 25% mỗi năm, đến năm 2030, quy mô TMĐT ở nước ta có thể gấp hơn 4,7 lần so với năm 2023. Nếu không có những giải pháp mạnh mẽ về đóng gói hàng hóa, lượng rác thải nhựa phát sinh từ TMĐT có thể lên tới 800.000 tấn.
Đây là con số cảnh báo về hệ quả môi trường đi cùng tốc độ mở rộng nhanh chóng của nền kinh tế số.
Theo VECOM, từ thời điểm người tiêu dùng nhận đơn hàng trực tuyến, rác thải nhựa phát sinh thường được gộp chung với rác thải sinh hoạt. Vì vậy, các chính sách và quy định pháp luật liên quan đến rác thải nhựa từ TMĐT hiện cơ bản nằm trong hệ thống chính sách, pháp luật chung về bảo vệ môi trường.
Cần thúc đẩy thương mại điện tử xanh
Để giảm tác động tiêu cực của rác thải nhựa từ TMĐT, VECOM khuyến nghị cần có thống kê chính thức về bao bì, vật liệu và dụng cụ nhựa được sử dụng trong hoạt động TMĐT. Đây sẽ là cơ sở để xây dựng chính sách và ban hành các tiêu chuẩn về đóng gói thân thiện với môi trường.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh truyền thông về tác động tiêu cực của rác thải nhựa; khuyến khích người tiêu dùng tham gia TMĐT xanh; vận động và tư vấn thương nhân, doanh nghiệp cung cấp nền tảng TMĐT, các đơn vị logistics triển khai những hành động cụ thể nhằm giảm rác thải nhựa.
Sự phát triển của TMĐT là xu thế khó đảo ngược. Tuy nhiên, tăng trưởng không nhất thiết phải đồng nghĩa với việc gia tăng rác thải. Bài toán đặt ra hiện nay là làm thế nào để mỗi đơn hàng vẫn được giao an toàn, thuận tiện nhưng sử dụng ít bao bì hơn, tăng khả năng tái sử dụng, tái chế và giảm tối đa vật liệu nhựa dùng một lần.
Bởi phía sau sự tiện lợi của một cú nhấp chuột đặt hàng có thể là nhiều lớp bao bì chỉ được sử dụng trong vài ngày, thậm chí vài phút, nhưng để lại áp lực môi trường trong thời gian dài.