AI thay đổi “cuộc chơi” nông nghiệp
Tại Đồng Nai, ông Lê Mai Tùng, Giám đốc Công ty TNHH Seamorny, đang từng bước “lập trình hóa” nghề nuôi cua lột bằng công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Nếu trước đây việc nuôi cua phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm và nhân công, thì nay toàn bộ môi trường nước, dinh dưỡng và chu kỳ phát triển của cua được kiểm soát bằng hệ thống cảm biến và phần mềm thông minh.
Nhờ mô hình nuôi khép kín ứng dụng AI, năng suất lao động tăng vượt trội. Trước kia, 3 lao động chỉ quản lý được khoảng 1.000 con cua, nay 1 người có thể vận hành tới 2.000 con. Đặc biệt, tỷ lệ sống của cua tăng mạnh từ khoảng 10% ở môi trường tự nhiên và 40% ở mô hình truyền thống lên hơn 90% khi áp dụng AI.
Không chỉ giảm hao hụt và chi phí, công nghệ còn giúp xác định chính xác “thời điểm vàng” thu hoạch cua lột – khoảng thời gian chỉ kéo dài vài giờ nhưng quyết định giá trị sản phẩm. Nhờ quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, không tồn dư kháng sinh, cua lột đủ tiêu chuẩn xuất khẩu vào các thị trường cao cấp với giá trị cao gấp nhiều lần cua thịt tiêu thụ nội địa.
Theo ông Lê Mai Tùng, nếu nuôi cua ngoài tự nhiên hoặc trong ao hở, nguy cơ nhiễm khuẩn và tồn dư kháng sinh rất cao, khiến sản phẩm khó đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế. Chính vì vậy, việc ứng dụng công nghệ để kiểm soát toàn bộ quy trình sản xuất được xem là chìa khóa để nâng tầm giá trị nông sản Việt.
Chanh vàng và hành trình số hóa nông nghiệp
Không chỉ trong nuôi trồng thủy sản, AI cũng đang tạo bước chuyển mạnh trong lĩnh vực trồng trọt. Từ thực tế Việt Nam phải nhập khẩu chanh vàng với giá cao, ông Nguyễn Văn Hiển, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thương mại và Đầu tư Chanh Việt (Chavi), đã đầu tư nghiên cứu và phát triển giống chanh vàng không hạt tại vùng nguyên liệu Long An, nay thuộc Tây Ninh.
Trên diện tích hơn 100 ha, doanh nghiệp ứng dụng hệ thống IoT và AI để kiểm soát toàn bộ quy trình canh tác. Các cảm biến liên tục theo dõi độ ẩm, dinh dưỡng và nhiệt độ; dữ liệu được phân tích nhằm tối ưu tưới tiêu, bón phân chính xác, từ đó giúp giảm chi phí sản xuất nhưng vẫn duy trì năng suất và chất lượng đồng đều.
AI còn hỗ trợ dự báo sản lượng, kiểm soát dịch bệnh và chuẩn hóa quy trình theo tiêu chuẩn GlobalGAP, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc từ các thị trường khó tính. Đáng chú ý, doanh nghiệp còn đưa robot AI vào đồng ruộng để cung cấp thông tin đa ngôn ngữ cho khách hàng, góp phần nâng cao hình ảnh nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Theo ông Nguyễn Văn Hiển, việc ứng dụng hệ thống thông minh vào vườn chanh vàng đang được địa phương và ngành khoa học công nghệ hỗ trợ mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp và nông dân từng bước hiện đại hóa sản xuất, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp.
Không thể đứng ngoài xu thế chuyển đổi số
Câu chuyện chuyển đổi số cũng đang diễn ra tại vùng chuyên canh chuối ở Tây Ninh và TP.HCM. Ông Nguyễn Quan Huy, Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An cho biết, bước ngoặt đến khi doanh nghiệp tiếp cận thị trường Nhật Bản – nơi không chỉ yêu cầu chất lượng sản phẩm mà còn đòi hỏi minh bạch toàn bộ quy trình sản xuất.
Từ những cuốn sổ ghi chép thủ công, doanh nghiệp đã chuyển sang nhật ký điện tử, số hóa từng lô chuối. Toàn bộ dữ liệu về phân bón, nhân công, chi phí sản xuất đều được cập nhật và lưu trữ để phục vụ truy xuất nguồn gốc và tính toán hiệu quả sản xuất.
Công nghệ cũng bắt đầu hiện diện trực tiếp ngoài đồng ruộng. Người quản lý có thể sử dụng ứng dụng để chấm công, theo dõi tiến độ và kiểm soát chi phí theo thời gian thực. Dù việc số hóa chưa hoàn toàn đồng bộ, nhưng những hiệu quả ban đầu đã làm thay đổi tư duy của cả nông dân lẫn doanh nghiệp – từ sản xuất theo cảm tính sang quản trị bằng dữ liệu.
Theo ông Nguyễn Quan Huy, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành xu thế tất yếu. Khi thị trường ngày càng yêu cầu minh bạch, chuẩn hóa và truy xuất nguồn gốc, việc chậm thay đổi đồng nghĩa với nguy cơ bị bỏ lại phía sau.
Từ mô hình nuôi cua, trồng chanh vàng đến sản xuất chuối xuất khẩu, có thể thấy công nghệ và AI đang từng bước đi sâu vào thực tế sản xuất nông nghiệp Việt Nam. Dù hành trình chuyển đổi còn nhiều khó khăn, nhưng khi hiệu quả ngày càng rõ rệt, nông dân và doanh nghiệp đang chủ động thích nghi, tích lũy dữ liệu và đổi mới tư duy để nâng cao giá trị nông sản, tiến gần hơn tới thị trường toàn cầu./.
