Đến Thất Tịch lại rủ nhau ăn đậu đỏ
“Thất Tịch này ăn chè đậu đỏ chưa?”
Vài năm trở lại đây, câu hỏi ấy gần như trở thành một lời trêu vui quen thuộc trên mạng xã hội mỗi khi ngày 7/7 âm lịch đến gần.
Người đang độc thân rủ nhau ăn chè với hy vọng “thoát ế”. Người đã có người yêu cũng ăn, với lời giải thích vui rằng để tình cảm thêm bền chặt. Người không tin chuyện cầu duyên vẫn gọi một bát chè vì bạn bè cùng ăn hoặc đơn giản muốn tham gia không khí của ngày Thất Tịch.
Từ một món ăn vốn chẳng xa lạ, chè đậu đỏ bỗng có một ngày đặc biệt trong năm.
Trên mạng xã hội, hàng loạt video hướng dẫn nấu chè, hình ảnh check-in, lời rủ rê và những câu chuyện hài hước về hành trình “thoát ế” được chia sẻ. Ngoài đời, các quán chè, cửa hàng đồ uống cũng nhanh chóng bắt nhịp nhu cầu.
Báo chí đã ghi nhận hiện tượng này qua nhiều mùa Thất Tịch. Có thời điểm, các quán chè đông khách, lượng đơn tăng mạnh; người trẻ đội mưa đi ăn chè đậu đỏ rồi chia sẻ hình ảnh lên mạng xã hội.
Nhưng chính khi một hành động được lặp lại đủ nhiều, câu hỏi lại xuất hiện: Ăn đậu đỏ ngày Thất Tịch có thực sự là phong tục truyền thống?
Thất Tịch vốn không bắt đầu từ một bát chè
Muốn trả lời câu hỏi ấy, cần trở lại câu chuyện ban đầu.
Ngày Thất Tịch gắn với truyền thuyết Ngưu Lang – Chức Nữ trong văn hóa Trung Quốc. Qua quá trình giao lưu văn hóa, câu chuyện được lưu truyền tại nhiều quốc gia châu Á và có những biến đổi khác nhau.
Theo cốt truyện phổ biến, Ngưu Lang và Chức Nữ yêu thương nhau nhưng bị chia cách bởi dải Ngân Hà. Mỗi năm, họ chỉ được gặp lại một lần vào ngày thứ bảy của tháng thứ bảy. Đàn chim khách kết thành cầu Ô Thước để hai người đoàn tụ.
Tại Trung Quốc, Thất Tịch trong đời sống truyền thống còn được gọi là lễ Khất Xảo. Một trong những lớp ý nghĩa quan trọng của ngày này là việc phụ nữ cầu mong sự khéo léo, tài năng, đặc biệt trong những công việc như dệt vải, thêu thùa.
Khi đi vào đời sống Việt Nam, câu chuyện Ngưu Lang – Chức Nữ lại được nhiều thế hệ biết tới qua cái tên thân thuộc hơn: ông Ngâu – bà Ngâu.
Những cơn mưa vào khoảng tháng Bảy âm lịch được dân gian gắn với nước mắt của đôi vợ chồng trong ngày gặp lại và chia xa, từ đó hình thành cách gọi “mưa Ngâu”.
Như vậy, những lớp văn hóa lâu đời của Thất Tịch chủ yếu xoay quanh Ngưu Lang – Chức Nữ, sự đoàn tụ, tình duyên, cầu mong những điều tốt đẹp và tại một số nơi là những thực hành liên quan đến sự khéo léo của người phụ nữ.
Vậy đậu đỏ xuất hiện từ đâu?
Đây lại là phần thú vị nhất của câu chuyện.
Trong văn hóa phương Đông, màu đỏ từ lâu thường được gắn với những ý niệm tốt lành như may mắn, hạnh phúc, hỷ sự. Đậu đỏ với màu sắc đặc trưng vì thế cũng dễ được liên tưởng đến tình duyên và những điều tốt đẹp.
Tuy nhiên, giữa việc đậu đỏ mang một số ý nghĩa biểu tượng trong văn hóa và việc ăn chè đậu đỏ ngày Thất Tịch để có người yêu là một khoảng cách cần được phân biệt.
Một trong những nhầm lẫn thường gặp bắt nguồn từ khái niệm “hồng đậu” trong văn hóa Trung Hoa.
“Hồng đậu” xuất hiện trong bài thơ nổi tiếng Tương tư của Vương Duy:
“Hồng đậu sinh Nam quốc,
Xuân lai phát kỷ chi…”
Hình ảnh hồng đậu qua văn chương được gắn với nỗi nhớ và tương tư. Nhưng loại “hồng đậu” trong điển tích văn học này không thể đơn giản đồng nhất với loại đậu đỏ dùng để nấu chè ngày nay.
Sự gần nhau về tên gọi, màu sắc cùng ý nghĩa tình cảm đã tạo điều kiện để nhiều cách diễn giải mới xuất hiện, đặc biệt khi chúng được lan truyền trên mạng xã hội.
Nói cách khác, rất khó tìm thấy cơ sở đáng tin cậy để khẳng định rằng “người xưa có phong tục ăn chè đậu đỏ vào ngày Thất Tịch để cầu có người yêu” theo đúng cách đang được lan truyền hiện nay.
Vì vậy, gọi đây là một trào lưu văn hóa đương đại sẽ thận trọng và chính xác hơn gọi nó là một phong tục truyền thống.
Mạng xã hội đã biến một món chè thành biểu tượng Thất Tịch như thế nào?
Trước thời mạng xã hội, một trào lưu muốn lan rộng thường cần khá nhiều thời gian.
Ngày nay, chỉ cần một câu chuyện dễ nhớ, một hình ảnh đẹp và một thông điệp đủ vui là có thể tiếp cận hàng triệu người trong thời gian ngắn.
“Ăn đậu đỏ để thoát ế” hội tụ gần như đầy đủ những yếu tố ấy.
Câu chuyện đơn giản.
Món ăn dễ tìm.
Chi phí không cao.
Thông điệp liên quan đến tình yêu – một chủ đề gần như lúc nào cũng có người quan tâm.
Quan trọng hơn, nó tạo ra nội dung để mọi người cùng tham gia.
Người ăn chè có thể chụp ảnh đăng Facebook. Người làm video có thể quay cảnh nấu chè. Người độc thân có thể viết một câu tự trào. Người đã có đôi lại có thêm lý do để rủ nhau đi ăn.
Một hành động rất nhỏ vì thế tạo thành một nghi thức vui của cộng đồng mạng.
Đây cũng là một đặc điểm của văn hóa trong thời đại số: mạng xã hội không chỉ phản ánh đời sống mà ngày càng có khả năng tạo ra những thói quen mới trong đời sống.
Một người nhìn thấy hàng chục bạn bè ăn chè đậu đỏ vào ngày 7/7 âm lịch có thể làm theo. Năm sau, hành động được lặp lại. Khi đủ nhiều người cùng thực hiện trong nhiều năm, cảm giác về một “tục lệ” bắt đầu hình thành.
Nhưng sự lặp lại của một trào lưu trong vài năm vẫn khác với một phong tục đã được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ.
Đó là ranh giới cần được báo chí và người làm nội dung lưu ý.
Một trào lưu không nhất thiết phải bị phủ nhận
Xác định ăn chè đậu đỏ “thoát ế” không phải phong tục cổ truyền không có nghĩa cần nhìn hiện tượng này bằng thái độ khắt khe.
Văn hóa chưa bao giờ đứng yên.
Mỗi thế hệ đều tiếp nhận những giá trị có sẵn rồi thêm vào đó cách diễn giải của mình. Có những thực hành mới tồn tại trong thời gian ngắn rồi biến mất. Cũng có những thói quen mới dần được cộng đồng chấp nhận và trở thành một phần của đời sống.
Điều quan trọng là gọi đúng tên.
Nếu một nhóm bạn trẻ vui vẻ hẹn nhau ăn chè đậu đỏ vào Thất Tịch, đó có thể là một trải nghiệm thú vị.
Nếu một quán chè sáng tạo món mới cho ngày 7/7, đó là cách thị trường đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.
Nếu một người độc thân ăn một bát chè và đăng lên mạng một câu vui về chuyện “thoát ế”, đó cũng là một cách tham gia vào đời sống văn hóa đương đại.
Nhưng từ những điều ấy đến việc khẳng định đây là “tục ăn đậu đỏ cầu duyên có từ xa xưa” lại là câu chuyện khác.
Sự hấp dẫn của một trào lưu không cần đến một nguồn gốc cổ xưa được gán ghép để trở nên có giá trị.
Từ “trend” Thất Tịch nhìn về một hạt nông sản quen thuộc
Ở một góc nhìn khác, sự nổi tiếng bất ngờ của chè đậu đỏ vào ngày Thất Tịch cũng cho thấy mối liên hệ thú vị giữa văn hóa, xu hướng tiêu dùng và nông sản.
Đậu đỏ vốn là nguyên liệu quen thuộc trong đời sống.
Từ những hạt đậu nhỏ có thể chế biến thành chè, cháo, bánh, nhân các loại bánh hay nhiều sản phẩm thực phẩm khác. Khi một xu hướng văn hóa xuất hiện, loại nguyên liệu bình thường ấy bỗng được chú ý đặc biệt trong một khoảng thời gian.
Đây là điều đáng quan tâm đối với các cơ sở chế biến thực phẩm, hộ kinh doanh, hợp tác xã và những chủ thể đang tìm cách nâng giá trị cho nông sản.
Thị trường ngày nay không chỉ mua một sản phẩm vì công dụng.
Người tiêu dùng còn quan tâm đến câu chuyện, trải nghiệm và cảm xúc đi kèm sản phẩm.
Một loại nông sản nếu được đặt đúng vào một câu chuyện văn hóa có thể có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng. Tuy nhiên, cách làm bền vững không phải là thêu dệt nguồn gốc hay biến một trào lưu mới thành “tục cổ”.
Giá trị lâu dài nằm ở chất lượng sản phẩm và một câu chuyện được kể trung thực.
Ăn chè thì cứ ăn, nhưng nên hiểu câu chuyện phía sau
Có lẽ không cần phải hỏi một bát chè đậu đỏ có thực sự giúp ai đó tìm được tình yêu hay không.
Phần lớn người trẻ tham gia trào lưu cũng hiểu câu trả lời.
Điều đáng nói hơn là từ một bát chè, chúng ta có cơ hội nhìn thấy cách văn hóa đang được tạo ra và lan truyền trong xã hội hiện đại.
Ngày trước, câu chuyện Thất Tịch đi từ lời kể của người này sang người khác.
Hôm nay, nó đi qua màn hình điện thoại.
Ngày trước, người Việt nhớ đến ngày 7/7 qua chuyện ông Ngâu – bà Ngâu và những cơn mưa tháng Bảy.
Hôm nay, một thế hệ trẻ lại nhớ thêm một bát chè đậu đỏ.
Không có gì bất thường trong sự thay đổi ấy.
Chỉ cần chúng ta đủ tỉnh táo để biết đâu là truyền thuyết, đâu là phong tục được lưu truyền và đâu là một trào lưu mới đang được cộng đồng tạo nên.
Vì vậy, Thất Tịch này, ai thích chè đậu đỏ vẫn có thể gọi một bát.
Ăn vì ngon.
Ăn vì vui.
Ăn để có một cuộc hẹn với bạn bè.
Hay thậm chí ăn với một chút hy vọng vui vẻ về chuyện tình duyên cũng chẳng sao.
Chỉ có điều, nếu gọi đó là một phong tục của người xưa, có lẽ cần thêm một lần kiểm chứng.
Bởi tôn trọng văn hóa truyền thống đôi khi bắt đầu từ một việc rất nhỏ: không biến điều đang thịnh hành hôm nay thành một “tục xưa” chỉ vì nó được chia sẻ đủ nhiều trên mạng xã hội.
Từ khóa SEO: Thất Tịch, ngày Thất Tịch, chè đậu đỏ Thất Tịch, ăn chè đậu đỏ thoát ế, ăn đậu đỏ cầu duyên, Thất Tịch ăn gì, phong tục Thất Tịch, trào lưu Thất Tịch, 7/7 âm lịch, Ngưu Lang Chức Nữ, ông Ngâu bà Ngâu, đậu đỏ, văn hóa Thất Tịch, giới trẻ ngày Thất Tịch.