Rơm rạ đắt ở chỗ… chiếm quá nhiều chỗ
Một hecta lúa sau thu hoạch có thể tạo ra vài tấn rơm, nhưng rơm ở trạng thái rời có mật độ rất thấp, chiếm thể tích lớn khi chất lên xe tải.
Điều tương tự xảy ra với thân ngô, lá ngô, cỏ khô và các phụ phẩm cây thức ăn gia súc. Trên thực tế, nhiều xe tải chở rơm thường đầy thùng nhưng chưa đạt tải trọng cho phép, khiến chi phí nhiên liệu, nhân công và số chuyến vận chuyển tăng lên đáng kể.
Điều này khiến nhiều hợp tác xã và doanh nghiệp thu gom phụ phẩm bắt đầu chuyển từ hình thức vận chuyển rơm rời sang sử dụng máy ép kiện (baler) để nén rơm và thân ngô thành kiện vuông hoặc kiện tròn có mật độ cao hơn đáng kể.
Ép kiện giúp giảm số chuyến xe và thuận lợi cho lưu kho
Nguyên lý của máy ép kiện tương đối đơn giản: phụ phẩm được thu gom, nén bằng cơ cấu thủy lực hoặc cơ khí, sau đó buộc thành kiện có kích thước tiêu chuẩn.
Sau khi ép, rơm và thân ngô có thể: xếp chồng ổn định hơn trong kho, bốc xếp bằng xe nâng hoặc máy xúc, tận dụng tốt hơn thể tích thùng xe, giảm rơi vãi trong quá trình vận chuyển.
Theo thông tin công bố của các đơn vị cung cấp thiết bị, máy ép rơm rạ thủy lực hiện có thể xử lý nhiều loại nguyên liệu như rơm băm, thân ngô băm, cỏ khô, mùn cưa, trấu và xơ dừa, giúp thuận tiện hơn cho lưu kho và vận chuyển phụ phẩm nông nghiệp.
Điểm quan trọng là khi được ép thành kiện đồng đều, phụ phẩm không còn là vật liệu phân tán khó quản lý mà trở thành đơn vị hàng hóa có thể giao dịch theo kiện hoặc theo tấn, dễ tham gia vào các chuỗi cung ứng thức ăn chăn nuôi, trồng nấm hoặc sinh khối năng lượng.
Tại nhiều vùng trồng lúa ở Đồng bằng sông Cửu Long, rơm ép kiện hiện được thu mua để phục vụ chăn nuôi bò, trồng nấm rơm hoặc làm nguyên liệu sinh khối, thay cho việc đốt ngoài đồng như trước đây. Việc ép kiện giúp thu gom nhanh hơn sau thu hoạch và thuận tiện cho vận chuyển đến nơi tiêu thụ.
Thị trường thiết bị ép kiện đang âm thầm mở rộng
Trong lĩnh vực cơ khí phục vụ nông nghiệp, Công ty TNHH Thương Mại Dịch Vụ Lê Đan hiện công bố cung cấp nhiều dòng máy ép thủy lực và thiết bị ép kiện, trong đó có sản phẩm máy ép rơm rạ phục vụ nhu cầu thu gom, nén và đóng kiện phụ phẩm nông nghiệp nhằm thuận tiện cho vận chuyển và lưu trữ.
Sự xuất hiện của các dòng thiết bị này cho thấy nhu cầu xử lý rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp bằng công nghệ ép kiện đang ngày càng được quan tâm tại nhiều vùng sản xuất lớn.
Theo Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, đến cuối năm 2025 cả nước có khoảng 23.954 hợp tác xã nông nghiệp. Phần lớn các hợp tác xã này hoạt động ở quy mô nhỏ và vừa, trong khi yêu cầu giảm đốt rơm rạ ngoài đồng và tận dụng phụ phẩm sau thu hoạch ngày càng trở nên cấp thiết.
Nếu mỗi hộ tự thu gom và vận chuyển rơm riêng lẻ, chi phí thường cao và khó hình thành đầu ra ổn định. Ngược lại, khi hợp tác xã tổ chức thu gom tập trung bằng máy ép kiện, phụ phẩm có thể được chuẩn hóa thành hàng hóa, dễ ký hợp đồng với trang trại chăn nuôi, cơ sở trồng nấm hoặc doanh nghiệp sản xuất sinh khối.
Điều này giúp tăng giá trị của phụ phẩm sau thu hoạch, đồng thời tạo thêm nguồn thu ngoài sản phẩm chính là lúa hoặc ngô.
Từ “rác đồng ruộng” thành tài nguyên của kinh tế tuần hoàn
Điều đáng chú ý là máy ép kiện không trực tiếp làm tăng năng suất cây trồng, nhưng lại tác động mạnh đến khâu hậu cần và sử dụng phụ phẩm.
Khi rơm và thân ngô được ép thành kiện đồng đều, chúng có thể lưu kho lâu hơn, vận chuyển xa hiệu quả hơn và trở thành nguyên liệu đầu vào ổn định cho chăn nuôi, trồng nấm, sản xuất phân hữu cơ hoặc viên nén sinh khối.
Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, máy ép kiện phụ phẩm đang cho thấy vai trò quan trọng hơn nhiều so với hình dung ban đầu.
Nó không phải là công nghệ quá phức tạp, nhưng có thể giúp giảm chi phí vận chuyển, giảm thất thoát phụ phẩm và mở đường cho việc thương mại hóa rơm rạ, thân ngô và các nguồn sinh khối nông nghiệp khác.
Đối với nhiều địa phương, đây có thể chính là “chìa khóa logistics” để biến phụ phẩm sau thu hoạch từ gánh nặng xử lý thành nguồn tài nguyên có giá trị kinh tế thực sự, góp phần nâng hiệu quả sản xuất và phát triển công nghiệp nông thôn theo hướng xanh và tuần hoàn.