Chuyển đổi sang nông nghiệp phát thải thấp là xu hướng tất yếu
Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia hàng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu nhiều mặt hàng nông sản chủ lực như lúa gạo, cà phê, trái cây, hồ tiêu... Tuy nhiên, cùng với cơ hội mở rộng thị trường, các doanh nghiệp và người sản xuất cũng phải đối mặt với những yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường từ các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản và nhiều quốc gia phát triển.
Trong đó, tiêu chí về giảm phát thải khí nhà kính, truy xuất nguồn gốc, sản xuất xanh và phát triển bền vững đang trở thành điều kiện quan trọng để nông sản có thể tiếp cận và duy trì thị phần tại các thị trường xuất khẩu.
Thực tế cho thấy, sản xuất nông nghiệp là một trong những lĩnh vực phát thải khí nhà kính lớn, đặc biệt trong hoạt động trồng lúa, sử dụng phân bón hóa học, tưới tiêu và quản lý phụ phẩm sau thu hoạch. Vì vậy, chuyển đổi sang mô hình sản xuất phát thải thấp được xem là bước đi tất yếu nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trong giai đoạn mới.
Giảm phát thải mang lại lợi ích kép cho người dân và môi trường
Không chỉ góp phần ứng phó với biến đổi khí hậu, các mô hình sản xuất giảm phát thải còn mang lại nhiều lợi ích kinh tế thiết thực cho người nông dân.
Nhiều giải pháp canh tác hiện đại như tưới ngập – khô xen kẽ (AWD), quản lý dinh dưỡng tổng hợp, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp chính xác hay nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu đã giúp giảm đáng kể lượng nước tưới, phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.
Nhờ đó, chi phí sản xuất được cắt giảm, hiệu quả kinh tế được nâng lên, đồng thời góp phần cải thiện chất lượng đất, bảo vệ đa dạng sinh học, hạn chế ô nhiễm môi trường và nâng cao chất lượng nông sản.
Việc phát triển sản xuất theo hướng phát thải thấp cũng giúp xây dựng hình ảnh một nền nông nghiệp Việt Nam có trách nhiệm với môi trường, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về phát triển bền vững.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước tham gia thị trường tín chỉ carbon, hình thành các dự án carbon trong nông nghiệp, tạo thêm nguồn thu cho nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của toàn ngành.
Đồng bộ chính sách để hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải
Nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phê duyệt Đề án "Sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050", đồng thời thành lập Ban Chỉ đạo triển khai đề án trên phạm vi cả nước.
Đến nay, 22 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch hành động thực hiện đề án. Nhiều địa phương cũng chủ động xây dựng các mô hình sản xuất giảm phát thải phù hợp với điều kiện thực tế.
Tại Quảng Trị, mô hình sản xuất lúa giảm phát thải đã được triển khai tại 13 xã với tổng diện tích hơn 6.000 ha.
TP Huế đang áp dụng mô hình "3 giảm, 3 tăng", giúp tiết kiệm vật tư đầu vào, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả sản xuất.
Trong khi đó, Hưng Yên dự kiến triển khai 3.000 ha lúa áp dụng phương pháp tưới ngập – khô xen kẽ (AWD), kết hợp lắp đặt thiết bị đo đếm phát thải ngay trong năm 2026.
Bên cạnh sự tham gia của các địa phương, nhiều doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và hợp tác xã cũng đang tích cực đồng hành trong việc xây dựng các chuỗi sản xuất nông nghiệp phát thải thấp.
Hoàn thiện quy trình kỹ thuật cho các ngành hàng chủ lực
Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, mục tiêu lớn nhất của đề án là xây dựng ngành trồng trọt phát triển theo hướng bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính, giảm chi phí sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân và gia tăng giá trị nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trong thời gian tới, ngành trồng trọt sẽ tập trung hoàn thiện quy trình kỹ thuật đối với các cây trồng chủ lực như lúa, ngô, cà phê và sầu riêng, đồng thời triển khai đồng bộ hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) phục vụ công tác quản lý và phát triển thị trường carbon.
Đối với cây lúa, mô hình AWD sẽ tiếp tục được nhân rộng nhằm giảm lượng phát thải khí methane trong quá trình canh tác.
Với cây cà phê, ngành sẽ thúc đẩy phát triển các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, tiết kiệm nước tưới, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp và phục hồi sức khỏe đất.
Đối với các vùng cây ăn quả như sầu riêng, thanh long, xoài, chanh dây, trọng tâm sẽ là xử lý phụ phẩm sau thu hoạch, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất xanh của thị trường nhập khẩu.
Phát triển nông nghiệp xanh để nâng cao vị thế nông sản Việt
Việc giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp không chỉ là yêu cầu từ các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu mà còn là cơ hội để tái cơ cấu ngành theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Để mục tiêu này thành công, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức quốc tế và người nông dân trong việc triển khai các giải pháp về kỹ thuật, tài chính, khoa học công nghệ, đào tạo và truyền thông.
Khi sản xuất nông nghiệp được chuyển đổi theo hướng xanh, phát thải thấp và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, nông sản Việt Nam sẽ có thêm lợi thế cạnh tranh, mở rộng cơ hội xuất khẩu, nâng cao thu nhập cho người sản xuất và góp phần thực hiện mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững trong dài hạn.