Giá nguyên liệu đầu vào tăng giảm khó lường
Những năm gần đây, thị trường nguyên liệu nông sản liên tục chứng kiến các đợt biến động mạnh. Có thời điểm giá cà phê, hồ tiêu hay ca cao tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm, nhưng cũng có những mặt hàng ghi nhận sự điều chỉnh mạnh chỉ sau vài tháng.
Theo các chuyên gia, khác với nhiều ngành công nghiệp khác, nguyên liệu đầu vào của ngành chế biến nông sản phụ thuộc rất lớn vào điều kiện tự nhiên và mùa vụ. Chỉ cần thời tiết bất lợi, hạn hán hoặc mưa bão kéo dài, nguồn cung nguyên liệu có thể bị ảnh hưởng đáng kể.
Bên cạnh đó, nhu cầu tiêu thụ từ các thị trường lớn như Mỹ, châu Âu, Trung Quốc hay Nhật Bản cũng tác động trực tiếp đến giá nông sản trên phạm vi toàn cầu.
Chính vì vậy, giá nguyên liệu đầu vào luôn nằm trong nhóm yếu tố khó dự báo nhất đối với các doanh nghiệp chế biến.
Áp lực từ chi phí sản xuất ngày càng lớn
Không chỉ giá nông sản nguyên liệu biến động, các yếu tố đầu vào khác cũng đang tạo thêm áp lực cho doanh nghiệp.
Chi phí phân bón, thức ăn chăn nuôi, năng lượng, nhiên liệu vận chuyển và logistics đều có những giai đoạn tăng mạnh trong thời gian qua. Điều này khiến giá thành sản xuất nguyên liệu tại vùng nguyên liệu tăng theo.
Khi nông dân phải bỏ ra chi phí cao hơn cho sản xuất, giá bán nguyên liệu đầu vào cho các nhà máy chế biến cũng tăng lên tương ứng.
Đối với các doanh nghiệp chế biến nông sản, đây là bài toán không dễ giải quyết. Nếu tăng giá sản phẩm đầu ra quá nhanh, doanh nghiệp có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. Ngược lại, nếu giữ giá bán ổn định, biên lợi nhuận sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Nhiều doanh nghiệp cho biết áp lực chi phí hiện nay không chỉ đến từ giá nguyên liệu mà còn từ chi phí lưu kho, bảo quản và vận chuyển.
Cà phê, điều và hồ tiêu là những mặt hàng biến động mạnh
Trong nhóm nông sản xuất khẩu chủ lực, cà phê đang là một trong những mặt hàng có mức biến động giá đáng chú ý nhất.
Nguồn cung giảm tại một số quốc gia sản xuất lớn cùng với nhu cầu tiêu thụ tăng đã đẩy giá cà phê nguyên liệu lên mức cao trong nhiều giai đoạn. Điều này mang lại lợi ích cho người trồng cà phê nhưng lại khiến nhiều doanh nghiệp chế biến phải điều chỉnh kế hoạch thu mua và sản xuất.
Tương tự, ngành điều cũng chịu tác động từ biến động giá điều thô trên thị trường quốc tế. Việc phụ thuộc một phần nguồn nguyên liệu nhập khẩu khiến doanh nghiệp phải đối mặt với rủi ro về giá và tỷ giá.
Đối với hồ tiêu, giá nguyên liệu tăng giúp cải thiện thu nhập cho nông dân nhưng cũng đặt ra thách thức cho các doanh nghiệp xuất khẩu khi phải cân đối chi phí đầu vào với hợp đồng đã ký trước đó.
Những biến động này cho thấy doanh nghiệp chế biến nông sản ngày càng phải đối mặt với môi trường kinh doanh nhiều rủi ro hơn trước.
Doanh nghiệp tìm cách chủ động nguồn nguyên liệu
Trước áp lực biến động giá, nhiều doanh nghiệp đã chuyển từ tư duy thu mua ngắn hạn sang xây dựng vùng nguyên liệu liên kết lâu dài.
Thông qua các mô hình hợp tác với nông dân, hợp tác xã và tổ hợp tác sản xuất, doanh nghiệp có thể chủ động hơn về sản lượng, chất lượng và giá nguyên liệu.
Không ít doanh nghiệp đang đầu tư trực tiếp vào vùng nguyên liệu hoặc ký hợp đồng bao tiêu dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro từ thị trường.
Song song với đó, việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững cũng giúp nâng cao chất lượng nguyên liệu và tăng khả năng đáp ứng các yêu cầu của thị trường xuất khẩu.
Theo các chuyên gia, đây là giải pháp quan trọng để doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào biến động ngắn hạn của thị trường.
Xu hướng chế biến sâu giúp giảm áp lực cạnh tranh
Một thực tế cho thấy, các doanh nghiệp chỉ tập trung vào xuất khẩu nguyên liệu thô thường chịu tác động lớn hơn từ biến động giá thị trường.
Trong khi đó, các doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao hơn và giảm sự phụ thuộc vào biến động giá nguyên liệu.
Nhiều doanh nghiệp đang mở rộng sản xuất các dòng sản phẩm chế biến như cà phê rang xay, cà phê hòa tan, hạt điều chế biến, thực phẩm dinh dưỡng từ nông sản hay các sản phẩm rau quả đông lạnh.
Khi giá trị gia tăng được nâng lên, doanh nghiệp có thêm dư địa để cân đối chi phí đầu vào và duy trì hiệu quả kinh doanh.
Đây cũng là xu hướng được ngành nông nghiệp khuyến khích nhằm nâng cao giá trị xuất khẩu của nông sản Việt Nam.
Thị trường thế giới tiếp tục là yếu tố quyết định
Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, giá nguyên liệu đầu vào ngành chế biến nông sản của Việt Nam ngày càng chịu tác động mạnh từ diễn biến thị trường toàn cầu.
Biến đổi khí hậu, xung đột địa chính trị, chi phí vận tải quốc tế hay các chính sách thương mại từ những quốc gia nhập khẩu lớn đều có thể ảnh hưởng đến nguồn cung và giá cả nguyên liệu.
Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải nâng cao năng lực dự báo thị trường, xây dựng chiến lược thu mua linh hoạt và chủ động đa dạng hóa nguồn cung.
Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý chuỗi cung ứng cũng đang được xem là giải pháp giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh hơn trước các biến động của thị trường.
Chủ động thích ứng để phát triển bền vững
Biến động giá nguyên liệu đầu vào là thách thức nhưng cũng là phép thử đối với năng lực quản trị của các doanh nghiệp chế biến nông sản.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, những doanh nghiệp chủ động xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến sâu và ứng dụng công nghệ vào quản lý sản xuất sẽ có lợi thế lớn hơn trong việc kiểm soát chi phí và duy trì tăng trưởng.
Về dài hạn, việc hình thành các chuỗi liên kết bền vững giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến sẽ là chìa khóa giúp ngành nông sản Việt Nam giảm thiểu rủi ro từ biến động giá cả, nâng cao sức cạnh tranh và phát triển ổn định trên thị trường quốc tế./.
