Công nghiệp nông thôn xanh hơn bắt đầu từ một khoản chi phí cụ thể
Với doanh nghiệp sản xuất, điện, nhiên liệu, nguyên liệu và xử lý chất thải đều là những khoản chi phí có thể đo đếm. Vì vậy, thay vì xem chuyển đổi xanh là một nhiệm vụ tách biệt, doanh nghiệp có thể bắt đầu từ chính những nơi đang tiêu tốn nhiều nguồn lực nhất.
Một trường hợp đáng chú ý tại Hải Phòng là Công ty TNHH Điện tử Poyun Việt Nam (Poyun). Doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà gồm 3.468 tấm pin, công suất 1,9 MW, với tổng kinh phí khoảng 29 tỷ đồng theo phương thức “tự sản, tự tiêu”. Theo thông tin được công bố, từ tháng 9/2023 đến hết tháng 4/2025, hệ thống đã phát khoảng 2 triệu kWh điện, giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 5 tỷ đồng chi phí điện năng. Nguồn điện mặt trời có khả năng đáp ứng khoảng 80% nhu cầu điện của nhà máy.
Poyun không phải mô hình đại diện cho mọi cơ sở sản xuất, bởi hiệu quả đầu tư còn phụ thuộc vào quy mô nhà máy, phụ tải điện, diện tích mái và khả năng bố trí nguồn vốn. Tuy nhiên, trường hợp này cho thấy một nguyên tắc có thể áp dụng rộng hơn: chuyển đổi xanh sẽ thuyết phục hơn khi được gắn với những khoản đầu tư cụ thể, mức tiết kiệm có thể đo đếm và hiệu quả kinh tế rõ ràng.
Từ nhà máy lớn đến những xưởng sản xuất nhỏ
Không phải cơ sở công nghiệp nông thôn nào cũng có điều kiện đầu tư hệ thống điện mặt trời hàng chục tỷ đồng. Nhưng doanh nghiệp nhỏ có thể bắt đầu từ những bước phù hợp với quy mô của mình.
Một cơ sở chế biến nông sản có thể rà soát lại mức tiêu thụ điện của máy sấy; xưởng sản xuất bao bì có thể tìm cách giảm phế phẩm; cơ sở cơ khí có thể thay thiết bị tiêu hao nhiều năng lượng bằng máy có hiệu suất cao hơn. Khi xác định đúng “điểm lãng phí”, khoản đầu tư cho công nghệ sẽ dễ được tính toán hơn.
Đây cũng là hướng mà chính sách khuyến công đang từng bước mở rộng. Nghị định số 235/2025/NĐ-CP của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 45/2012/NĐ-CP về khuyến công, có hiệu lực từ ngày 15/10/2025, đã bổ sung các nội dung liên quan đến sản xuất sạch hơn, sản xuất và tiêu dùng bền vững; đồng thời mở rộng phạm vi hỗ trợ đối với các cơ sở công nghiệp nông thôn áp dụng các giải pháp này. Những điều chỉnh mới tạo thêm cơ sở để hoạt động khuyến công đồng hành với doanh nghiệp trong đổi mới công nghệ, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Tại Quảng Ninh, chương trình khuyến công giai đoạn 2026-2030 cũng đặt trọng tâm vào ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, hỗ trợ sản xuất sạch hơn, tiết kiệm năng lượng và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các cơ sở công nghiệp nông thôn.
Như vậy, chuyển đổi xanh không nhất thiết đồng nghĩa với một dây chuyền hoàn toàn mới. Một cơ sở nhỏ vẫn có thể tiến từng bước, miễn là mỗi khoản đầu tư đều hướng tới giảm hao phí và nâng hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Xanh hóa để giữ lợi thế trên thị trường
Điểm quan trọng của công nghiệp nông thôn xanh là chuyển đổi phải tạo ra giá trị thực. Nếu tiết kiệm được điện, giảm nguyên liệu lỗi, hạn chế phế phẩm hoặc sử dụng nước hiệu quả hơn, doanh nghiệp đồng thời giảm chi phí và cải thiện khả năng cạnh tranh.
Khi yêu cầu về chất lượng, tiêu chuẩn sản xuất và trách nhiệm môi trường ngày càng được quan tâm, năng lực kiểm soát các yếu tố đầu vào và chất thải cũng trở thành một phần của năng lực sản xuất. Doanh nghiệp chủ động chuẩn hóa sớm sẽ có lợi thế hơn khi tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường.
Với các cơ sở công nghiệp nông thôn, cách tiếp cận phù hợp không phải là chạy theo một mô hình xanh quá lớn so với khả năng tài chính. Có thể bắt đầu bằng việc đo mức tiêu thụ điện, xác định công đoạn gây hao hụt nhiều nhất, cải tiến thiết bị rồi tiếp tục đánh giá hiệu quả sau đầu tư.
Quan trọng hơn, doanh nghiệp cần biến chuyển đổi xanh thành những con số có thể theo dõi: giảm bao nhiêu điện, giảm bao nhiêu nguyên liệu, giảm bao nhiêu phế phẩm và tiết kiệm được bao nhiêu chi phí. Khi hiệu quả được đo đếm, “xanh” sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành một phần của quản trị sản xuất.
Từ câu chuyện của Poyun đến định hướng khuyến công tại Quảng Ninh, có thể thấy chuyển đổi xanh không nhất thiết phải bắt đầu bằng một cuộc thay đổi toàn diện. Với công nghiệp nông thôn, mỗi điểm lãng phí được xử lý là một bước tiến, và mỗi khoản chi phí được tối ưu có thể trở thành nguồn lực để doanh nghiệp đầu tư cho bước chuyển tiếp theo.
Công nghiệp nông thôn xanh vì thế không phải cuộc đua xem ai đầu tư lớn hơn, mà là cuộc đua về khả năng sản xuất hiệu quả hơn, sử dụng tài nguyên tốt hơn và chủ động hơn trước những thay đổi của thị trường.