Từ mô hình nhỏ đến sản phẩm được thị trường ghi nhận
Năm 2018, chị Võ Thị Thu Hằng, ở xã Tứ Mỹ, tỉnh Hà Tĩnh, bắt đầu xây dựng mô hình khởi nghiệp với những sản phẩm chế biến từ nguồn nguyên liệu nông nghiệp địa phương.
Những ngày đầu, cơ sở hoạt động với quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế. Từ vốn đầu tư, máy móc đến việc tìm kiếm thị trường, mỗi bước đi đều là một bài toán không dễ dàng.
Đến năm 2020, cơ sở bắt đầu đầu tư máy móc phục vụ sản xuất. Sau quá trình nghiên cứu và hoàn thiện quy trình, các sản phẩm từng bước được nâng cao chất lượng. Đến năm 2025, mô hình được phát triển thành HTX Nông sản dược liệu Thu Hằng.
Hai sản phẩm chủ lực là tinh bột nghệ và bột sắn dây cũng được HTX tập trung đầu tư từ vùng nguyên liệu, quy trình chế biến đến mẫu mã, bao bì, từng bước đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Năm 2025, tinh bột nghệ và bột sắn dây của HTX được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh.
Với một cơ sở đi lên từ mô hình nhỏ, sự ghi nhận này không chỉ có ý nghĩa về mặt danh hiệu, mà còn tạo thêm động lực để người sản xuất tiếp tục đầu tư, hoàn thiện sản phẩm và tìm kiếm thị trường.
Theo chị Hằng, điều quan trọng nhất đối với một sản phẩm không nằm ở việc được công nhận danh hiệu, mà là sản phẩm phải được người tiêu dùng lựa chọn và có khả năng tiêu thụ ổn định.
“Điều chúng tôi mong muốn nhất vẫn là sản phẩm được thị trường đón nhận, bán được hàng. Để làm được điều đó, người sản xuất phải đi từ vùng nguyên liệu, bảo đảm chất lượng đầu vào đến đầu tư chế biến, hoàn thiện sản phẩm và xây dựng thương hiệu”, chị Hằng chia sẻ.
Tư duy này cho thấy một thực tế: xây dựng thương hiệu cho sản phẩm công nghiệp nông thôn không thể bắt đầu và kết thúc ở khâu thiết kế bao bì hay quảng bá. Phía sau một sản phẩm có thương hiệu phải là vùng nguyên liệu ổn định, quy trình sản xuất kiểm soát được và chất lượng đủ sức tạo niềm tin cho người tiêu dùng.
Vùng nguyên liệu là nền móng của thương hiệu
Đối với những sản phẩm chế biến từ nông sản, câu chuyện thương hiệu càng gắn chặt với vùng nguyên liệu.
Khi vùng nguyên liệu được tổ chức ổn định, kiểm soát chất lượng và sản xuất theo quy trình phù hợp, doanh nghiệp, hợp tác xã mới có thể chủ động hơn về đầu vào. Đây cũng là cơ sở để duy trì chất lượng sản phẩm trong quá trình mở rộng quy mô.
Theo chị Hằng, phát triển sản phẩm gắn với vùng nguyên liệu không chỉ tạo giá trị cho doanh nghiệp, hợp tác xã mà còn góp phần tạo đầu ra và sinh kế cho người dân.
Trong xu hướng chuyển đổi xanh, yêu cầu này càng trở nên rõ nét. Người nông dân cần từng bước thay đổi phương thức sản xuất, từ lựa chọn giống, kỹ thuật canh tác đến kiểm soát chất lượng, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm.
Tuy nhiên, với những cơ sở khởi nghiệp từ quy mô nhỏ, để đầu tư đồng bộ vẫn là bài toán khó.
Vốn, máy móc, công nghệ, nhân lực và thị trường đều đòi hỏi nguồn lực dài hạn. Đây là lý do các cơ sở như HTX Nông sản dược liệu Thu Hằng kỳ vọng tiếp cận được nguồn hỗ trợ từ chương trình khuyến công để đầu tư thiết bị, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất.
“Muốn phát triển doanh nghiệp một cách bài bản thì phải đầu tư đồng bộ. Nhưng với các cơ sở nhỏ, nguồn vốn là vấn đề không đơn giản. Chúng tôi cũng mong muốn được tiếp cận các nguồn hỗ trợ từ chương trình khuyến công để có thêm nguồn lực đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ, từng bước nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của sản phẩm”, chị Hằng nói.
Giữ nghề truyền thống, làm thương hiệu theo cách mới
Không chỉ những sản phẩm nông sản chế biến, các sản phẩm truyền thống cũng đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới để thích ứng với thị trường.
Từ nghề làm nước mắm, HTX Thu mua và Chế biến thủy hải sản Chiến Thắng tại Hà Tĩnh từng bước xây dựng thương hiệu nước mắm Luận Nghiệp, kết hợp kinh nghiệm sản xuất truyền thống với cách thức tổ chức hiện đại.
Nước mắm vẫn được làm từ cá cơm tươi và muối, trải qua quá trình ủ chượp theo phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, để sản phẩm truyền thống có thể cạnh tranh trên thị trường hiện nay, việc giữ hương vị đặc trưng thôi chưa đủ.
HTX từng bước hoàn thiện từ nguyên liệu đầu vào, quy trình sản xuất đến bao bì, nhãn mác và nhận diện thương hiệu. Máy móc, thiết bị cũng được đầu tư, trong đó có hệ thống bồn muối ứng dụng năng lượng mặt trời nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.
Năm 2025, nước mắm Luận Nghiệp được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.
Từ một nghề truyền thống, sản phẩm đang từng bước được nâng cấp để đáp ứng yêu cầu của thị trường hiện đại. Đây cũng là minh chứng cho hướng đi kết hợp giữa giá trị bản địa và đổi mới sản xuất.
Khuyến công cần trở thành “đòn bẩy” cho cơ sở nhỏ
Hà Tĩnh hiện có 190 sản phẩm được công nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, 50 sản phẩm cấp khu vực và 15 sản phẩm cấp quốc gia.
Riêng năm 2025, chương trình công nhận 39 sản phẩm/bộ sản phẩm của 31 doanh nghiệp, HTX và hộ kinh doanh là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu.
Những con số này phản ánh quá trình ngày càng nhiều cơ sở công nghiệp nông thôn quan tâm đến chất lượng, chuẩn hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Thực tế cho thấy, nhiều cơ sở có lợi thế lớn về nguồn nguyên liệu và bản sắc địa phương. Song, khoảng cách từ “đặc sản quê” đến “thương hiệu có sức cạnh tranh” vẫn đòi hỏi quá trình đầu tư dài hơi.
Một sản phẩm có nguyên liệu tốt nhưng công nghệ lạc hậu sẽ khó mở rộng sản xuất. Sản phẩm có chất lượng nhưng bao bì, nhãn mác chưa chuyên nghiệp sẽ khó tiếp cận các kênh phân phối hiện đại. Và ngay cả khi sản phẩm đã được chuẩn hóa, nếu thiếu xúc tiến thương mại và kết nối thị trường, đầu ra vẫn là bài toán chưa có lời giải.
Trong bối cảnh đó, chương trình khuyến công được kỳ vọng đóng vai trò “bệ đỡ” cho doanh nghiệp nhỏ, HTX và cơ sở công nghiệp nông thôn.
Các chính sách hỗ trợ ứng dụng máy móc, thiết bị tiên tiến, đổi mới công nghệ, đào tạo nhân lực, nâng cao năng lực quản lý, xúc tiến thương mại và quảng bá sản phẩm nếu được triển khai đúng nhu cầu sẽ giúp các cơ sở từng bước chuyển từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất chuyên nghiệp, có tiêu chuẩn và có định hướng thị trường.
Khuyến công miền Trung - Tây Nguyên tăng nguồn lực
Bức tranh chung của khu vực miền Trung - Tây Nguyên cũng cho thấy nhu cầu hỗ trợ các cơ sở công nghiệp nông thôn vẫn rất lớn.
Theo báo cáo, năm 2025, các tỉnh, thành phố trong khu vực triển khai hoạt động khuyến công với tổng kinh phí 40,446 tỷ đồng, đạt 89,97% kế hoạch. Trong đó, kinh phí khuyến công quốc gia đạt 10,416 tỷ đồng, còn kinh phí khuyến công địa phương đạt 30,03 tỷ đồng.
Một số địa phương bố trí nguồn lực đáng kể cho khuyến công như Đà Nẵng 6,449 tỷ đồng, Quảng Trị 6,794 tỷ đồng và Nghệ An 5,5 tỷ đồng.
Năm 2026, tổng kế hoạch kinh phí hỗ trợ khuyến công của khu vực được duyệt ở mức 54,672 tỷ đồng, tăng hơn 21% so với kế hoạch năm trước. Trong đó, kinh phí khuyến công địa phương chiếm khoảng 70%, tương đương 38,222 tỷ đồng.
Dù vậy, quá trình triển khai cũng đứng trước những khó khăn nhất định trong bối cảnh sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý.
Trong những tháng đầu năm 2026, toàn khu vực thực hiện 11,758 tỷ đồng, đạt 21,51% kế hoạch năm.
Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ về nguồn lực mà còn về cách thức tổ chức thực hiện chính sách, để nguồn hỗ trợ thực sự đến được những cơ sở có nhu cầu và khả năng phát triển.
Từ tinh bột nghệ, bột sắn dây đến nước mắm truyền thống, hành trình xây dựng thương hiệu của các sản phẩm công nghiệp nông thôn Hà Tĩnh cho thấy một điều: giá trị của sản phẩm quê không chỉ nằm ở câu chuyện truyền thống, mà phải được chuyển hóa thành chất lượng, uy tín và năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Muốn những sản phẩm ấy đi xa hơn, người sản xuất cần chủ động đổi mới; còn chính sách khuyến công cần tiếp tục trở thành nguồn lực hỗ trợ thiết thực, đúng địa chỉ và đúng nhu cầu.
Khi đó, mỗi sản phẩm mang tên một vùng quê không chỉ là một món hàng, mà có thể trở thành một thương hiệu tạo sinh kế, giữ nghề và góp phần nâng giá trị kinh tế của chính vùng đất đã làm nên sản phẩm ấy.