Tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị mở ra cơ hội để ngành Nông nghiệp tạo đột phá trong nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Khoa học, công nghệ đi vào thực tiễn sản xuất
Trong bối cảnh yêu cầu về năng suất, chất lượng, an toàn thực phẩm và sức cạnh tranh ngày càng cao, phát triển nông nghiệp không thể tiếp tục chủ yếu dựa vào lợi thế tài nguyên và lao động. Thay vào đó, tri thức, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần trở thành nền tảng cho quá trình tái cơ cấu ngành, hướng tới nâng cao giá trị và hiệu quả của từng sản phẩm.
Nghị quyết số 57-NQ/TW được kỳ vọng tạo thêm động lực cho quá trình chuyển đổi này, thúc đẩy ứng dụng tiến bộ khoa học, công nghệ vào toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ nghiên cứu giống, tổ chức sản xuất, bảo quản đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Thực tiễn ngành chăn nuôi cho thấy rõ vai trò của khoa học, công nghệ trong nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Trọng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam, những năm qua, ngành chăn nuôi Việt Nam duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định ở mức 4-6%.
Năm 2025, sản lượng thịt các loại đạt 8,6 triệu tấn; dự kiến năm 2026 đạt hơn 9 triệu tấn. Trong cơ cấu sản lượng, thịt lợn chiếm khoảng 62-63%, gia cầm khoảng 29% và gia súc ăn cỏ khoảng 8%. Kết quả này cho thấy ngành chăn nuôi cơ bản đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, đồng thời duy trì một phần sản lượng phục vụ xuất khẩu.
Đóng góp vào kết quả đó, khoa học, công nghệ ngày càng giữ vai trò quan trọng trong đổi mới phương thức sản xuất. Theo thông tin được cung cấp, lĩnh vực này đóng góp hơn 1/3 giá trị gia tăng của toàn ngành. Việt Nam đã tiếp thu, làm chủ nhiều giống vật nuôi cao sản trên thế giới, đồng thời nghiên cứu, chọn tạo gần 100 dòng giống mới phục vụ sản xuất.
Cùng với công tác giống, hệ thống chuồng trại và thiết bị chăn nuôi tiên tiến được ứng dụng ngày càng rộng rãi. Nhiều công nghệ sinh học hiện đại như đông lạnh phôi, tạo phôi, phân biệt giới tính và cấy truyền phôi đã được ứng dụng thành công. Các công nghệ mới hơn như chỉnh sửa gen, giải mã gen cũng đang từng bước được tiếp cận, mở ra triển vọng nâng cao chất lượng đàn vật nuôi và hiệu quả sản xuất.
Không chỉ trong chăn nuôi, ứng dụng khoa học, công nghệ còn tạo chuyển biến tại nhiều địa phương, trong đó có Hà Nội. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, toàn thành phố đã hình thành 406 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại các địa phương như Mê Linh, Gia Lâm, Thường Tín, Đan Phượng, Thanh Oai...
Nhiều mô hình bước đầu khẳng định hiệu quả kinh tế, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và thúc đẩy phương thức sản xuất hiện đại. Tiêu biểu có Hợp tác xã Đan Hoài (xã Đan Phượng) với hoạt động sản xuất giống và hoa lan hồ điệp; Hợp tác xã Rau hữu cơ Cuối Quý (xã Đan Phượng) với mô hình sản xuất rau hữu cơ; Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Kinoko Thanh Cao (xã Hương Sơn) với nhà máy sản xuất nấm kim châm ứng dụng công nghệ Nhật Bản; Công ty cổ phần Giống gia súc Hà Nội với mô hình chăn nuôi công nghệ cao.
Một ví dụ đáng chú ý là mô hình sản xuất nấm của Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Kinoko Thanh Cao. Theo Giám đốc Công ty Dương Thị Thu Huệ, doanh nghiệp đã đầu tư gần 70 tỷ đồng xây dựng hệ thống sản xuất nấm khép kín trên diện tích 3ha, gồm các khu vực cấy giống, ươm, thu hoạch và đóng gói. Riêng diện tích nuôi trồng nấm là 3.000m².
Hiện nay, nấm kim châm chiếm khoảng 95% sản lượng của doanh nghiệp, với năng suất khoảng 3 tấn/ngày. Việc tổ chức sản xuất theo quy trình đồng bộ, ứng dụng công nghệ trong các khâu và kiểm soát chất lượng cho thấy hướng đi của doanh nghiệp trong nâng cao năng suất, ổn định sản phẩm và gia tăng giá trị thương mại.
Từ những mô hình thực tiễn có thể thấy, đầu tư công nghệ không chỉ giúp thay đổi phương thức sản xuất mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng, đáp ứng yêu cầu thị trường và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản.
Hoàn thiện cơ chế, tạo đột phá trong chuyển giao công nghệ
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình phát triển nông nghiệp dựa trên khoa học, công nghệ vẫn còn không ít vấn đề cần giải quyết. Nhiều mặt hàng nông sản Việt Nam như gạo, cà phê, chè đã tạo dựng được vị thế trên thị trường quốc tế, có khả năng cạnh tranh với sản phẩm cùng loại của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, giá trị thu được vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Theo ông Nguyễn Như Cường, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), một trong những hạn chế là không ít mặt hàng vẫn chủ yếu xuất khẩu dưới dạng sơ chế, giá trị gia tăng thấp, còn phụ thuộc vào khâu trung gian và biến động thị trường.
Thực tế này đặt ra yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hơn phương thức tổ chức sản xuất, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và phát triển công nghiệp chế biến. Trong đó, chuyển đổi số được xem là một hướng đi quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và tối ưu hóa chuỗi giá trị nông sản.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin và công nghệ số cho phép theo dõi, giám sát và điều chỉnh các khâu trong quá trình sản xuất, qua đó góp phần tiết kiệm chi phí, nâng cao năng suất và kiểm soát chất lượng. Đặc biệt, số hóa dữ liệu sản xuất, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc sẽ giúp minh bạch thông tin sản phẩm, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước cũng như quốc tế.
Tuy nhiên, để những giải pháp này phát huy hiệu quả, cần có sự đồng bộ từ cơ chế, chính sách đến tổ chức thực hiện. Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Trọng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam, chính quyền địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc đưa các chủ trương, chính sách vào thực tiễn. Hệ thống văn bản pháp luật hiện hành đã tương đối đầy đủ, song các chính sách mới cần có thời gian để triển khai và phát huy hiệu quả.
Điều quan trọng là phải tăng cường phối hợp giữa các cấp, các ngành, đồng thời đề cao trách nhiệm tổ chức thực hiện từ Trung ương đến địa phương. Chính sách chỉ thực sự phát huy tác dụng khi đến được với người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, giúp các chủ thể sản xuất tiếp cận được nguồn lực và công nghệ phù hợp.
Ở góc độ nghiên cứu, PGS.TS Mai Văn Trịnh, Viện trưởng Viện Môi trường nông nghiệp (Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, Nghị quyết số 57-NQ/TW tạo cơ hội để đổi mới mạnh mẽ cơ chế nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học, công nghệ trong nông nghiệp.
Theo đó, cần tăng cường liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người nông dân; ưu tiên các đề tài nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, có khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Cùng với đó, công tác đào tạo, hướng dẫn cần được chú trọng để người dân có thể tiếp cận, làm chủ và sử dụng hiệu quả công nghệ phù hợp với điều kiện sản xuất. Đây cũng là giải pháp hạn chế tình trạng kết quả nghiên cứu chưa được chuyển giao hoặc chậm đi vào cuộc sống.
Có thể thấy, phát triển nông nghiệp theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ là quá trình đưa máy móc, thiết bị hiện đại vào sản xuất, mà còn đòi hỏi đổi mới tư duy, phương thức quản lý và tổ chức chuỗi giá trị. Từ chú trọng sản lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị; từ khai thác lợi thế tự nhiên sang phát huy tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Để tạo ra chuyển biến thực chất, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, thúc đẩy liên kết giữa nghiên cứu và sản xuất, đồng thời đưa tiến bộ khoa học, công nghệ đến gần hơn với người nông dân và doanh nghiệp. Khi công nghệ được ứng dụng đúng nhu cầu, chuyển giao hiệu quả và gắn với thị trường, đây sẽ là nền tảng quan trọng để nông nghiệp Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh, gia tăng giá trị và phát triển bền vững.
