Kết nối di sản làng nghề với tư duy thiết kế đương đại
Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, chương trình Xưởng thiết kế mùa hè "Re:Craft 2026 – Làng nghề tái sinh" sẽ trở thành không gian kết nối giữa di sản thủ công truyền thống với tư duy thiết kế hiện đại và sức sáng tạo của thế hệ trẻ.
Đây là hoạt động thuộc Đề án phát triển thủ công đương đại trên nền di sản làng nghề do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp với Tạp chí Kiến trúc (Hội Kiến trúc sư Việt Nam) triển khai, hướng đến mục tiêu tạo sức sống mới cho các làng nghề trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.
Chương trình có sự tham gia của 10 trường đại học, trong đó Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội là đơn vị đăng cai, cùng nhiều cơ sở đào tạo trong lĩnh vực kiến trúc, mỹ thuật, văn hóa, thiết kế và công nghệ.
Khác với những mô hình đào tạo truyền thống, Re:Craft 2026 được xây dựng như một xưởng sáng tạo mở, nơi sinh viên và nghệ nhân cùng trao đổi, học hỏi và sáng tạo trên nền tảng di sản. Đây là môi trường để kết nối giữa kỹ nghệ thủ công với tư duy thiết kế đương đại, giữa giá trị văn hóa bản địa và nhu cầu của thị trường hiện nay.
"Làng nghề tái sinh" – Khi người trẻ kể tiếp câu chuyện di sản
Lấy chủ đề "Làng nghề tái sinh", chương trình khuyến khích sinh viên trực tiếp khảo sát, nghiên cứu, thực hành và phát triển các sản phẩm mới từ chính những giá trị truyền thống của làng nghề.
Các nhóm sinh viên được tổ chức theo mô hình liên ngành, kết hợp kiến thức về thiết kế, văn hóa, truyền thông và kinh tế sáng tạo. Mỗi nhóm sẽ đồng hành cùng một làng nghề, làm việc trực tiếp với nghệ nhân để tìm hiểu chất liệu, kỹ thuật chế tác, câu chuyện văn hóa cũng như những yêu cầu phát triển thực tiễn.
Năm làng nghề tiêu biểu được lựa chọn tham gia chương trình gồm:
- Sơn mài Hạ Thái
- Gốm Kim Lan
- Rối nước Đào Thục
- Mây tre đan Phú Vinh
- Thêu Quất Động
Mỗi làng nghề đại diện cho một loại hình thủ công đặc sắc của Hà Nội, từ nghệ thuật sơn mài, gốm truyền thống, múa rối nước, mây tre đan đến nghề thêu, góp phần tạo nên bức tranh đa dạng của di sản thủ công Thủ đô.
PGS.TS Vũ Ngọc Anh, Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, cho rằng Việt Nam sở hữu hệ thống làng nghề truyền thống giàu bản sắc, không chỉ lưu giữ những kỹ thuật chế tác tinh xảo mà còn chứa đựng kho tàng tri thức bản địa và giá trị văn hóa lâu đời.
Theo ông, trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa, việc bảo tồn không nên chỉ dừng ở gìn giữ nguyên trạng mà cần đổi mới tư duy để các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hiện đại.
Ông cũng nhấn mạnh, sự kết hợp giữa di sản, thiết kế, công nghệ và sáng tạo sẽ mở ra cơ hội phát triển bền vững cho các làng nghề, đồng thời giúp giáo dục đại học gắn kết chặt chẽ hơn với thực tiễn và cộng đồng.
Kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo từ di sản
Theo KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, các làng nghề truyền thống là nguồn tài nguyên văn hóa đặc biệt của Hà Nội.
Những kỹ thuật thủ công, vật liệu truyền thống, hoa văn và kinh nghiệm của nghệ nhân không chỉ tạo nên vẻ đẹp cho các công trình kiến trúc mà còn lưu giữ ký ức, bản sắc và linh hồn của nhiều không gian văn hóa Việt Nam.
Ông cho rằng chương trình là cơ hội để sinh viên, giảng viên, nghệ nhân và những người làm nghề cùng gặp gỡ, trao đổi và truyền cảm hứng, từ đó tìm kiếm những hướng phát triển mới cho di sản làng nghề.
Theo KTS Hoàng Thúc Hào, kiến trúc và thiết kế không chỉ hướng đến trách nhiệm bảo tồn hay kết nối cộng đồng, mà cần tạo ra những sản phẩm có giá trị nhân văn, có khả năng chạm đến cảm xúc con người và góp phần xây dựng môi trường sống bền vững.
Ông cũng nhấn mạnh, con người cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa với lịch sử, tài nguyên, thiên nhiên và di sản. Chỉ khi các yếu tố này được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất, các giá trị truyền thống mới có thể tiếp tục phát triển trong đời sống đương đại.
Những chi tiết thủ công trong các công trình kiến trúc, từ thời Pháp thuộc đến kiến trúc hiện đại, không đơn thuần mang tính trang trí mà còn là biểu tượng của ký ức văn hóa. Chính vì vậy, việc đưa tinh hoa làng nghề vào thiết kế hôm nay không chỉ là bảo tồn mà còn là cách kể tiếp câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ của thời đại mới.