Ngày 5/10, Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn tất dự thảo Tờ trình Quyết định của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí xác định hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình giai đoạn 2027 - 2030. Hồ sơ đã được gửi Bộ Tư pháp để thẩm định.
Hơn 14,5 triệu lượt người được hỗ trợ bảo hiểm y tế
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong giai đoạn 2022 - 2025, có hơn 6,5 triệu lượt hộ gia đình được xác định có mức sống trung bình. Một số địa phương có số lượt hộ được xác định ở mức cao trong 4 năm qua như Nghệ An với 1.571.660 lượt hộ và Bắc Ninh với 1.454.156 lượt hộ.
Quy mô nhóm đối tượng này có xu hướng tăng nhẹ tại phần lớn địa phương có nền nông nghiệp truyền thống, trong khi giảm mạnh tại những địa phương có tốc độ đô thị hóa cao. Quảng Ninh là một trong những địa phương có số lượt hộ giảm hơn 50%.
Tại một số địa bàn chịu tác động lớn của thị trường và rủi ro sinh kế, quy mô đối tượng có sự biến động không ổn định.
Về chính sách bảo hiểm y tế, người thuộc nhóm đối tượng này được hỗ trợ 30% mức đóng. Bên cạnh đó, 25/34 địa phương có chính sách hỗ trợ thêm kinh phí mua thẻ bảo hiểm y tế.
Mức hỗ trợ thêm cao nhất là 70%, được áp dụng tại Tuyên Quang, Lai Châu, Hưng Yên, Quảng Ngãi và Tây Ninh. Quảng Ninh hỗ trợ thêm 50%; Hà Nội, Bắc Ninh, Lâm Đồng, Đắk Lắk và Đồng Tháp hỗ trợ thêm 30%.
Tổng số lượt người được hỗ trợ và cấp thẻ bảo hiểm y tế trong giai đoạn 2022 - 2025 đạt hơn 14,5 triệu lượt người.
Dữ liệu cũng cho thấy, tại những địa phương có khả năng cân đối ngân sách tốt, chính sách hỗ trợ đạt mức bao phủ gần như toàn bộ đối tượng. Trong khi đó, tại các địa phương còn khó khăn, nhất là khu vực miền núi, mức hỗ trợ chủ yếu ở mức tối thiểu, khiến quy mô tham gia thấp. Tại Lào Cai, tổng kinh phí thực hiện trong 4 năm khoảng 2,39 tỷ đồng.
Tiêu chí hiện hành được đánh giá không còn phù hợp
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, một trong những hạn chế của tiêu chí hiện hành là mức thu nhập làm căn cứ xác định hộ có mức sống trung bình đã thấp so với mặt bằng mức sống.
Cụ thể, tiêu chí hiện hành chủ yếu dựa vào thu nhập, với mức từ hơn 1,5 triệu đến 2,25 triệu đồng/người/tháng tại khu vực nông thôn và trên 2 triệu đến 3 triệu đồng/người/tháng tại khu vực thành thị.
Theo cơ quan soạn thảo, mức thu nhập này gây khó khăn trong việc phân định chính xác nhóm đối tượng trong bối cảnh điều kiện sống và sinh kế của người dân có nhiều thay đổi.
Bên cạnh đó, quy trình xác định hộ có mức sống trung bình hiện được tổ chức tương đối độc lập với quá trình rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo. Điều này có thể làm phát sinh việc thu thập, xác minh thông tin nhiều lần đối với cùng một hộ gia đình.
Đề xuất 3 nhóm tiêu chí mới
Để khắc phục những hạn chế trên, cơ quan soạn thảo đề xuất xác định hộ gia đình có mức sống trung bình dựa trên 3 nhóm tiêu chí được áp dụng đồng thời.
Thứ nhất là tiêu chí xác định hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp.
Thứ hai là tiêu chí về thu nhập.
Thứ ba là tiêu chí về mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.
Theo cơ quan soạn thảo, cách tiếp cận này phù hợp hơn với thực tế các hộ gia đình có nhiều nguồn sinh kế, đồng thời hạn chế tình trạng một hộ chỉ có quan hệ thành viên hoặc liên kết về mặt tổ chức nhưng không thực tế tham gia sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp vẫn được xác định thuộc nhóm đối tượng này.
Đề xuất nâng ngưỡng thu nhập
Theo dự thảo, ngưỡng thu nhập được đề xuất ở mức 2,2 - 3,9 triệu đồng/người/tháng đối với khu vực nông thôn và 2,8 - 4,7 triệu đồng/người/tháng đối với khu vực đô thị.
Các mức thu nhập này được xác định trong tương quan với chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.
So với mức đang áp dụng, đề xuất mới hướng tới việc điều chỉnh tiêu chí thu nhập sát hơn với điều kiện thực tế và hỗ trợ xác định đúng nhóm hộ có mức sống trung bình.
Lồng ghép rà soát, giảm việc xác minh nhiều lần
Về quy trình xác định và công nhận, dự thảo lựa chọn phương án lồng ghép việc xác định hộ có mức sống trung bình với quá trình rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo.
Theo đó, kết quả rà soát và các dữ liệu hiện có sẽ được tăng cường khai thác, hạn chế việc thu thập và xác minh lại những thông tin đã có.
Nguyên tắc thực hiện được xác định là: kế thừa kết quả - khai thác dữ liệu - chỉ xác minh phần thiếu hoặc có biến động.
Kết quả xác định sẽ được thể hiện bằng Quyết định công nhận hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống trung bình của Chủ tịch UBND cấp xã.
Dự kiến cần khoảng 6.131 tỷ đồng giai đoạn 2027 - 2030
Theo ước tính của cơ quan soạn thảo, tổng nguồn lực ngân sách nhà nước cần bố trí cho cả giai đoạn 2027 - 2030 khoảng 6.131 tỷ đồng.
Theo đánh giá trong dự thảo, việc điều chỉnh tiêu chí nhằm góp phần duy trì và mở rộng lưới an sinh y tế đối với nhóm lao động nông nghiệp, nông thôn, đồng thời phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của ngân sách trung ương và địa phương trong trung hạn.
Quyết định dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Tuy nhiên, các tiêu chí và mức thu nhập nêu trên hiện vẫn là nội dung trong dự thảo đang được thẩm định, chưa phải quy định chính thức.