“Chưa đến Cát Cát… nào khác chưa đến Sa Pa”
“Bồng bềnh, bồng bềnh mây trắng, thấp thoáng lô nhô rừng cây… Vang tiếng khèn chàng trai xuống chợ, hẹn gặp ai mà sao vui thế? Tiếng đàn môi em nói điều gì…?”. Giai điệu bài hát “Sa Pa nơi gặp gỡ đất trời”, một sáng tác rất nổi tiếng của nhạc sỹ Phùng Chiến viết dành riêng cho mảnh đất du lịch số 1 vùng Tây Bắc – Sa Pa vang lên từ loa phát thanh khi chúng tôi đặt chân đến mảnh đất du lịch nổi tiếng này.
Có lẽ nhạc sỹ Phùng Chiến đã rất hiểu và dành nhiều thời gian, tình cảm, tâm huyết cho mảnh đất Sa Pa mới có thể viết lên một tác phẩm để đời, với những câu chữ, ca từ “có cánh” khi ông “vẻ” bức tranh về Sa Pa. Ở đó có núi đồi, có mây gió, có con người, cảnh vật, âm nhạc… tất cả hòa quện tạo nên một Sa Pa, theo các nói của nhạc sỹ Phùng Chiến đó là “Nơi gặp gỡ đất trời”. Hình ảnh quá đẹp, vô cùng đẹp!
Sa Pa có rất nhiều điểm du lịch đẹp, nổi tiếng như: Núi hàm rồng; Thác bạc; Nhà thờ; Fanxipan… trong vô vàn những địa chỉ nổi tiếng đó, còn có một địa chỉ mà du khách vẫn truyền nhau với câu slogan: “Đến Sa Pa không thể bỏ qua… Cát Cát”, hay “Đến Sa Pa không qua Cát Cát như khát nước giữa sa mạc”. Và dữ dội nhất là câu: “Chưa đến Cát Cát… nào khác chưa đến Sa Pa”… đó là những câu giới thiệu, PR ngắn gọi nhất để nói về vẻ đẹp không thể bỏ qua của bản Cát Cát.
Cát Cát là một bản của đồng bào dân tộc Mông, thuộc xã Hoàng Liên, thị xã Sa Pa (cũ), nay là xã Tả Van, tỉnh Lào Cai. Bản được hình thành từ giữa thế kỷ 19. Cái tên “Cát Cát” bắt nguồn từ tiếng Mông. Có nghĩa là “dưới chợ”, ý chỉ thác nước dưới chợ. Nhưng cũng có cách giải thích khác, khi cho rằng đầu thế kỷ 20, người Pháp khám phá vùng đất này. Họ đã ấn tượng bởi một thác nước đẹp lung linh, nên đã chọn bản làm nơi nghỉ dưỡng cho các quan chức. Và trong tiếng Pháp, “thác nước” được gọi là “cascade”, phát âm giống như “cát cát”. Từ đó, bản làng nhỏ này có tên là “Cát Cát”.
Nét đẹp bản sắc văn hóa dân tộc Mông vùng Tây Bắc
Các hộ dân ở Cát Cát hầu hết nằm dọc theo hai bên con đường bậc thang lát đá giữa bản, một số nằm rải rác trên các sườn núi, cách Sa Pa khoảng 4km. Du khách cuốc bộ khoảng 300 mét bậc thang, từ cổng bản xuôi xuống chân núi là đến trung tâm Cát Cát, nơi hội tụ của ba dòng suối ngày đêm rì rào là suối Tiên Sa, suối Vàng và suối Bạc, cùng ngọn thác thác Tiên Sa ngày đêm tung bọt trắng xóa. Điểm nổi bật tại đây còn có hai chiếc cầu treo là cầu Si và cầu A Lứ thu hút du khách đến ngắm cảnh và chụp ảnh lưu niệm.
Bản Cát Cát với những nét văn hóa truyền thống đặc sắc, đa dạng của đồng bào dân tộc Mông. Đó là những căn nhà ba gian có vì kèo ba cột ngang được kê trên phiến đá tròn hoặc vuông, mái lợp ván gỗ pơ mu, vách bằng gỗ xẻ, các nóc nhà chỉ cách nhau chừng vài chục mét dựa vào sườn núi. Người Mông ở Cát Cát sinh hoạt trong những ngôi nhà có 3 cửa ra vào, cửa chính ở gian giữa, 2 cửa phụ ở hai đầu nhà. Cửa chính luôn đóng kín, chỉ mở khi nhà có việc lớn như đám cưới, việc hiếu, dịp lễ Tết. Trong nhà có gian thờ, sàn gác dự trữ lương thực, bếp, nơi ngủ và nơi tiếp khách.
Thăm quan những ngôi nhà cổ ở Cát Cát, du khách sẽ được chiêm ngưỡng những chiếc cối giã gạo được đồng bào Mông thiết kế hết sức sáng tạo, không dùng sức người mà sử dụng sức nước để cho ra những hạt gạo trắng tinh, thơm lành. Quanh nhà là những bụi tre um tùm, xanh mát cùng những thửa ruộng bậc thang ngút tầm mắt. Nơi đây không chỉ hấp dẫn du khách bởi phong cảnh thiên nhiên hoang sơ, trữ tình mà còn bởi người Mông ở Cát Cát phát triển các nghề thủ công truyền thống như trồng lanh dệt vải, đan lát dụng cụ sinh hoạt, chạm trổ bạc và rèn nông cụ, với tay nghề rất điêu luyện, tinh xảo.
Đến bản Cát Cát, du khách sẽ được tham quan khu trưng bày và bán các sản phẩm thủ công truyền thống của đồng bào dân tộc Mông. Những sản phẩm tinh xảo, độc đáo được tạo ra bởi bàn tay khéo léo của những con người nơi đây, không chỉ đem lại sức sống cho bản làng mà còn thể hiện nét văn hóa đặc trưng của người Mông được bảo tồn, gìn giữ qua nhiều thế hệ. Nhiều phong tục, tập quán độc đáo đã được bà con nơi đây gìn giữ. Đến bản Cát Cát vào những ngày đầu năm, du khách còn có dịp tham gia lễ hội Gầu Tào nhằm cầu phúc, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu cho dân bản. Đây là lễ hội lớn nhất trong năm phản ánh đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào dân tộc Mông.
Phát triển du lịch từ “Hương ước” bảo vệ rừng, môi trường
Trưởng bản Cát Cát ông Mã A Câu từng chia sẻ, với lợi thế về tiềm năng du lịch, nhờ thiên nhiên ban tặng và được sự quan tâm của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, bản Cát Cát luôn coi làm du lịch, du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng là hướng đi bền vững qua đó góp phần làm cho du lịch Sa Pa ngày càng phát triển.
“Ở đó, người dân Cát Cát tham gia làm hướng dẫn viên và trực tiếp tổ chức các dịch vụ du lịch như: Tham quan nhà cổ; homestay; trải nghiệm làm nông nghiệp, các hoạt động sinh hoạt đời thường cùng gia đình; dịch vụ cưỡi ngựa ngắm cảnh, chụp ảnh; dịch vụ ăn uống, thưởng thức đặc sản của đồng bảo dân tộc Mông… nhằm đáp ứng nhu cầu khám phá của du khách, nhờ đó người dân có thu nhập chính đáng, giúp đời sống vật chất, tinh thần của của bà con ngày càng đổi thay, phát triển”, ông Mã A Câu chia sẻ.
Đứng từ trên cao nhìn xuống, du khách có thể quan sát được tổng thể bản Cát Cát. Đó là một bức tranh thơ mộng, hữu tình về một bản làng dưới chân núi Hoàng Liên Sơn hùng vỹ, ở đó có những căn nhà gỗ nhỏ xinh gợi lên nhịp sống bình yên nơi miền sơn cước.
Dừng chân ở bản Cát Cát, chúng ta như hòa mình vào một không gian sống chậm giữa núi rừng đại ngàn đẹp như trong mơ. Ở đây sắc màu cổ kính được gợi lên từ màu gỗ cũ kỹ của những ngôi nhà đồng bào dân tộc Mông. Là sắc màu thổ cẩm đa màu sắc được giăng mắc trước cửa nhà và những âm thanh của sáo, khèn Mông du dương, bay bổng khắp trong không khí dịu mát. Tất cả hòa quện tạo nên một bản Cát Cát mê hoặc lòng người. Ở đó con người có được cảm giác sống chậm, xua tan đi bao ưu phiền để hòa mình cùng núi rừng, thiên nhiên.
Tại trung tâm bản Cát Cát là không gian trải nghiệm văn hóa, ẩm thực bản làng của du khách khi đến đây. Phía trên là dòng thác Tiên Sa đổ nước từ trên cao xuống trắng xóa, vang dội khắp không gian, phía dưới là dòng suối trong vắt chảy qua những căn nhà gỗ mộc mạc, với những chiếc cọn nước khổng lồ quay đều đều, những chiếc cầu treo vắt ngang dòng suối cũng chính là cổng đi vào khám phá bản Cát Cát. Bên bờ suối, du khách được trải nghiệm thăm nhà của đồng bào Mông với cách bài trí của cổ điển vừa hiện đại, mang đậm chất văn hóa bản địa. Du khách được trải nghiệm mặc những bộ trang phục dân tộc cưỡi ngựa, chụp ảnh ngay bên suối và thưởng thức những đặc sản như: mèn mén; thắng cố; rượu ngô; thịt hun khói; bánh ngô... đậm chất riêng của vùng Tây bắc.
Vào mùa đổ ải hay mùa lúa chín, bản Cát Cát đẹp tựa như một thiên đường giữa đại ngàn. Cả bản như hòa vào những sóng lúa đẹp đến nao lòng, tràn đầy sức sống. Du khách có thể dạo bước trên những con đường nhỏ, vừa chiêm ngưỡng nét đẹp của ruộng bậc thang lúc bình minh hay khi chiều về. Có lúc bản Cát Cát như bồng bềnh trong biển mây, ánh nắng chiều rọi xuống từ đỉnh Hoàng Liên Sơn làm cho không gian trở nên huyền ảo đầy bí ẩn, đẹp mê hoặc…!
Cát Cát nổi tiếng là thế, nhưng ít ai biết được rằng, từ bao đời nay bản đã xây dựng cho mình một “Hương ước” trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, bảo vệ rừng và môi trường thiên nhiên. “Thói quen trước đây của người Mông là di canh, di cư, đốt nương là rẫy. Nhưng ở Cát Cát thì khác, từ bao đời nay khi được già làng, trưởng bản và cán bộ tuyên truyền, bản đã xây dựng hương ước để bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường thiên. Nhiều hủ tục đã được xóa, cả bản ai cũng chăm lo gìn giữ và phát triển những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc, nhờ đó mà có bản Cát Cát như ngày hôm nay”, ông Mã A Câu vẻ mặt đầy tự hào nói./.
Việt Tùng
