Xuất khẩu viên nén: Cơ hội từ nhu cầu năng lượng tái tạo
Hiện nay, Nhật Bản và Hàn Quốc là hai thị trường xuất khẩu chủ lực của ngành viên nén Việt Nam. Năm 2024, Nhật Bản chiếm khoảng 60% sản lượng xuất khẩu và 65% giá trị, trong khi Hàn Quốc chiếm 34% về lượng và 28% về giá trị. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 144,3 USD/tấn tại Nhật Bản và 109,2 USD/tấn tại Hàn Quốc. Từ cuối năm 2024, giá viên nén xuất khẩu sang Hàn Quốc có xu hướng tăng do giá đấu thầu cải thiện và nguồn nguyên liệu gỗ khan hiếm.
Việc tập trung vào hai thị trường này mang lại lợi thế về khoảng cách địa lý cũng như chính sách khuyến khích năng lượng sinh khối. Tuy nhiên, sự phụ thuộc lớn cũng tiềm ẩn rủi ro khi nhu cầu có thể biến động theo chính sách năng lượng của từng quốc gia. Trong nửa đầu năm 2025, xuất khẩu viên nén của Việt Nam vẫn duy trì tăng trưởng tích cực nhờ nhu cầu năng lượng tái tạo tiếp tục gia tăng.
Theo TS. Tô Xuân Phúc, chuyên gia phân tích chính sách của Tổ chức Forest Trends, ngành viên nén Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu phụ phẩm từ ngành chế biến gỗ. Việc thiếu vùng nguyên liệu ổn định khiến hoạt động sản xuất dễ bị ảnh hưởng bởi tính thời vụ và biến động nguồn cung.
Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, chứng chỉ bền vững và truy xuất nguồn gốc cũng tạo áp lực đối với doanh nghiệp. Trong bối cảnh ngành vẫn phụ thuộc lớn vào hai thị trường Nhật Bản và Hàn Quốc, việc nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu được xem là hướng đi cần thiết để phát triển bền vững.
Áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng
Ngành viên nén Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức khi cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các quốc gia trong khu vực như Thái Lan, Indonesia và Malaysia. Những nước này cung cấp sản phẩm với chất lượng cao hơn và giá cạnh tranh, tạo sức ép lớn đối với vị thế của Việt Nam tại các thị trường chủ lực như Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong ngắn hạn, các hợp đồng dài hạn giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất ổn định, nhưng về lâu dài, nếu không nâng cao chất lượng và đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững, ngành có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh.
Bên cạnh đó, tình trạng bán phá giá, đặc biệt tại thị trường Hàn Quốc, đã ảnh hưởng đáng kể đến uy tín của ngành viên nén Việt Nam. Trong năm 2023, giá xuất khẩu thấp hơn chi phí sản xuất khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào khó khăn, đồng thời làm giảm giá trị sản phẩm viên nén của Việt Nam so với các đối thủ trong khu vực.
Theo ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ngành lâm nghiệp đang định hướng phát triển các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao như đồ gỗ, ván nhân tạo, dăm gỗ và viên nén gỗ. Trong đó, viên nén gỗ được xem là sản phẩm phù hợp với xu hướng tận dụng phụ phẩm lâm nghiệp và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Hướng tới phát triển bền vững ngành viên nén
Việc sản xuất viên nén gỗ chủ yếu tận dụng các phụ phẩm từ quá trình khai thác và chế biến lâm sản như mùn cưa, cành và nhánh cây sau khai thác. Điều này góp phần nâng cao giá trị sử dụng của gỗ rừng trồng và phù hợp với định hướng phát triển kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.
Năm 2024, Việt Nam và Nhật Bản đã ký thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực lâm nghiệp, trong đó nhấn mạnh việc quản lý rừng bền vững và đảm bảo nguồn nguyên liệu gỗ hợp pháp. Theo đó, nguyên liệu phục vụ sản xuất viên nén cần đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc và tính hợp pháp theo quy định của các quốc gia nhập khẩu.
Các chuyên gia cho rằng để phát triển bền vững, doanh nghiệp cần đầu tư xây dựng vùng nguyên liệu riêng, giảm phụ thuộc vào nguồn cung thứ cấp và đáp ứng các tiêu chuẩn về bền vững. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu ngoài Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm nâng cao vị thế của ngành viên nén Việt Nam./.
Đặng Đức
