Thương mại điện tử đang mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường cho nông dân, HTX, đặc biệt với các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Thông qua những nền tảng số, người sản xuất có thể giới thiệu hàng hóa trực tiếp đến người tiêu dùng, mở rộng phạm vi phân phối và đa dạng hóa kênh tiêu thụ.
Tuy nhiên, đưa sản phẩm lên sàn mới chỉ là bước khởi đầu. Để duy trì đơn hàng và tạo doanh thu ổn định, người bán phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề, từ kỹ năng tiếp thị, quản trị gian hàng đến tổ chức nguồn cung, bảo quản, vận chuyển và kiểm soát chất lượng. Những hạn chế này đang khiến không ít nông dân, HTX chưa khai thác hết tiềm năng của thương mại điện tử.
Mở gian hàng dễ, duy trì đơn hàng khó
Bán hàng trên nền tảng số không đơn thuần là đăng hình ảnh sản phẩm hay tổ chức một vài phiên livestream. Người bán cần biết xây dựng nội dung quảng bá, tiếp cận khách hàng, tư vấn, chốt đơn, quản trị đơn hàng và duy trì chất lượng dịch vụ. Đây lại là những kỹ năng mà nhiều nông dân, HTX còn thiếu.
Ông Nguyễn Văn Tuân, nhà sản xuất nội dung số, đại diện cho các hộ nông dân, HTX tại xã Phụ Dực (Hưng Yên), cho rằng các khóa đào tạo bán hàng trực tuyến do địa phương tổ chức thường chỉ kéo dài 1–2 ngày, chưa đủ để người dân nắm bắt và triển khai hoạt động kinh doanh một cách bài bản.
Theo ông, cần tăng cường sự tham gia của chuyên gia, KOL, KOC và những người có kinh nghiệm kinh doanh thực tế trên nền tảng số để hướng dẫn nông dân từ xây dựng nội dung quảng bá, livestream đến chốt đơn và quản trị gian hàng.
Thực tế, việc hỗ trợ mở gian hàng chưa đồng nghĩa với việc người dân đã có đủ năng lực kinh doanh trực tuyến. Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam Lương Quốc Đoàn cho biết, nhiều nông dân dù đã có điện thoại thông minh nhưng kỹ năng sử dụng còn hạn chế, chủ yếu dừng ở việc lướt mạng, xem video hoặc thực hiện những thao tác cơ bản.
Các cấp hội nông dân đang thành lập tổ nông dân số tại địa phương, hướng dẫn theo phương châm “biết đến đâu hướng dẫn đến đó”. Đến nay, khoảng 700–800 tài khoản của nông dân đã được hỗ trợ đưa lên sàn thương mại điện tử, song hiệu quả tương tác và bán hàng vẫn thấp. Nhiều người còn lúng túng trong việc thu hút khách hàng, thúc đẩy giao dịch và duy trì hoạt động livestream.
Bên cạnh hạn chế về kỹ năng, chi phí vận hành gian hàng và phí nền tảng cũng tạo thêm áp lực, nhất là đối với những hộ sản xuất có quy mô nhỏ, sản lượng không ổn định.
Thực tế này cho thấy, hoạt động hỗ trợ cần chuyển từ tập huấn ngắn ngày, mang tính đại trà sang hướng dẫn trực tiếp, cầm tay chỉ việc và phù hợp với đặc thù từng ngành hàng. Người dân không chỉ cần biết sử dụng các tính năng của nền tảng mà còn phải được trang bị kỹ năng tổ chức kinh doanh, chăm sóc khách hàng và xây dựng uy tín trên môi trường số.
Logistics: Điểm nghẽn trên hành trình đưa nông sản đến khách hàng
Nếu kỹ năng kinh doanh quyết định khả năng tiếp cận thị trường thì vận chuyển và bảo quản lại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng. Đây là thách thức không nhỏ đối với nông sản tươi, đặc biệt tại các địa phương miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Chia sẻ với VnBusiness tại Hội nghị Xã thương mại điện tử toàn quốc năm 2026 ngày 11/11, ông Nguyễn Bá Kiện, Phó Chủ tịch HĐND xã Bình Lư (Lai Châu), cho biết khoảng cách từ việc mở gian hàng, tổ chức livestream đến duy trì doanh thu ổn định tại các địa phương vùng cao vẫn còn rất lớn.
Với những sản phẩm như mận, khoai sâm, thịt gác bếp, mật ong rừng, thời gian vận chuyển từ Lai Châu đến khách hàng tại TP.HCM có thể kéo dài một tuần, thậm chí cả chục ngày.
Đã có trường hợp người dân bán mận nhưng khi hàng đến tay khách sau một tuần, quả bị thối, lên men, không còn bảo đảm chất lượng như lúc xuất bán.
Câu chuyện này cho thấy, tiếp cận được khách hàng ở xa chưa đồng nghĩa với việc người bán có thể đáp ứng tốt đơn hàng. Đối với nông sản, đặc biệt là sản phẩm tươi, thời gian giao nhận và điều kiện bảo quản có ý nghĩa quan trọng. Chỉ một khâu vận chuyển không phù hợp cũng có thể làm giảm chất lượng hàng hóa, phát sinh khiếu nại và ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của người bán.
Do đó, cùng với việc phát triển kênh bán hàng trực tuyến, nông dân và HTX cần chú trọng liên kết sản xuất để chủ động sản lượng, kiểm soát chất lượng, đồng thời tổ chức tốt các khâu sơ chế, đóng gói, bảo quản và lựa chọn phương thức vận chuyển phù hợp với từng loại nông sản.
Một hướng đi đáng chú ý là mô hình kết hợp giữa phát triển vùng nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm trên môi trường số của HTX Kiên Cường tại xã Phiêng Khoài (Sơn La).
Hiện HTX liên kết sản xuất gần 90 ha mận hậu và hơn 60 ha lê Tai Nung theo tiêu chuẩn VietGAP, định hướng hữu cơ. Bên cạnh các kênh phân phối truyền thống, HTX tổ chức livestream ngay tại vùng trồng để giới thiệu sản phẩm và quy trình sản xuất đến người tiêu dùng.
Bà Nguyễn Thị Nguyệt, Phó Giám đốc HTX Kiên Cường, cho biết qua quá trình học hỏi, HTX từng bước xây dựng cách livestream phù hợp, chủ động trao đổi với khách hàng về chất lượng, đặc điểm sản phẩm và vùng sản xuất. Các sản phẩm đưa ra thị trường cũng được dán tem QR truy xuất nguồn gốc, cung cấp thông tin về vùng trồng và quy trình sản xuất.
Cùng với hoạt động của các HTX, tỉnh Sơn La đang kết hợp phát triển thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại với Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP).
Dù vậy, để mở rộng tiêu thụ trực tuyến, các HTX vẫn cần được hỗ trợ về bảo quản, vận chuyển và kết nối với các đơn vị logistics. Khi những khâu này chưa được tổ chức đồng bộ, lợi thế tiếp cận thị trường rộng hơn nhờ thương mại điện tử sẽ khó chuyển hóa thành doanh thu ổn định.
Truy xuất nguồn gốc: Không chỉ dừng ở một mã QR
Bên cạnh kỹ năng kinh doanh và logistics, minh bạch nguồn gốc là điều kiện quan trọng để nông sản xây dựng niềm tin với người tiêu dùng trên các nền tảng số.
Tuy nhiên, việc gắn mã QR không đồng nghĩa với nguồn gốc sản phẩm đã được xác thực. Giá trị thực sự của truy xuất nguồn gốc phụ thuộc vào tính chính xác, đầy đủ và khả năng kiểm chứng của dữ liệu về vùng trồng, quá trình canh tác, thu hoạch, chế biến và lưu thông sản phẩm.
Tại Diễn đàn Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam – Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lắng nghe nông dân nói năm 2026, diễn ra chiều 17/11, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh sản phẩm được giới thiệu, tiêu thụ trên môi trường mạng phải bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc.
Theo Bộ trưởng, nếu thông tin về xuất xứ, nguồn gốc không minh bạch, người livestream có thể đối mặt với nguy cơ vi phạm pháp luật.
Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường có 17 đơn vị cung cấp hệ thống, nền tảng truy xuất nguồn gốc. Đến nay, 24/34 tỉnh, thành phố và 213 doanh nghiệp đã tham gia, với khoảng 18.000 sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc.
Những con số này cho thấy việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc đang được mở rộng. Tuy nhiên, hiệu quả không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm được gắn mã QR mà quan trọng hơn là chất lượng dữ liệu phía sau. Nếu thông tin đầu vào thiếu chính xác, không đầy đủ hoặc không được cập nhật, mã QR khó phát huy giá trị trong việc xác minh xuất xứ và cung cấp thông tin đáng tin cậy cho người tiêu dùng.
Đối với nông dân và HTX, số hóa thông tin sản xuất, từ thửa đất, lô đất đến nhật ký và lịch sử canh tác, sẽ hỗ trợ quản lý quy trình, phục vụ truy xuất nguồn gốc và tạo cơ sở kiểm chứng thông tin sản phẩm.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa việc sử dụng công nghệ để quảng bá và chuyển đổi số thực chất trong sản xuất, kinh doanh. Một phiên livestream có thể giúp sản phẩm tiếp cận nhiều khách hàng hơn, nhưng những thông tin được giới thiệu phải thống nhất với nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng thực tế.
Từ bán hàng trực tuyến đến xây dựng thị trường bền vững
Thương mại điện tử đang mở ra cơ hội để nông sản địa phương vượt qua giới hạn của thị trường truyền thống, tiếp cận trực tiếp với nhiều nhóm khách hàng và gia tăng khả năng quảng bá sản phẩm. Tuy nhiên, cơ hội này chỉ có thể trở thành lợi thế lâu dài khi người sản xuất có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Muốn vậy, nông dân và HTX cần được hỗ trợ đồng bộ, từ đào tạo kỹ năng kinh doanh số, tổ chức sản xuất theo hướng liên kết, nâng cao năng lực bảo quản, vận chuyển đến chuẩn hóa thông tin và truy xuất nguồn gốc. Trong đó, sự đồng hành của cơ quan quản lý, tổ chức hội, chuyên gia công nghệ và doanh nghiệp logistics có vai trò quan trọng.
Đưa nông sản lên sàn có thể giúp mở rộng thị trường, nhưng để khách hàng quay trở lại, sản phẩm phải bảo đảm chất lượng, giao hàng đúng yêu cầu và có thông tin minh bạch. Bán được một đơn hàng mới chỉ là bước khởi đầu; giữ được niềm tin của người tiêu dùng mới là nền tảng để thương mại điện tử trở thành kênh tiêu thụ ổn định, góp phần nâng cao giá trị nông sản và phát triển kinh tế nông thôn.
