Nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm tới 7 độ C
Trước những diễn biến cực đoan của thời tiết, TS. Nguyễn Ngọc Huy, chuyên gia về biến đổi khí hậu và cảnh báo thiên tai, đã đưa ra những phân tích đáng chú ý về đợt nắng nóng kéo dài từ ngày 21-26/6, đồng thời lý giải nguyên nhân khiến hệ thống khí hậu ngày càng trở nên bất ổn.
Theo chuyên gia, khi đề cập đến các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn, nắng nóng hay gió mạnh, đó là những biến động xảy ra trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, để đánh giá biến đổi khí hậu, cần phân tích xu thế trong một khoảng thời gian dài, thường kéo dài khoảng 30 năm.
Dữ liệu dự báo từ mô hình CFSv2, dựa trên trung bình của 12 lần chạy mô hình với tổng cộng 48 kết quả dự báo, cho thấy nhiệt độ trung bình giai đoạn 19-26/6/2026 đang cao bất thường so với cùng thời kỳ tham chiếu 1981-2010.
Cụ thể:
- Khu vực Bắc Bộ có nền nhiệt trung bình cao hơn từ 5-7 độ C.
- Bắc Trung Bộ ghi nhận mức chênh lệch phổ biến từ 3,5-6 độ C.
- Trung Bộ cao hơn khoảng 1,5-2 độ C so với trung bình nhiều năm.
Những con số trên cho thấy đợt nắng nóng sắp tới sẽ đặc biệt gay gắt, nhất là tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ trong thời điểm Hạ chí.
Hệ thống khí hậu đang trở nên bất ổn hơn
Điều đáng lo ngại không chỉ nằm ở xu hướng nóng lên toàn cầu mà còn ở sự mất ổn định ngày càng rõ nét của hệ thống khí hậu.
Theo TS. Nguyễn Ngọc Huy, ngay sau đợt nắng nóng kéo dài từ ngày 21-26/6, các mô hình dự báo cho thấy Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có thể bước vào giai đoạn mát hơn từ ngày 27-29/6, với nhiệt độ trung bình thấp hơn mức trung bình nhiều năm khoảng 1,5-2 độ C.
Sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh trong thời gian ngắn tạo ra những cú sốc đối với con người cũng như hệ sinh thái, khiến khả năng thích nghi trở nên khó khăn hơn.
Chênh lệch nhiệt độ càng lớn, thời tiết cực đoan càng gia tăng
Nhiệt độ được xem là yếu tố trung tâm chi phối các quá trình trong khí quyển. Khi nhiệt độ tăng, các phân tử không khí chuyển động mạnh hơn, khiến không khí giãn nở và làm thay đổi khí áp.
Không khí luôn có xu hướng dịch chuyển từ vùng áp cao sang vùng áp thấp. Sự chênh lệch khí áp càng lớn thì tốc độ gió càng mạnh. Đây là nguyên nhân hình thành các hệ thống gió trên Trái Đất.
Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, các quy luật khí quyển vốn tồn tại hàng triệu năm đang có dấu hiệu thay đổi. Các đới gió mùa và gió tín phong không còn vận hành ổn định như trước, thay vào đó là những biến động cục bộ về nhiệt độ tạo nên các luồng gió mạnh bất thường, thậm chí đi ngược quy luật thông thường.
Đó cũng là một trong những nguyên nhân khiến hiện tượng giông lốc, dông mạnh và thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều trong những năm gần đây.
Đảo nhiệt đô thị làm gia tăng mưa cực đoan
Tại các đô thị lớn với mật độ bê tông hóa cao, bề mặt hấp thụ nhiệt mạnh, hình thành các "đảo nhiệt đô thị". Những khu vực này thường có nhiệt độ cao và khí áp thấp hơn vùng lân cận.
Khi không khí lạnh tràn tới, hai dạng chuyển động của không khí sẽ xuất hiện. Một là dòng đối lưu theo phương thẳng đứng mang hơi nóng lên các tầng khí quyển cao hơn. Hai là dòng không khí ngang từ bên ngoài thổi vào để bù đắp vùng áp thấp.
Sự tương tác giữa các dòng khí nóng và khối không khí lạnh ở tầng cao dễ tạo ra những đám mây giông phát triển mạnh, dẫn tới các trận mưa lớn cục bộ với cường suất rất cao.
Đây là nguyên nhân khiến nhiều đô thị thường xuyên đối mặt với tình trạng mưa lớn bất thường, ngập úng nghiêm trọng dù lượng mưa tập trung trong thời gian ngắn.
Thích ứng với biến đổi khí hậu: Không thể chỉ dựa vào điều hòa nhiệt độ
Theo các chuyên gia, để thích ứng với sự bất ổn của hệ thống khí hậu, các đô thị cần giảm diện tích bê tông hóa, tăng cường không gian xanh và mở rộng mặt nước nhằm điều hòa nhiệt độ.
Tuy nhiên, giá trị đất đô thị ngày càng cao khiến việc dành quỹ đất cho cây xanh và không gian sinh thái gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng điều hòa nhiệt độ ngày càng tăng lại vô tình làm môi trường xung quanh nóng hơn, tạo nên một vòng luẩn quẩn khó phá vỡ.
Biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện của tương lai mà đang hiện hữu ngay trong từng đợt nắng nóng, cơn mưa cực đoan hay những biến động thời tiết bất thường diễn ra hằng ngày. Thích ứng với khí hậu không chỉ là nhiệm vụ của các nhà quản lý mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với mọi đô thị và mỗi người dân trong bối cảnh Trái Đất ngày càng nóng lên./.
