Từ lâu, Sơn Đồng đã được biết đến là một trong những cái nôi của nghề điêu khắc gỗ và chế tác đồ thờ truyền thống ở miền Bắc. Những pho tượng Phật, tượng Thánh uy nghiêm, những bức hoành phi, câu đối hay ngai thờ, kiệu thờ với đường nét tinh xảo không chỉ thể hiện tài hoa của người thợ mà còn chứa đựng giá trị văn hóa, tâm linh sâu sắc. Trải qua nhiều thế hệ, các sản phẩm của làng nghề đã hiện diện trong hàng nghìn đình, đền, chùa, phủ trên khắp cả nước, góp phần lưu giữ và lan tỏa những giá trị truyền thống của dân tộc.
Trải qua hơn 10 thế kỷ thăng trầm, ngọn lửa nghề chưa bao giờ tắt. Những đóng góp bền bỉ của các nghệ nhân và người thợ Sơn Đồng trong việc gìn giữ, phát triển nghề truyền thống đã được ghi nhận bằng nhiều danh hiệu và giải thưởng danh giá. Năm 2001, Sơn Đồng được công nhận là Làng nghề truyền thống; năm 2007 được Sách Kỷ lục Việt Nam xác lập là "Làng nghề tạc tượng và đồ thờ phụng Phật giáo lớn nhất Việt Nam". Mới đây, làng nghề điêu khắc sơn mỹ nghệ Sơn Đồng tiếp tục đón nhận niềm vui lớn khi chính thức trở thành thành viên của Mạng lưới các Thành phố Thủ công Sáng tạo Thế giới. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định giá trị, sức sống và sức lan tỏa của nghề truyền thống Sơn Đồng trong bối cảnh hội nhập và phát triển.
Không chỉ nổi tiếng với nghề điêu khắc và chế tác đồ thờ truyền thống, Sơn Đồng còn là nơi quy tụ đội ngũ nghệ nhân, thợ giỏi đông đảo với tay nghề cao và nhiều năm kinh nghiệm được thể hiện qua những con số ấn tượng. Làng nghề có 26 nghệ nhân cấp Nhà nước, 40 thợ giỏi được các hiệp hội, tổ chức công nhận... Hội Nghệ nhân, Thợ giỏi xã Sơn Đồng được thành lập nhằm kết nối những người tâm huyết với nghề, tạo môi trường giao lưu, học hỏi và cùng nhau gìn giữ những giá trị tinh hoa của làng nghề. Đây cũng là lực lượng nòng cốt trong việc bảo tồn các kỹ thuật chế tác truyền thống, đồng thời truyền dạy nghề cho thế hệ kế cận.
Trong những năm qua, hội đã tích cực tham gia các hoạt động quảng bá làng nghề, tổ chức giao lưu nghề nghiệp, tôn vinh nghệ nhân và khuyến khích sáng tạo trong sản xuất thủ công mỹ nghệ. Nhiều nghệ nhân, thợ giỏi của Sơn Đồng đã để lại dấu ấn qua các công trình tâm linh, văn hóa lớn trên cả nước, góp phần khẳng định thương hiệu làng nghề trên thị trường trong nước và quốc tế.
Bên cạnh việc gìn giữ những giá trị truyền thống, Hội Nghệ nhân,Thợ giỏi xã Sơn Đồng cũng khuyến khích hội viên tiếp cận công nghệ mới, đổi mới mẫu mã và nâng cao chất lượng sản phẩm. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm của các nghệ nhân lâu năm với sức sáng tạo của thế hệ trẻ đang tạo nên động lực để làng nghề tiếp tục phát triển, giữ vững vị thế là một trong những trung tâm thủ công mỹ nghệ tiêu biểu của Thủ đô Hà Nội.
Ông Nguyễn Viết Huân, Chủ tịch Hội Nghệ nhân, Thợ giỏi xã Sơn Đồng, cho biết: "Nghề tạc tượng, điêu khắc ở Sơn Đồng đã có từ rất lâu đời rồi. Chúng tôi luôn cố gắng giữ những giá trị truyền thống mà cha ông để lại, nhưng cũng phải đổi mới để phù hợp với thời đại. Bây giờ ngoài tay nghề thủ công, chúng tôi còn ứng dụng máy móc hiện đại trong khâu thiết kế, sáng tạo mẫu mã. Tôi mong thế hệ trẻ sẽ tiếp tục phát triển nghề theo hướng mới mẻ hơn, không chỉ làm đồ thờ tâm linh mà còn tạo ra những sản phẩm mỹ nghệ hiện đại, đáp ứng nhu cầu của thị trường."
Có những giá trị không được đo bằng tuổi đời của một làng nghề, mà được lưu giữ qua đôi bàn tay và tâm huyết của biết bao thế hệ người thợ. Từ những khúc gỗ vô tri, Sơn Đồng đã tạo nên những tác phẩm mang hồn cốt văn hóa Việt, góp phần gìn giữ những nét đẹp truyền thống trong đời sống tâm linh của người Việt suốt nhiều thế kỷ.
Để những giá trị ấy tiếp tục được lan tỏa, việc bảo tồn không chỉ dừng lại ở gìn giữ kỹ thuật hay sản phẩm, mà còn là nuôi dưỡng tình yêu nghề trong thế hệ trẻ và mạnh dạn đón nhận những xu hướng mới của thời đại. Khi truyền thống và sáng tạo cùng song hành, Sơn Đồng sẽ không chỉ là niềm tự hào của một vùng đất nghề, mà còn là minh chứng cho sức sống bền vững của thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên hành trình hội nhập và phát triển.
