HFCS gia tăng sức ép, đường nhập lậu tiếp tục diễn biến phức tạp
Theo báo cáo của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, lượng HFCS nhập khẩu trong tháng 10/2026 đạt 29.432 tấn. Lũy kế 10 tháng, khối lượng nhập khẩu đạt 205.885 tấn, bằng 111% so với cùng kỳ năm trước.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp nhập khẩu HFCS chủ yếu là những đơn vị sản xuất nước giải khát. Đây cũng là nhóm khách hàng công nghiệp từng tiêu thụ lượng lớn đường tinh luyện từ các nhà máy đường trong nước. Việc HFCS tiếp tục được sử dụng trong ngành đồ uống khiến nhu cầu đối với đường tinh luyện chịu thêm sức ép, nhất là trong bối cảnh thị trường đang dư cung.
Không chỉ chịu cạnh tranh từ chất tạo ngọt nhập khẩu, đường sản xuất trong nước còn gặp khó trước tình trạng vận chuyển, kinh doanh đường nhập lậu. Trong tháng 10, lực lượng chức năng tại nhiều địa phương đã phát hiện, xử lý các vụ việc với số lượng hàng hóa vi phạm đáng kể.
Tại Đồng Tháp, ngày 13/10, lực lượng Bộ đội Biên phòng tỉnh phối hợp với Đồn Biên phòng Cầu Muống và Công an phường Thường Lạc phát hiện, bắt giữ liên tiếp ba vụ vận chuyển trái phép đường cát từ Campuchia về Việt Nam tại khu vực kênh Cội Đại và sông Sở Thượng. Tang vật thu giữ gồm 5.000 kg đường cát cùng ba vỏ lãi, hai máy xăng và một máy dầu đã qua sử dụng.
Tại Quảng Trị, ngày 18/10, Đội Kiểm soát hải quan phát hiện một ô tô tải vận chuyển khoảng 3.000 kg đường trắng có xuất xứ nước ngoài nhưng không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp tại khu vực Km 73+500 Quốc lộ 9, thuộc địa phận thôn Làng Vây, xã Lao Bảo.
Trong các ngày 19 và 21/10, Đồn Biên phòng Cửa khẩu quốc tế Lao Bảo tiếp tục phát hiện, lập biên bản hai vụ kinh doanh hàng hóa nhập lậu. Tang vật thu giữ gồm 42 bao đường kính trắng, tổng trọng lượng 2.100 kg, trị giá ước tính khoảng 23,6 triệu đồng.
Bên cạnh hoạt động vận chuyển trái phép qua biên giới, tại một số chợ đầu mối, đường có xuất xứ Thái Lan vẫn được lưu hành và kinh doanh. Các sản phẩm đường cát sang chiết, đóng gói không nhãn mác, không rõ nguồn gốc xuất xứ, không có thông tin về hạn sử dụng cũng tiếp tục xuất hiện trên thị trường.
Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, hoạt động mua bán đường tại các cửa hàng dân sinh phần lớn được thực hiện bằng tiền mặt, không có hóa đơn. Thực trạng này gây khó khăn cho việc kiểm soát nguồn gốc hàng hóa và quản lý thuế, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng đối với các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh đường tuân thủ quy định.
Giá đường Việt Nam thấp hơn nhiều thị trường trong khu vực
Diễn biến giá trong tháng 10/2026 cho thấy sức ép cạnh tranh trên thị trường đường Việt Nam ngày càng rõ nét. Tại Hà Nội, giá đường kính trắng giảm từ mức 18.000-19.400 đồng/kg ngày 6/10 xuống còn 18.000-19.000 đồng/kg ngày 27/10. Giá đường tinh luyện cũng giảm từ 19.400-20.200 đồng/kg xuống 19.200-20.000 đồng/kg trong cùng kỳ.
Trên thị trường thế giới, giá đường thô tăng trở lại vào đầu tháng 10, có thời điểm tiến sát 21 US cent/pound (lb) đối với hợp đồng kỳ hạn tháng 3/2027. Tuy nhiên, từ giữa tháng, giá quay đầu giảm xuống dưới 20 US cent/lb và tiếp tục đi xuống trong những ngày đầu tháng 11.
Tính bình quân tháng 10, giá đường thô theo tiêu chuẩn ISA đạt 19,6 US cent/lb, tăng 1,2 US cent/lb, tương đương 7% so với tháng 9. Giá đường trắng có diễn biến tương tự khi tăng trong nửa đầu tháng rồi giảm trở lại. Chỉ số đường trắng của Tổ chức Đường quốc tế (ISO) bình quân tháng 10 đạt 547 USD/tấn, tăng khoảng 26 USD/tấn so với tháng trước.
Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, đồng Real Brazil (BRL) suy yếu sau khi Tổng thống Brazil Lula tái đắc cử là một trong những yếu tố gây sức ép lên giá đường, đồng thời thúc đẩy một số quỹ đầu cơ bán ra. Dữ liệu của Trading Economics cũng ghi nhận giá đường thô thế giới giảm trong tháng, trong bối cảnh đồng Real suy yếu và giá dầu đi xuống.
Trái với xu hướng giảm của giá đường tại Việt Nam, một số thị trường châu Á vẫn duy trì mặt bằng giá cao hơn. Tại Philippines, giá bán buôn đường luyện ở Metro Manila trong tháng 10 dao động 3.345-3.351 peso/bao 50 kg. Ở Indonesia, giá bình quân tăng từ 18.374 rupiah/kg ngày 6/10 lên 18.530 rupiah/kg ngày 27/10.
Trong khi đó, giá đường trắng giao ngay tại Trung Quốc tăng từ 5.180 nhân dân tệ ngày 6/10 lên 5.280 nhân dân tệ ngày 13/10, trước khi giảm còn 5.220 nhân dân tệ ngày 27/10.
Theo số liệu quy đổi được cung cấp, giá đường bình quân tháng 10 tại Manila đạt 27.387 đồng, Indonesia đạt 26.392 đồng và Trung Quốc đạt 19.958 đồng, trong khi Việt Nam ở mức 19.067 đồng. Như vậy, giá đường tại Philippines cao hơn Việt Nam khoảng 44%, Indonesia cao hơn 38% và Trung Quốc cao hơn 5%. Trong nhóm thị trường được so sánh, Việt Nam có mức giá thấp nhất.
Khoảng cách giá giữa Việt Nam và một số thị trường trong khu vực cho thấy áp lực cạnh tranh đối với ngành mía đường trong nước. Tuy nhiên, việc so sánh cần đặt trên cùng cơ sở về chủng loại, cấp độ chất lượng, khâu lưu thông và thời điểm quy đổi để phản ánh chính xác tương quan giá giữa các thị trường.
Thị trường cuối năm tiếp tục đối mặt áp lực dư cung
Theo nhận định của Hiệp hội Mía đường Việt Nam, trong tháng 11, thị trường đường trong nước vẫn ở trạng thái thừa cung. Đường nhập lậu tiếp tục hiện diện, cùng với xu hướng giảm giá để giành thị phần, khiến đường sản xuất từ mía gặp khó khăn trong tiêu thụ.
Ở phân khúc công nghiệp, HFCS tiếp tục cạnh tranh với đường tinh luyện trong ngành sản xuất đồ uống. Trong khi đó, thị trường tiêu dùng chịu sức ép từ đường nhập lậu, sản phẩm không rõ nguồn gốc và hoạt động mua bán thiếu hóa đơn, chứng từ.
Đối với thị trường thế giới, dự báo trong tháng 12/2026, giá đường có thể giảm nhưng vẫn duy trì ở mức cao do nguồn cung toàn cầu thu hẹp và nguy cơ El Niño mạnh làm gia tăng rủi ro đối với sản lượng.
Trong nước, tình trạng dư cung được dự báo còn kéo dài. Đường sản xuất từ mía phải cạnh tranh đồng thời với đường nhập lậu, sản phẩm không rõ nguồn gốc có giá thấp và HFCS trong phân khúc khách hàng công nghiệp. Trong bối cảnh giá đường Việt Nam thấp hơn nhiều thị trường trong khu vực, bài toán tiêu thụ và nâng cao năng lực cạnh tranh tiếp tục là thách thức lớn đối với ngành mía đường trong thời gian tới.
