Từ bán lúa thô đến xây dựng sản phẩm OCOP
Lúa là một trong những cây trồng chủ lực của Tây Ninh, với sản lượng trung bình hơn 4,1 triệu tấn/năm, trong đó gần 75% là lúa chất lượng cao.
Tuy nhiên, giá lúa vẫn thường xuyên biến động. Riêng vụ Đông Xuân 2025-2026, giá lúa giảm từ 800-1.800 đồng/kg tùy chủng loại, trong khi chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật tăng 30-50%, ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng lúa.
Trước đây, lúa sau thu hoạch chủ yếu được bán dưới dạng nguyên liệu. Khi phụ thuộc nhiều vào thương lái và giá thị trường, người sản xuất khó chủ động về đầu ra và giá trị sản phẩm.
Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) mở ra một hướng tiếp cận khác. Thay vì chỉ bán lúa, các chủ thể có thể đầu tư vào chế biến, bao bì, nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc và phát triển thị trường.
Đến nay, toàn tỉnh Tây Ninh có 15 sản phẩm gạo đạt chuẩn OCOP. Đây là bước chuyển từ việc tiêu thụ nguyên liệu sang xây dựng những sản phẩm có nhận diện và câu chuyện riêng.
Giá trị hạt gạo được tính thêm ở khâu sau thu hoạch
Để phát triển sản phẩm OCOP, yêu cầu không chỉ nằm ở hạt gạo mà trải rộng từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.
Vùng nguyên liệu cần được tổ chức phù hợp với sản phẩm; người sản xuất chú trọng giống lúa, quy trình canh tác, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định, đồng thời ghi chép quá trình sản xuất để phục vụ truy xuất nguồn gốc.
Sau thu hoạch, sấy, xay xát và bảo quản là những khâu quan trọng nhằm duy trì chất lượng hạt gạo trước khi đóng gói.
Bên cạnh gạo thương phẩm, các chủ thể cũng có thể phát triển những sản phẩm phù hợp với từng nhóm khách hàng như gạo dinh dưỡng, gạo lứt, gạo hữu cơ, bún, phở, bánh, bột gạo và các sản phẩm chế biến khác.
Tại Hợp tác xã Nông nghiệp Mỹ Thạnh, sản phẩm nếp IR4625 và OM84 được phát triển theo hướng liên kết với nông dân sản xuất trên diện tích 50 ha, áp dụng quy trình VietGAP. Sau khi đạt OCOP 3 sao, sản phẩm được đầu tư bao bì, nhãn mác, tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ OCOP và mở rộng tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử.
Theo thông tin được cung cấp, HTX thu mua lúa của thành viên với giá cao hơn thị trường khoảng 1.500 đồng/kg, sau đó đưa vào chế biến, đóng gói và xây dựng thương hiệu. Mỗi năm, HTX cung cấp khoảng 30 tấn gạo.
Một hướng khác là phát triển sản phẩm đặc trưng. HTX Nông nghiệp Công nghệ cao An Long lựa chọn gạo tím để hướng tới nhóm khách hàng quan tâm đến sức khỏe. Sản phẩm sau đó được công nhận OCOP 3 sao.
Với sản phẩm gạo Thơm Mỹ, cơ sở của bà Lê Thị Ngọc Hoa liên kết thu mua trực tiếp từ nông dân, đầu tư xay xát, đóng gói và xây dựng thương hiệu. Sau khi đạt OCOP 3 sao, sản phẩm được biết đến rộng hơn trên thị trường.
OCOP mở thêm đường cho hạt gạo
Điểm đáng chú ý từ các mô hình trên là OCOP tạo động lực để các chủ thể quan tâm nhiều hơn đến những khâu trước đây thường bị xem nhẹ như chế biến, bao bì, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại.
Khi sản phẩm có thương hiệu, hợp tác xã và doanh nghiệp có điều kiện xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết với nông dân và tổ chức sản xuất theo cùng một quy trình. Người trồng lúa cũng có thêm cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi thay vì chỉ bán nguyên liệu sau thu hoạch.
Trong khi đó, người tiêu dùng có thêm thông tin về nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Với Tây Ninh, 15 sản phẩm gạo đạt chuẩn OCOP đang tạo nên những điểm nhấn mới cho ngành hàng lúa gạo. Nhưng để những sản phẩm này đi xa hơn, việc được công nhận mới chỉ là một bước. Khả năng duy trì chất lượng, mở rộng thị trường, tổ chức vùng nguyên liệu và phát triển sản phẩm ổn định mới quyết định giá trị lâu dài.
Từ một hạt lúa trên đồng đến một sản phẩm có thương hiệu là cả một quá trình. OCOP đang tạo thêm động lực để hạt gạo Tây Ninh bước qua khâu bán nguyên liệu, tiến sâu hơn vào chế biến và thị trường.