Khi làng quê trở thành “tài nguyên số”
Những năm gần đây, chuyển đổi số không còn là câu chuyện của riêng lĩnh vực công nghệ hay thương mại điện tử mà đã dần lan tỏa tới nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có văn hóa và du lịch nông thôn. Một trong những bước đi mới là việc Trung tâm Thông tin Du lịch thuộc Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ra mắt ấn phẩm điện tử (e-brochure) quảng bá du lịch nông thôn Việt Nam. Khác với những cuốn brochure in truyền thống, e-brochure được xây dựng dưới dạng nền tảng đa phương tiện, tích hợp video, hình ảnh độ phân giải cao, âm thanh và thuyết minh giọng nói. Nhờ đó, người xem có thể khám phá các làng nghề, sản phẩm đặc trưng và không gian văn hóa nông thôn ngay trên thiết bị di động hoặc máy tính.
Sự xuất hiện của e-brochure không chỉ đơn thuần là một sản phẩm truyền thông du lịch, mà còn phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn: số hóa tài nguyên văn hóa nông thôn. Theo thống kê của các cơ quan quản lý, Việt Nam hiện có hơn 5.000 làng nghề và làng có nghề, nhiều làng nghề trong số đó đã tồn tại hàng trăm năm. Trong suốt chiều dài lịch sử, tri thức nghề nghiệp của các làng nghề chủ yếu được truyền lại thông qua kinh nghiệm thực hành.
Người thợ học nghề bằng cách quan sát từng thao tác của nghệ nhân, lắng nghe những chỉ dẫn và tích lũy kỹ năng qua quá trình lao động. Chính phương thức truyền nghề này đã tạo nên chiều sâu văn hóa cho các làng nghề truyền thống. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của xã hội, nhiều nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một khi lớp nghệ nhân cao tuổi dần rời xa nghề. Những bí quyết kỹ thuật, những kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm lao động nếu không được ghi chép và lưu giữ kịp thời có thể bị mất đi.
Trong bối cảnh đó, công nghệ số đang mở ra một hướng tiếp cận mới. Những quy trình sản xuất như làm gốm, dệt lụa, chế biến nông sản hay chế tác các sản phẩm thủ công mỹ nghệ có thể được ghi lại bằng hình ảnh, video và dữ liệu số. Từ khâu lựa chọn nguyên liệu, pha chế, nhóm lò cho đến từng thao tác thủ công đều có thể được lưu trữ lâu dài. Những tư liệu này không chỉ phục vụ quảng bá du lịch mà còn góp phần hình thành một dạng “bảo tàng sống” của tri thức làng nghề, nơi những kinh nghiệm quý báu của người thợ được lưu giữ cho các thế hệ sau.
Thông qua nền tảng e-brochure, người xem có thể theo dõi từng công đoạn của một nghề truyền thống – từ bước chuẩn bị nguyên liệu đến quá trình chế tác sản phẩm. Những quy trình vốn chỉ tồn tại trong không gian xưởng nghề hay trong ký ức của người thợ nay được tái hiện một cách trực quan, trở thành nguồn tư liệu có giá trị lâu dài.
OCOP và hệ sinh thái kinh tế nông thôn
Song hành với quá trình số hóa làng nghề, các sản phẩm địa phương cũng đang bước vào hành trình chuyển đổi số thông qua chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến năm 2025 cả nước có hơn 17.300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, do khoảng 9.300 chủ thể sản xuất phát triển. Các sản phẩm OCOP không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn chứa đựng câu chuyện văn hóa, lịch sử và đặc trưng của từng vùng miền.
Song song với phát triển sản phẩm, nhiều địa phương đã kết hợp OCOP với du lịch nông thôn nhằm tạo ra những trải nghiệm đặc sắc cho du khách. Theo số liệu của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cả nước hiện có hơn 600 mô hình du lịch nông nghiệp – nông thôn và khoảng 400 điểm du lịch nông thôn được công nhận. Doanh thu từ du lịch gắn với làng nghề và sản phẩm OCOP ước đạt trên 25 nghìn tỷ đồng mỗi năm, chiếm khoảng 15% giá trị sản xuất của khu vực kinh tế nông thôn.
Tại nhiều địa phương, làng nghề truyền thống không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn. Du khách có thể trực tiếp trải nghiệm quy trình làm nghề, tìm hiểu văn hóa địa phương và tham gia các hoạt động cộng đồng. Từ những con số trên cho thấy làng quê Việt Nam không còn là không gian sản xuất nông nghiệp truyền thống mà đang dần trở thành một nguồn tài nguyên kinh tế – văn hóa đa giá trị, nơi sản xuất, du lịch và bảo tồn văn hóa có thể phát triển song hành.
Kể chuyện làng nghề bằng ngôn ngữ đa phương tiện
Một trong những lợi ích rõ rệt của quá trình số hóa là giúp rút ngắn khoảng cách địa lý giữa làng quê và công chúng. Chỉ với một thiết bị kết nối internet, người dùng ở bất kỳ đâu cũng có thể khám phá các làng nghề, quy trình sản xuất hay câu chuyện văn hóa của từng vùng miền. Những nội dung được thể hiện bằng video, hình ảnh và âm thanh giúp tạo ra trải nghiệm trực quan hơn so với các hình thức giới thiệu truyền thống.
Theo Cục trưởng Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Trùng Khánh, chuyển đổi số đang mở ra những phương thức mới trong xúc tiến, quảng bá du lịch, giúp điểm đến tiếp cận du khách nhanh hơn và hiệu quả hơn. Khi quy trình làm nghề, câu chuyện sản phẩm và đời sống cộng đồng được ghi lại bằng dữ liệu số, chúng không còn bị giới hạn trong phạm vi một làng hay một vùng. Thay vào đó, những giá trị văn hóa ấy có thể tiếp cận với đông đảo công chúng trong và ngoài nước.
Sự xuất hiện của những nền tảng như e-brochure cho thấy một thay đổi đáng chú ý: Làng quê Việt Nam đang dần bước vào không gian văn hóa số. Ở đó, những tiếng thoi dệt, lò gốm, vườn cây hay chợ quê không chỉ tồn tại trong đời sống hằng ngày, mà còn được lưu giữ như những dữ liệu văn hóa sống. Những câu chuyện của làng nghề, của sản phẩm địa phương và của con người nông thôn tiếp tục được kể lại không chỉ cho du khách đến thăm, mà cho cả thế giới.
Công nghệ kết nối cảm xúc du lịch
Ứng dụng công nghệ số, e-brochure đang mở ra hành trình khám phá làng nghề Việt Nam theo cách hoàn toàn mới. Khác với những ấn phẩm quảng bá truyền thống, e-brochure tạo ra một không gian trải nghiệm đa chiều. Qua từng trang điện tử, người xem được dẫn dắt qua những câu chuyện giàu hình ảnh về đời sống nông thôn Việt Nam.
Những trang điện tử mở ra khung cảnh rực rỡ của vùng cao, nơi sắc màu văn hóa của người Mông hiện lên sinh động qua từng nếp váy xòe và hoa văn thổ cẩm tinh xảo. Hành trình tiếp tục đưa du khách đến với những miền quê yên bình, nơi các nghệ nhân vẫn ngày ngày gìn giữ những nghề thủ công lâu đời. Hình ảnh đôi bàn tay khéo léo dệt nên tơ lụa mềm mại hay tạo hình những sản phẩm gốm tinh xảo không chỉ phản ánh giá trị nghề truyền thống mà còn kể lại câu chuyện về sự bền bỉ gìn giữ di sản qua nhiều thế hệ.
Từ những dãy núi phía Bắc, hành trình khám phá tiếp tục xuôi về miền Tây Nam Bộ – nơi những con sông hiền hòa và vườn cây trĩu quả tạo nên bức tranh miệt vườn trù phú. Qua những thước phim và âm thanh chân thực, du khách như được hòa mình vào không gian du lịch sinh thái sông nước, cảm nhận nhịp sống bình dị nhưng đầy sức sống của vùng đất phương Nam.
Theo ông Phạm Văn Thủy, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, chuyển đổi số đang từng bước làm thay đổi diện mạo ngành du lịch theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và hiệu quả hơn. Việc ứng dụng các nền tảng công nghệ mới không chỉ giúp nâng cao chất lượng quảng bá mà còn mở ra những phương thức tiếp cận du khách sáng tạo và hấp dẫn hơn.
Trong bối cảnh du lịch toàn cầu ngày càng cạnh tranh, việc kết hợp công nghệ với câu chuyện văn hóa bản địa được xem là chìa khóa để nâng cao sức hút của điểm đến. Những ấn phẩm điện tử như e-brochure không chỉ cung cấp thông tin mà còn tạo nên trải nghiệm cảm xúc, giúp du khách hiểu sâu hơn về con người, văn hóa và đời sống của từng vùng đất.
Lan tỏa giá trị nông thôn Việt Nam trong kỷ nguyên số
Trong bối cảnh du lịch toàn cầu ngày càng cạnh tranh, việc kết hợp công nghệ với câu chuyện văn hóa bản địa được xem là chìa khóa để nâng cao sức hút của điểm đến. Những ấn phẩm điện tử như e-brochure cung cấp thông tin và tạo nên trải nghiệm cảm xúc, giúp du khách hiểu sâu hơn về con người, văn hóa và đời sống của từng vùng đất.
Sự phát triển của các nền tảng số cho thấy làng quê Việt Nam đang dần bước vào không gian văn hóa số, nơi những giá trị truyền thống được lưu giữ và kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại công nghệ. Ở đó, tiếng thoi dệt, lò gốm đỏ lửa hay những khu chợ quê không chỉ tồn tại trong đời sống hằng ngày mà còn được lưu giữ như những dữ liệu văn hóa sống. Những câu chuyện của làng nghề, của sản phẩm địa phương và của con người nông thôn tiếp tục được kể lại cho du khách đến thăm và lan tỏa tới cộng đồng rộng lớn trong và ngoài nước.
Và chính từ những câu chuyện ấy, hình ảnh nông thôn Việt Nam – giàu bản sắc, giàu truyền thống – đang được tái hiện sinh động trong kỷ nguyên số, góp phần mở ra những cơ hội mới cho phát triển kinh tế nông thôn bền vững./.
Thúy Hà
