Mở rộng vùng nguyên liệu, tránh phát triển tự phát
Ngày 12/11, tại Nghệ An, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Hội Làm vườn Việt Nam và Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Nghệ An tổ chức Diễn đàn “Phát triển nguyên liệu dứa và chanh dây đáp ứng nhu cầu chế biến và xuất khẩu tại vùng Bắc Trung Bộ”.
Diễn đàn là dịp để các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất trao đổi giải pháp khai thác tiềm năng của hai loại cây trồng, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu hàng hóa quy mô lớn, đáp ứng yêu cầu chế biến và xuất khẩu.
Nghệ An có lợi thế về diện tích tự nhiên rộng, điều kiện sinh thái đa dạng, bao gồm các vùng miền núi, trung du, đồng bằng và ven biển. Đây là cơ sở thuận lợi để tỉnh phát triển nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng, từng bước gắn sản xuất với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ.
Những năm qua, Nghệ An đã tập trung cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung. Trong đó, cây dứa được xác định là một trong những cây trồng có tiềm năng phát triển hàng hóa quy mô lớn.
Đáng chú ý, diện tích dứa nguyên liệu của tỉnh đã tăng từ khoảng 2.000 ha lên gần 3.000 ha. Nghệ An cũng ban hành chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp giai đoạn 2026-2030, đồng thời triển khai kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu gắn với hợp tác cùng Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao đầu tư nhà máy chế biến hoa quả. Mục tiêu đến năm 2030, diện tích dứa toàn tỉnh đạt trên 11.000 ha.
Bên cạnh cây dứa, chanh dây cũng được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển, góp phần đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp và mở rộng nguồn nguyên liệu phục vụ chế biến, xuất khẩu.
Tuy nhiên, mở rộng diện tích không đồng nghĩa với phát triển bền vững nếu thiếu định hướng thị trường và năng lực tiêu thụ. Việc tổ chức sản xuất cần dựa trên nhu cầu thực tế của doanh nghiệp chế biến, khả năng tiêu thụ và điều kiện canh tác tại từng địa phương, tránh tình trạng phát triển tự phát, dẫn đến dư thừa nguồn cung hoặc mất cân đối cung cầu.
Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ nhấn mạnh yêu cầu đánh giá đúng tiềm năng, lợi thế và định hướng phát triển vùng nguyên liệu dứa, chanh dây của các địa phương Bắc Trung Bộ nói chung, Nghệ An nói riêng. Quy hoạch sản xuất phải phù hợp với điều kiện thực tế, không chạy theo diện tích mà thiếu tính toán về đầu ra.
Cùng với quy hoạch vùng trồng, tỉnh định hướng đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, hoàn thiện quy trình sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và nâng cao chất lượng sản phẩm theo tiêu chuẩn xuất khẩu. Đặc biệt, cần tăng cường kết nối doanh nghiệp với hợp tác xã và người nông dân, thu hút đầu tư nhà máy chế biến, hình thành chuỗi liên kết ổn định, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.
Lãnh đạo tỉnh Nghệ An khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, nhà đầu tư, hợp tác xã và người dân; triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển vùng nguyên liệu, thu hút đầu tư chế biến và nâng cao giá trị nông sản.
Liên kết doanh nghiệp – nông dân, mở rộng dư địa xuất khẩu
Một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra tại diễn đàn là tổ chức sản xuất đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của doanh nghiệp chế biến và thị trường xuất khẩu. Theo các đại biểu, lợi thế về đất đai và khí hậu chỉ có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế khi đi cùng quy trình sản xuất đồng bộ, chất lượng ổn định và đầu ra được bảo đảm.
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), cho biết ngành rau quả Việt Nam đang duy trì đà tăng trưởng tích cực. Kim ngạch xuất khẩu tăng từ 3,2 tỷ USD năm 2020 lên 8,56 tỷ USD năm 2025 và dự kiến đạt 10 tỷ USD trong năm 2026. Nếu tổ chức sản xuất và phát triển thị trường hiệu quả, ngành rau quả Việt Nam có thể hướng tới mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 20 tỷ USD trong những năm tới.
Đối với cây dứa, nâng cao năng suất và chất lượng đòi hỏi người sản xuất phải chú trọng đồng bộ các khâu kỹ thuật, từ làm đất, lên luống bảo đảm thoát nước, kiểm soát độ pH đến lựa chọn giống phù hợp.
Riêng giống dứa MD2, mật độ trồng khoảng 65.000-70.000 cây/ha được đánh giá có khả năng nâng cao năng suất, đồng thời giảm chi phí làm cỏ. Thực tế tại một số vùng trồng ở Nghệ An cho thấy, nếu tuân thủ quy trình kỹ thuật, năng suất có thể đạt 50-60 tấn/ha, lợi nhuận khoảng 150-200 triệu đồng/ha.
Theo ông Đinh Cao Khuê, bên cạnh giải pháp kỹ thuật, phát triển vùng nguyên liệu cần được tổ chức theo chuỗi liên kết, từ cung ứng giống, canh tác đến thu hoạch và tiêu thụ. Việc ký kết hợp đồng giữa doanh nghiệp và người sản xuất sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro khi thị trường biến động, đồng thời bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho các nhà máy chế biến.
Đối với chanh dây, kim ngạch xuất khẩu năm 2026 ước đạt khoảng 300 triệu USD, cho thấy dư địa phát triển của loại nông sản này còn khá lớn. DOVECO hiện có năng lực chế biến khoảng 400 tấn chanh dây/ngày và sẵn sàng hỗ trợ giống, chuyển giao kỹ thuật, liên kết tiêu thụ sản phẩm.
Với năng lực chế biến và định hướng liên kết của doanh nghiệp, các địa phương Bắc Trung Bộ có thêm cơ hội nghiên cứu phát triển vùng trồng phù hợp, từng bước hình thành chuỗi cung ứng nguyên liệu quy mô lớn. Tuy nhiên, để tham gia chuỗi giá trị, người sản xuất cần tuân thủ quy trình kỹ thuật, bảo đảm chất lượng đồng đều và duy trì liên kết lâu dài với doanh nghiệp.
Tại phiên thảo luận toàn thể, đại diện các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất đã tập trung trao đổi những khó khăn trong tổ chức vùng trồng, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và liên kết tiêu thụ. Các ý kiến cũng đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ thiết thực nhằm tháo gỡ vướng mắc, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư và tạo điều kiện để người dân yên tâm sản xuất.
Thực tế cho thấy, phát triển vùng nguyên liệu dứa và chanh dây không đơn thuần là mở rộng diện tích cây trồng mà đòi hỏi một chiến lược đồng bộ, từ quy hoạch, lựa chọn giống, kỹ thuật canh tác đến chế biến và thị trường tiêu thụ. Trong chuỗi liên kết này, doanh nghiệp giữ vai trò kết nối thị trường và tổ chức tiêu thụ; hợp tác xã là đầu mối tổ chức sản xuất; người nông dân trực tiếp tạo ra nguồn nguyên liệu bảo đảm chất lượng.
Mục tiêu phát triển hơn 11.000 ha dứa vào năm 2030 mở ra cơ hội để Nghệ An nâng tầm sản xuất nông nghiệp hàng hóa, thu hút đầu tư chế biến và gia tăng giá trị nông sản. Tuy nhiên, hiệu quả của định hướng này sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng tổ chức vùng trồng phù hợp, bảo đảm đầu ra và duy trì liên kết bền vững giữa doanh nghiệp với người sản xuất.
Khi vùng nguyên liệu được quy hoạch bài bản, quy trình sản xuất được chuẩn hóa và doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi liên kết, dứa và chanh dây không chỉ trở thành những cây trồng có giá trị kinh tế mà còn góp phần mở rộng dư địa phát triển nông nghiệp chế biến, xuất khẩu cho Nghệ An và khu vực Bắc Trung Bộ.
