Hiện nay, dệt may tiếp tục nằm trong nhóm ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, tạo việc làm cho hàng triệu lao động và đóng góp lớn vào tăng trưởng công nghiệp. Nhiều doanh nghiệp trong nước đã tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất toàn cầu, từng bước chuyển từ gia công đơn thuần sang sản xuất có giá trị gia tăng cao hơn.
Tuy nhiên, ngành cũng đối mặt không ít thách thức. Thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu, Mỹ ngày càng siết chặt tiêu chuẩn liên quan đến môi trường, phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm xã hội. Những yêu cầu mới buộc doanh nghiệp phải thay đổi phương thức sản xuất nếu không muốn mất lợi thế cạnh tranh.
Áp lực lớn nhất hiện nay nằm ở bài toán chuyển đổi xanh. Nhiều doanh nghiệp dệt nhuộm vẫn sử dụng công nghệ cũ, tiêu tốn nhiều nước, điện năng và phát sinh lượng lớn chất thải. Trong khi đó, đầu tư công nghệ xanh đòi hỏi nguồn vốn lớn, vượt khả năng của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ. Ngoài yếu tố môi trường, ngành dệt may còn chịu áp lực từ biến động đơn hàng và xu hướng tiêu dùng mới. Người tiêu dùng quốc tế ngày càng quan tâm đến sản phẩm thân thiện môi trường, sản xuất có trách nhiệm và minh bạch trong toàn bộ chuỗi cung ứng. Điều này khiến doanh nghiệp không chỉ cạnh tranh về giá mà còn cạnh tranh bằng tiêu chuẩn phát triển bền vững.
Trước thực tế đó, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu chuyển hướng. Một số đơn vị đầu tư hệ thống năng lượng mặt trời, áp dụng công nghệ tiết kiệm nước, sử dụng nguyên liệu tái chế hoặc phát triển dòng sản phẩm xanh. Không ít doanh nghiệp cũng đẩy mạnh tự động hóa nhằm tối ưu chi phí sản xuất và nâng cao năng suất lao động.
Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, việc phát triển công nghiệp hỗ trợ được xem là yếu tố quan trọng để ngành dệt may nâng cao tính chủ động. Hiện nguồn nguyên phụ liệu của ngành vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, khiến khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ trong các hiệp định thương mại tự do còn hạn chế. Việc hình thành chuỗi cung ứng nội địa sẽ giúp doanh nghiệp tăng năng lực cạnh tranh và giảm rủi ro từ biến động bên ngoài.
Chuyển đổi số cũng đang trở thành xu hướng đáng chú ý trong ngành. Nhiều doanh nghiệp ứng dụng phần mềm quản trị sản xuất, công nghệ AI trong thiết kế mẫu, quản lý kho và dự báo nhu cầu thị trường. Quá trình số hóa giúp tăng tính linh hoạt, rút ngắn thời gian sản xuất và cải thiện hiệu quả vận hành.
Theo các chuyên gia, để ngành dệt may phát triển bền vững trong giai đoạn mới, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý và hệ thống tài chính. Chính sách hỗ trợ tín dụng xanh, phát triển hạ tầng xử lý môi trường và đào tạo nhân lực chất lượng cao sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi. Dù còn nhiều khó khăn, dệt may Việt Nam vẫn được đánh giá có tiềm năng lớn nhờ lợi thế lao động, năng lực sản xuất và mạng lưới hiệp định thương mại tự do rộng khắp. Nếu tận dụng tốt cơ hội chuyển đổi xanh và nâng cao giá trị sản phẩm, ngành dệt may không chỉ giữ vững vị trí xuất khẩu chủ lực mà còn có thể tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Lâm Thanh Thu
