Khi tiêu chí trở thành nền tảng
Chương trình xây dựng nông thôn mới từng là hành trình nhiều nỗ lực của các địa phương nhằm hoàn thành từng tiêu chí cụ thể: từ giao thông, điện chiếu sáng, trường học, trạm y tế đến thu nhập, văn hóa và môi trường.
Đến nay, khi nhiều xã đã cán đích, câu hỏi đặt ra không còn đơn thuần là “đạt bao nhiêu tiêu chí”, mà là “cuộc sống của người dân đã thay đổi ra sao”. Chính vì vậy, nông thôn mới kiểu mẫu không chỉ là sự hoàn thiện về hạ tầng mà còn là bước nâng tầm chất lượng sống – cả về vật chất lẫn tinh thần.
Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh Lào Cai có 37/89 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó 1 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao. Với đặc thù địa hình chia cắt, nhiều thôn bản xa trung tâm, đây là kết quả của sự kiên trì và nỗ lực của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận của người dân.
Theo mục tiêu đặt ra, đến năm 2030, tỉnh phấn đấu có 55 xã đạt chuẩn nông thôn mới, trong đó ít nhất 2 xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Những con số này phản ánh quyết tâm lớn của địa phương. Tuy nhiên, thách thức lớn hơn nằm ở việc duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí, bởi đạt chuẩn chỉ là bước khởi đầu, còn giữ chuẩn và nâng chuẩn mới là hành trình dài hơi.
Diện mạo nhiều vùng quê Lào Cai đang thay đổi rõ nét nhờ chương trình xây dựng nông thôn mới. Ảnh internet.
Khi người dân là chủ thể
Thôn 8 Minh Phú, xã Việt Hồng từng là địa bàn còn nhiều khó khăn. Toàn thôn có 156 hộ dân, gần 60% là đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống trước đây chủ yếu dựa vào sản xuất nhỏ lẻ.
Khi bắt tay xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu, sự thay đổi trước tiên không nằm ở những công trình mới mà ở nhận thức và vai trò của người dân.
Từ sự đồng thuận đó, thôn đã huy động hơn 5,9 tỷ đồng để đầu tư hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan và phát triển kinh tế. Tuyến đường trung tâm dài 1,7 km được nâng cấp khang trang; hệ thống điện chiếu sáng được hoàn thiện; khuôn viên nhà văn hóa được mở rộng.
Song song với đầu tư hạ tầng, nhiều mô hình kinh tế cũng được triển khai như nuôi gà, nuôi ốc nhồi, nuôi lợn, nuôi ong lấy mật… Qua đó tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập tại chỗ cho người dân. Thu nhập bình quân hiện đạt trên 59 triệu đồng/người/năm.
Bà Nguyễn Thị Lan, người dân thôn Minh Phú chia sẻ: “Trước đây đường sá đi lại khó khăn, sản xuất manh mún nên đời sống bà con còn nhiều vất vả. Từ khi xây dựng thôn nông thôn mới kiểu mẫu, đường được mở rộng, điện chiếu sáng đầy đủ, bà con mạnh dạn phát triển chăn nuôi, trồng trọt. Cuộc sống vì thế khởi sắc hơn”.
Điểm đáng chú ý là mọi công việc đều được bàn bạc dân chủ. Từ lựa chọn hạng mục đầu tư đến giám sát thi công, người dân đều trực tiếp tham gia. Nhờ đó, các công trình không chỉ hoàn thành đúng tiến độ mà còn được bà con tự giác giữ gìn, bảo vệ.
Câu chuyện ở Minh Phú cho thấy, khi người dân thực sự trở thành chủ thể của chương trình, xây dựng nông thôn mới không còn là nhiệm vụ hành chính mà trở thành công việc chung của cả cộng đồng.
Chương trình nông thôn mới đang từng bước nâng cao chất lượng sống, hướng tới xây dựng những miền quê đáng sống. Ảnh internet
Giữ chuẩn bằng kinh tế hàng hóa
Nếu Minh Phú thể hiện sức mạnh của sự đồng lòng thì thôn Lan Đình, xã Trấn Yên lại cho thấy vai trò quyết định của phát triển kinh tế hàng hóa trong việc giữ vững các tiêu chí nông thôn mới.
Hiện nay, toàn thôn có 97 ha dâu, với 81 hộ dân tham gia trồng dâu nuôi tằm, hình thành vùng sản xuất tập trung gắn với liên kết tiêu thụ.
Thu nhập từ cây dâu, con tằm đạt 250 – 300 triệu đồng/ha/năm, giúp nhiều hộ gia đình vươn lên khá giả và tạo nền tảng ổn định cho phát triển kinh tế nông thôn.
Khi kinh tế khởi sắc, diện mạo nông thôn cũng thay đổi rõ nét. Nhà văn hóa thôn trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng quen thuộc; các hoạt động văn nghệ, thể thao được duy trì thường xuyên; cảnh quan môi trường ngày càng khang trang, sạch đẹp.
Bà Đào Thị Toàn, người dân trong thôn cho biết: “Nhờ nghề trồng dâu nuôi tằm mà đời sống bà con thay đổi rõ rệt. Thu nhập ổn định nên mỗi gia đình đều có điều kiện chỉnh trang nhà cửa, đóng góp xây dựng thôn xóm ngày càng sạch đẹp”.
Theo ông Nguyễn Thanh Sơn – Trưởng thôn Lan Đình: “Giữ chuẩn nông thôn mới còn khó hơn đạt chuẩn. Vì vậy mọi chủ trương đều phải công khai, minh bạch để người dân hiểu và cùng tham gia thực hiện”.
Thực tế ở Lan Đình cho thấy, kinh tế phát triển ổn định chính là nền tảng bền vững để giữ vững các tiêu chí nông thôn mới.
Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Lào Cai nhiều mô hình trang trại tiêu biểu, có quy mô và hiệu quả kinh tế cao. Ảnh internet
Hướng đến nông nghiệp xanh và bền vững
Tại thôn Đức Thịnh, xã Hưng Khánh, xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu được gắn với một hướng đi mới: phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Năm 2025, thôn triển khai mô hình sản xuất lúa bền vững giảm phát thải khí nhà kính với 32 hộ dân tham gia. Kết quả cho thấy năng suất đạt 2,2 tạ/sào, chi phí sản xuất giảm 50%, lượng phát thải giảm 73%.
Đến vụ xuân năm 2026, khoảng 90% diện tích lúa của thôn đã được sản xuất theo hướng bền vững.
Nhờ sản xuất hiệu quả, thu nhập bình quân của người dân đạt khoảng 60 triệu đồng/người/năm, toàn thôn chỉ còn 1 hộ nghèo. Các tổ tự quản về an ninh trật tự, môi trường và hòa giải ở cơ sở hoạt động nền nếp, góp phần giữ gìn nếp sống văn minh.
Bà Trần Thị Giăng – Bí thư Chi bộ thôn Đức Thịnh cho biết: “Xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu không chỉ là hoàn thiện hạ tầng mà quan trọng hơn là thay đổi cách sản xuất và nếp sống của người dân. Khi sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, thân thiện với môi trường thì kết quả mới thực sự bền vững”.
Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ Nông nghiệp tỉnh Lào Cai thăm mô hình canh tác lúa thông minh tại xã Khánh Yên.
Khi nông thôn không còn là “vùng trũng”
Nhìn rộng ra, câu chuyện xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu ở Lào Cai phản ánh sự chuyển biến trong tư duy phát triển nông thôn.
Nếu trước đây nông thôn thường được nhìn nhận như khu vực còn nhiều khó khăn cần hỗ trợ, thì ngày nay nhiều vùng quê đang từng bước trở thành không gian sống có tiềm năng phát triển, giàu bản sắc văn hóa và khả năng tự vươn lên.
Hạ tầng ngày càng hoàn thiện; công nghệ số dần được ứng dụng trong quản lý, sản xuất và giao dịch, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và đô thị.
Không ít người trẻ đã lựa chọn trở về quê hương để khởi nghiệp trong các lĩnh vực như nông nghiệp công nghệ cao, du lịch cộng đồng, thương mại điện tử nông sản.
Những chuyển động ấy cho thấy nông thôn không còn là “vùng trũng” của phát triển, mà đang trở thành không gian mới cho tăng trưởng bền vững và sáng tạo.
Lào Cai định hướng tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa, sinh thái, tuần hoàn, chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Ảnh: Thanh Ngà
Hành trình không có điểm kết thúc
Xây dựng nông thôn mới có điểm khởi đầu nhưng không có điểm kết thúc. Danh hiệu “kiểu mẫu” không phải là đích đến cuối cùng mà là dấu mốc trên hành trình phát triển lâu dài của mỗi địa phương.
Giai đoạn 2026 – 2030, Lào Cai đặt ra yêu cầu cao hơn: phát triển kinh tế xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, thu hẹp khoảng cách giữa vùng cao và vùng thấp, nâng cao chất lượng quản trị cơ sở.
Khi mỗi thôn bản vừa giữ được bản sắc văn hóa truyền thống, vừa bắt nhịp với nhịp sống hiện đại; khi người dân được sống trong môi trường an toàn, kinh tế ổn định và cộng đồng gắn kết – khi đó nông thôn mới không chỉ là một chương trình phát triển mà trở thành không gian sống đáng mơ ước của chính người dân quê hương mình.
Từ “đạt chuẩn” đến “đáng sống” là bước chuyển lặng lẽ nhưng sâu sắc. Và chính ở những miền quê đang đổi thay từng ngày ấy, nền tảng cho sự phát triển bền vững của tỉnh Lào Cai đang được vun đắp từ sự đồng thuận, trách nhiệm và niềm tin của mỗi người dân.
Thúy Hà
