Giáo dục – tiêu chí quan trọng trong xây dựng nông thôn mới
Trong Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới, lĩnh vực giáo dục được cụ thể hóa thông qua hai tiêu chí then chốt. Tiêu chí số 5 về trường học yêu cầu các xã phải bảo đảm hệ thống trường lớp kiên cố, từng bước đạt chuẩn quốc gia về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên và hoạt động giáo dục. Các trường học cần đáp ứng điều kiện an toàn, có đủ phòng học, phòng chức năng và khuôn viên xanh, sạch, đẹp.
Bên cạnh đó, tiêu chí số 14 về giáo dục và đào tạo tập trung vào việc duy trì và nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, đồng thời thực hiện hiệu quả công tác xóa mù chữ trong cộng đồng.
Theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lạng Sơn, việc triển khai hai tiêu chí này tại địa phương được thực hiện đồng bộ, có lộ trình cụ thể. Trong giai đoạn 2020–2025, ngành giáo dục tỉnh đã tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành kế hoạch xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia gắn với kiểm định chất lượng giáo dục hằng năm; đồng thời phối hợp chính quyền địa phương và các trung tâm học tập cộng đồng duy trì, nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục và xóa mù chữ.
Trường học tại khu vực nông thôn được đầu tư cơ sở vật chất khang trang, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học trong Chương trình xây dựng nông thôn mới. Học sinh trường TH&THCS Gia Lộc (xã Bằng Mạc, tỉnh Lạng Sơn) được học tập trong ngôi trường khang trang, đảm bảo.
Tăng tốc đầu tư cơ sở vật chất trường học
Thực hiện tiêu chí số 5, Sở Giáo dục và Đào tạo Lạng Sơn đã phối hợp các ngành chức năng rà soát, quy hoạch lại mạng lưới trường lớp, ưu tiên đầu tư cho các trường cận đạt chuẩn quốc gia. Việc xây dựng trường chuẩn được gắn với công tác kiểm định chất lượng giáo dục, qua đó từng bước nâng cao chất lượng dạy và học.
Nhờ những giải pháp đồng bộ, số lượng trường đạt chuẩn quốc gia tại Lạng Sơn tăng đều qua từng năm. Đến cuối năm 2024, toàn tỉnh có 315 trường đạt chuẩn quốc gia, chiếm 48,9% tổng số trường. Tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 92,8%, tăng hơn 15% so với năm 2020. Trong tổng số 538 trường tại các xã, có 354 trường đạt chuẩn cơ sở vật chất và 302 trường đạt chuẩn quốc gia, góp phần giúp hơn 95% số xã hoàn thành tiêu chí số 5 về trường học.
Để đạt được kết quả này, giai đoạn 2020–2025, ngành giáo dục tỉnh đã được đầu tư lớn cho hệ thống cơ sở vật chất. Tính đến cuối năm 2024, toàn tỉnh có 353 công trình trường học được xây mới hoặc sửa chữa với tổng kinh phí hơn 1.453 tỷ đồng. Bên cạnh đó, địa phương còn huy động thêm hơn 500 tỷ đồng từ các nguồn lực xã hội hóa.
Nâng cao chất lượng phổ cập và xóa mù chữ
Song song với việc nâng cấp cơ sở vật chất, tiêu chí số 14 về giáo dục và đào tạo cũng được triển khai bằng nhiều giải pháp đồng bộ. Ngành giáo dục Lạng Sơn thường xuyên rà soát, củng cố kết quả phổ cập mầm non cho trẻ 5 tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở đúng độ tuổi; đồng thời tổ chức đánh giá, công nhận và nâng mức độ phổ cập hằng năm.
Công tác xóa mù chữ tại các xã vùng khó khăn cũng được chú trọng. Trong giai đoạn 2020–2024, tỉnh đã nâng mức phổ cập tiểu học từ mức độ 2 lên mức độ 3, phổ cập trung học cơ sở từ mức độ 1 lên mức độ 2. Đến hết năm 2024, hơn 95% số xã trên địa bàn tỉnh đạt chuẩn tiêu chí giáo dục và đào tạo.
Đồng bào dân tộc Dao tham gia lớp học xóa mù chữ.
Nhiều địa phương chuyển biến tích cực
Không chỉ tại Lạng Sơn, việc gắn giáo dục với xây dựng nông thôn mới đã mang lại nhiều chuyển biến rõ nét ở nhiều địa phương khác.
Tại Quảng Ninh, mạng lưới cơ sở giáo dục được bố trí đồng bộ, bảo đảm điều kiện học tập thuận lợi và an toàn cho học sinh. Hệ thống phòng học và phòng chức năng đáp ứng yêu cầu triển khai Chương trình giáo dục phổ thông; môi trường học đường ngày càng xanh, sạch, đẹp; điều kiện chăm sóc sức khỏe và sinh hoạt của học sinh được cải thiện rõ rệt. Toàn tỉnh hiện có 148 trong tổng số 153 trường đạt chuẩn quốc gia, chiếm tỷ lệ 96,7%.
Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng cho biết, nhờ nguồn lực đầu tư từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, điều kiện dạy và học tại các xã miền núi cao trên địa bàn thành phố đã được cải thiện đáng kể. Đây là cơ sở quan trọng giúp thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa các vùng miền, đồng thời bảo đảm sự công bằng trong tiếp cận các dịch vụ giáo dục.
Tạo nền tảng phát triển nguồn nhân lực
Thực tiễn từ nhiều địa phương cho thấy, khi giáo dục được đặt ở vị trí trung tâm trong xây dựng nông thôn mới, những thay đổi không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện hệ thống trường lớp mà còn lan tỏa đến chất lượng dạy học, cơ hội học tập và khả năng tiếp cận giáo dục của người dân, đặc biệt tại các vùng khó khăn.
Theo báo cáo tổng kết 5 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới ngành giáo dục giai đoạn 2021–2025, hạ tầng giáo dục đã có bước chuyển biến rõ rệt. Nếu như năm 2020, tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia chỉ ở mức 10,9% thì đến năm 2024, con số này đã tăng lên 62,8%.
Trên phạm vi cả nước, 87,5% số xã đạt tiêu chí về trường học. Trong đó, vùng Đồng bằng sông Hồng đạt 100%, Đông Nam Bộ đạt 98%. Tuy nhiên, tại các tỉnh miền núi phía Bắc và khu vực Tây Nguyên, do điều kiện kinh tế và địa hình còn nhiều khó khăn, tỷ lệ này vẫn thấp hơn so với mặt bằng chung.
Cùng với sự cải thiện về cơ sở vật chất, chất lượng giáo dục phổ thông cũng có những bước tiến đáng kể. Công tác phổ cập giáo dục được duy trì và nâng cao trên toàn quốc. Tỷ lệ người biết chữ trong độ tuổi từ 15 đến 60 tăng từ 97,85% năm 2021 lên 99,1% vào năm 2025. Trong 5 năm qua, cả nước đã huy động hơn 261.000 người tham gia học xóa mù chữ, trung bình hơn 52.000 người mỗi năm.
Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025 là một trong những chương trình trọng điểm của Chính phủ, trong đó giáo dục giữ vai trò then chốt nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ảnh Moet
Hướng tới giáo dục nông thôn hiện đại, bền vững
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021–2025 là một trong những chương trình trọng điểm của Chính phủ, trong đó giáo dục giữ vai trò then chốt nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đồng thời hoàn thành các tiêu chí về trường học, phổ cập giáo dục và xóa mù chữ.
Sau 5 năm triển khai, ngành giáo dục đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn những thách thức về tính bền vững cũng như sự chênh lệch giữa các vùng miền.
Trong thời gian tới, ngành giáo dục sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc, đào tạo nghề và xóa mù chữ; đồng thời tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đặc biệt tại các vùng khó khăn.
Bên cạnh đó, các địa phương cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục, xây dựng hệ thống dữ liệu quản lý, huy động nguồn lực xã hội hóa, thúc đẩy hợp tác công – tư và hợp tác quốc tế; đồng thời phát triển văn hóa học tập suốt đời, gắn giáo dục với mục tiêu xây dựng nông thôn mới hiện đại và bền vững.
Thúy Hà
