Thu gọn phương thức xét tuyển đại học
Giải trình về công tác tuyển sinh đại học, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, từ khi Luật Giáo dục đại học năm 2018 được triển khai, quyền xác định phương thức tuyển sinh được giao cho các cơ sở giáo dục đại học.
Quy chế tuyển sinh của Bộ tôn trọng quyền tự chủ của các trường, song vẫn phải bảo đảm các nguyên tắc về độ tin cậy, đánh giá đúng năng lực người học và công bằng giữa các thí sinh.
Thực tế, dù được Bộ GDĐT thống kê và nhóm lại thành khoảng 20 phương thức, các trường vẫn đang sử dụng nhiều cách xét tuyển khác nhau. Những phương thức phổ biến gồm xét điểm thi tốt nghiệp THPT, kết quả học tập THPT, các kỳ thi đánh giá năng lực, chứng chỉ quốc tế và các hình thức cộng điểm.
Theo Bộ trưởng, với cùng một ngành hoặc chương trình đào tạo, các tiêu chí lựa chọn thí sinh cần bảo đảm tính thống nhất. Trường hợp sử dụng nhiều phương thức, mức điểm đầu vào giữa các phương thức cũng cần được quy đổi tương đương.
Trước đây, mỗi phương thức có thể được phân bổ một lượng chỉ tiêu riêng, dẫn tới tình trạng điểm chuẩn giữa các phương thức có sự chênh lệch. Bộ sau đó yêu cầu các trường thực hiện quy đổi để bảo đảm mức điểm tương đương.
Tuy nhiên, việc quy đổi giữa các kỳ thi, giữa điểm học bạ và điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn có sự khác biệt giữa các trường. Đặc biệt, kết quả học tập giữa các trường phổ thông và các địa phương không hoàn toàn đồng nhất.
Từ thực tế này, Bộ GDĐT đặt vấn đề giảm số lượng phương thức xét tuyển theo lộ trình. Theo định hướng được Bộ trưởng nêu, từ năm 2027, mỗi ngành hoặc chương trình đào tạo sẽ còn tối đa 3 phương thức xét tuyển; đến năm 2028, dự kiến rút gọn còn 1 phương thức phù hợp nhất.
Chứng chỉ IELTS vẫn có thể được quy đổi thành điểm tiếng Anh
Một nội dung được quan tâm là việc sử dụng các chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, trong đó có IELTS, trong tuyển sinh đại học.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, nếu một ngành hoặc chương trình đào tạo có yêu cầu về năng lực tiếng Anh đầu vào thì tiếng Anh cần được đưa vào tổ hợp hoặc tiêu chí xét tuyển.
Khi đó, thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn có thể được quy đổi chứng chỉ thành điểm tiếng Anh để xét tuyển.
Ngược lại, nếu tổ hợp xét tuyển không yêu cầu tiếng Anh nhưng thí sinh có chứng chỉ lại được cộng thêm điểm thì có thể tạo ra sự chênh lệch với những thí sinh khác. Trường hợp năng lực tiếng Anh đã được tính trong kết quả xét tuyển nhưng tiếp tục được cộng điểm từ chính chứng chỉ đó cũng có thể dẫn tới việc một năng lực được tính hai lần.
Quy định hiện hành cũng đã phân biệt hai cách sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ: thí sinh không được đồng thời dùng cùng một chứng chỉ để vừa quy đổi thành điểm môn ngoại ngữ, vừa nhận điểm khuyến khích.
Vì sao Bộ muốn điều chỉnh việc cộng điểm chứng chỉ?
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, việc xem xét lại cơ chế cộng điểm chứng chỉ xuất phát từ phân tích dữ liệu tuyển sinh và yêu cầu bảo đảm công bằng giữa các thí sinh.
Bộ trưởng dẫn thực tế có những ngành có điểm chuẩn lên tới 28 điểm, trong khi mức điểm cộng có thể tạo ra chênh lệch tới 1,5 điểm. Trong khoảng điểm từ 26,5 đến 28, có hàng nghìn thí sinh không trúng tuyển.
Đáng chú ý, trong số này có những thí sinh có năng lực tiếng Anh nhưng không có điều kiện tham gia các kỳ thi để lấy chứng chỉ quốc tế, vốn có chi phí tương đối cao.
Từ góc độ này, Bộ GDĐT cho rằng cơ chế cộng điểm cần tiếp tục được điều chỉnh để hạn chế những bất hợp lý và bảo đảm nguyên tắc công bằng trong tuyển sinh.
Bộ không quy định bắt buộc các trường phải sử dụng IELTS hay một chứng chỉ tiếng Anh cụ thể. Việc lựa chọn chứng chỉ và phương thức xét tuyển vẫn thuộc quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học. Tuy nhiên, theo Bộ trưởng, khi việc thực hiện quyền tự chủ phát sinh bất cập, cơ quan quản lý cần có quy định để điều chỉnh.
Trước đó, tổng mức điểm cộng đã được giới hạn không vượt quá 10%. Bộ trưởng cho biết đây là một bước trong lộ trình và định hướng tiếp theo là tiến tới không còn cộng điểm cho chứng chỉ ngoại ngữ.
Có chứng chỉ IELTS, thí sinh vẫn có thể sử dụng khi xét tuyển
Định hướng không cộng thêm điểm không đồng nghĩa với việc chứng chỉ ngoại ngữ không còn giá trị trong tuyển sinh.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, những học sinh đã và đang học tiếng Anh để lấy chứng chỉ vẫn có thể sử dụng kết quả này trong xét tuyển. Nhiều trường hiện đã áp dụng phương thức quy đổi chứng chỉ tiếng Anh sang điểm môn tiếng Anh.
Điểm khác biệt nằm ở cách sử dụng chứng chỉ. Nếu ngành đào tạo thực sự yêu cầu năng lực tiếng Anh, chứng chỉ có thể được quy đổi thành điểm tiếng Anh để đưa vào tiêu chí xét tuyển, thay vì tiếp tục cộng thêm một khoản điểm thưởng bên ngoài.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, việc học tiếng Anh không nên chỉ nhằm mục tiêu sở hữu chứng chỉ để phục vụ xét tuyển đại học. Năng lực ngoại ngữ còn cần thiết trong quá trình học tập và làm việc sau này.
Những thay đổi lớn cần có lộ trình
Về kế hoạch điều chỉnh tuyển sinh, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ đang xây dựng đề án để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và xác định lộ trình thực hiện đối với những thay đổi mang tính dài hạn.
Theo đó, các chính sách lớn cần được công bố sớm để học sinh, phụ huynh và các cơ sở giáo dục có thời gian chuẩn bị. Với những thay đổi dài hạn, thời gian chuẩn bị có thể kéo dài từ 3 đến 5 năm.
Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng phân biệt giữa những thay đổi mang tính dài hạn với các bất cập cần xử lý ngay.
Theo ông, những vấn đề liên quan đến bất bình đẳng, quá nhiều phương thức tuyển sinh hoặc những bất cập đã rõ cần được điều chỉnh theo nguyên tắc nghiêm minh, khách quan, minh bạch và công bằng.
Bộ GDĐT sẽ tiếp tục lấy ý kiến và làm việc với các chuyên gia trước khi hoàn thiện các quy định liên quan đến tuyển sinh đại học.
Như vậy, với định hướng mới, việc tuyển sinh đại học được đặt trong bài toán cân bằng giữa quyền tự chủ của các trường, yêu cầu đánh giá đúng năng lực thí sinh và mục tiêu bảo đảm công bằng trong xét tuyển. Các thay đổi cụ thể, đặc biệt về điểm cộng chứng chỉ ngoại ngữ, vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện trước khi trở thành quy định chính thức.