Khi ruộng đất được tích tụ
Tại xã Kiến Xương, tỉnh Hưng Yên, chủ trương tích tụ ruộng đất đang được nhiều hộ nông dân hưởng ứng. Trên những cánh đồng từng bị chia cắt thành nhiều mảnh nhỏ, nay đã hình thành những vùng sản xuất tập trung với diện tích hàng chục héc-ta, thuận lợi cho cơ giới hóa và áp dụng tiến bộ kỹ thuật.
Chị Trần Thị Lanh, ở thôn Giáo Nghĩa, là một trong những nông dân tiên phong trong mô hình sản xuất quy mô lớn tại địa phương. Bắt đầu từ năm 2013, khi nhiều hộ dân trong vùng không còn nhu cầu canh tác, chị mạnh dạn thuê và mượn lại ruộng đất để mở rộng sản xuất. Sau hơn một thập kỷ, diện tích canh tác của gia đình chị đã lên tới khoảng 100 ha, trải rộng trên bảy vùng sản xuất.
Tùy theo điều kiện thổ nhưỡng từng khu vực, chị lựa chọn cơ cấu giống phù hợp nhằm nâng cao năng suất và chất lượng lúa. Vụ xuân năm nay, gia đình chị gieo cấy các giống lúa chủ lực như TBR 225, Đài Thơm 8, ST Ngọc Nương, một số giống lúa nếp và TBR 125. Đặc biệt, chị đã triển khai mô hình canh tác lúa hữu cơ trên diện tích 10 ha, hướng tới sản xuất nông nghiệp bền vững.
Để đáp ứng quy mô sản xuất lớn, chị Lanh đầu tư đồng bộ hệ thống máy móc hiện đại như máy làm đất, máy cấy, máy gặt đập liên hợp, máy gieo mạ, cùng máy bay không người lái phục vụ phun thuốc bảo vệ thực vật. Nhờ đó, toàn bộ quy trình từ làm đất, gieo cấy, chăm sóc đến thu hoạch, sấy và bảo quản đều được thực hiện khép kín.
“Với hệ thống máy móc hiện nay, gia đình chỉ cần khoảng 15 ngày để hoàn thành gieo cấy toàn bộ 100 ha ruộng, bảo đảm đúng khung thời vụ,” chị Lanh cho biết. Vào thời điểm cao điểm sản xuất, gia đình chị còn tạo việc làm thời vụ cho 15–20 lao động địa phương.
Những “đại điền” mới trên đồng ruộng
Không chỉ riêng gia đình chị Lanh, tại xã Kiến Xương ngày càng có nhiều hộ dân mạnh dạn tích tụ ruộng đất để phát triển sản xuất quy mô lớn.
Gia đình chị Phạm Thị Hồng ở thôn Thượng Phúc là một ví dụ. Ban đầu, gia đình chị chỉ có khoảng ba mẫu ruộng. Tuy nhiên, trong sáu năm gần đây, khi nhiều hộ dân trong vùng không còn canh tác, chị đã từng bước thuê, mượn lại ruộng đất để mở rộng diện tích sản xuất.
Đến nay, gia đình chị Hồng đã tích tụ được khoảng 10 ha ruộng tại bốn cánh đồng khác nhau. Song song với việc mở rộng diện tích, gia đình chị đầu tư nhiều máy móc như máy cày, máy cấy, máy gieo mạ. Không chỉ phục vụ sản xuất của gia đình, những thiết bị này còn được sử dụng để cung cấp dịch vụ cấy thuê cho nông dân trong vùng.
Nhờ cơ giới hóa, việc sản xuất trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn. Với diện tích hiện có, chị Hồng chỉ mất khoảng bốn ngày để hoàn thành toàn bộ khâu cấy. Mỗi vụ, gia đình thu hoạch hơn 50 tấn thóc, mang lại lợi nhuận khoảng 400 triệu đồng mỗi năm.
Theo ông Nguyễn Văn Linh, Trưởng phòng Kinh tế xã Kiến Xương, trong thời gian tới địa phương đặt mục tiêu hình thành từ 70 đến 100 mô hình tích tụ ruộng đất với tổng diện tích khoảng 500 ha. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững.
Thay đổi tư duy sản xuất ở nông thôn
Không chỉ tại Hưng Yên, mô hình tích tụ ruộng đất cũng đang dần lan rộng tại nhiều địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng.
Ở một số xã nông thôn thuộc thành phố Hải Phòng, lực lượng lao động trẻ ngày càng ít gắn bó với ruộng đồng. Nhiều người lựa chọn làm việc tại các khu công nghiệp hoặc trong lĩnh vực dịch vụ. Phần lớn những người còn gắn bó với đồng ruộng là người cao tuổi, canh tác trên diện tích nhỏ lẻ, thủ công, hiệu quả kinh tế không cao. Hệ quả là nhiều diện tích đất nông nghiệp bị bỏ hoang.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đó vẫn xuất hiện những nông dân trẻ mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm.
Anh Trần Mạnh Hùng, tại xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, thành phố Hải Phòng, là một trong những người như vậy. Sau nhiều năm tích tụ đất nông nghiệp, anh đã sở hữu hàng chục héc-ta ruộng lúa. Năm 2025, anh tiếp tục thuê trọn 45 ha đất của một dự án trồng ớt bị bỏ hoang để phát triển sản xuất.
Từ bãi đất hoang hóa, anh từng bước cải tạo và đưa vào canh tác hai vụ lúa mỗi năm. Hiện nay, anh Hùng là thành viên tích cực của Câu lạc bộ Đại Điền Hải Phòng, nơi quy tụ khoảng 120 nông dân có chung niềm đam mê với sản xuất nông nghiệp quy mô lớn.
Vai trò của hợp tác xã trong xây dựng cánh đồng lớn
Tại Hà Nội, nhiều xã ngoại thành cũng đang từng bước triển khai mô hình tích tụ ruộng đất gắn với phát triển nông nghiệp hàng hóa.
Xã Hòa Xá là một trong những địa phương tiêu biểu. Nhờ sự tham gia tích cực của các tổ chức đoàn thể và hợp tác xã nông nghiệp, nhiều vùng sản xuất quy mô từ 10–40 ha đã được hình thành. Các hợp tác xã đóng vai trò trung tâm trong việc liên kết nông dân, thuê hoặc thầu lại đất đai từ các hộ dân để tổ chức sản xuất tập trung.
Bên cạnh các mô hình trồng lúa quy mô lớn, Hòa Xá còn phát triển những mô hình chuyển đổi cây trồng có giá trị kinh tế cao. Trong đó, mô hình trồng sen bách diệp trên diện tích gần 8 ha mang lại nguồn thu ổn định cho người dân. Nhiều hộ cũng chuyển sang canh tác các giống lúa đặc sản như nếp cái hoa vàng, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm.
Theo Hội Nông dân Thành phố Hà Nội, tích tụ ruộng đất là một trong những giải pháp quan trọng để hiện đại hóa sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất và chất lượng nông sản. Những mô hình cánh đồng lớn tại Hà Nội và nhiều địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng đang từng bước chứng minh hiệu quả, góp phần thay đổi diện mạo nông thôn và nâng cao thu nhập cho người dân.
Cần hoàn thiện chính sách để thúc đẩy tích tụ ruộng đất
Dù đã đạt được những kết quả bước đầu, việc tích tụ ruộng đất tại nhiều địa phương hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên hình thức thuê hoặc mượn ruộng giữa các hộ dân. Thời hạn thuê đất thường ngắn, khiến người sản xuất chưa mạnh dạn đầu tư dài hạn.
Trước thực tế đó, nhiều nông dân mong muốn Nhà nước tiếp tục đầu tư hoàn thiện hệ thống giao thông nội đồng, thủy lợi và cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ xây dựng thương hiệu, bao bì, nhãn mác và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản.
Theo các chuyên gia nông nghiệp, để mô hình cánh đồng mẫu lớn phát huy hiệu quả, cần nghiên cứu điều chỉnh chính sách theo hướng nới lỏng hạn điền và tăng thời hạn sử dụng đất nông nghiệp, đồng thời khuyến khích các hình thức tích tụ ruộng đất phù hợp.
Bên cạnh đó, quá trình tích tụ đất đai cũng cần gắn với bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân. Những hộ nông dân nhượng đất nên được hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp hoặc tham gia trực tiếp vào chuỗi giá trị sản xuất nông nghiệp, như trở thành công nhân nông trại hoặc xã viên hợp tác xã.
Trong dài hạn, các mô hình liên kết sản xuất dựa trên hình thức góp đất, hợp tác xã hoặc doanh nghiệp tổ chức sản xuất quy mô lớn, chia sẻ lợi nhuận với nông dân sẽ là hướng đi bền vững. Khi đó, người dân không mất đất nhưng vẫn được hưởng lợi từ quá trình hiện đại hóa nông nghiệp.
Từ những cánh đồng nhỏ lẻ, manh mún ngày nào, các mô hình cánh đồng mẫu lớn đang từng bước hình thành, mở ra triển vọng xây dựng nền nông nghiệp quy mô lớn, hiện đại và hiệu quả hơn. Đây cũng là một trong những hướng đi quan trọng để phát triển công nghiệp nông thôn, nâng cao giá trị sản xuất và tạo động lực mới cho kinh tế nông thôn trong giai đoạn tới.
Thúy Hà
