Gỗ rừng trồng không chỉ có một đầu ra
Theo số liệu được công bố, quý I/2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đạt khoảng 3,99 tỷ USD. Trong đó, nhóm gỗ, ván và ván sàn đạt khoảng 582 triệu USD, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước; xuất khẩu gỗ viên nén đạt khoảng 288 triệu USD, tăng 7,6%. Những con số này cho thấy ngoài đồ nội thất, các sản phẩm chế biến từ nguyên liệu gỗ đang hình thành những phân khúc có giá trị riêng trong chuỗi lâm sản.
Riêng năm 2025, xuất khẩu viên nén gỗ đạt khoảng 1,17 tỷ USD, tăng 47,5% so với năm 2024. Viên nén có thể được sản xuất từ mùn cưa, dăm bào, gỗ vụn và những nguồn sinh khối phù hợp sau quá trình phân loại, xử lý, sấy và ép. Khi đáp ứng các yêu cầu về độ ẩm, kích thước và chất lượng, nguồn nguyên liệu này có thể trở thành nhiên liệu sinh khối phục vụ sản xuất công nghiệp.
Sự phát triển của những nhóm sản phẩm này đặt ra một hướng đi đáng chú ý cho công nghiệp nông thôn: thay vì chỉ bán nguyên liệu gỗ, doanh nghiệp có thể đầu tư thêm vào các công đoạn chế biến để tạo ra nhiều sản phẩm hơn từ cùng chuỗi nguyên liệu, đồng thời tìm đầu ra phù hợp cho những dòng vật chất còn lại sau sản xuất.
Khi gỗ được kéo dài vòng đời trong nhà máy
Công ty Cổ phần Gỗ MDF VRG Quảng Trị là một ví dụ về chế biến sâu gỗ rừng trồng thành ván nhân tạo. Doanh nghiệp sản xuất MDF, Okal, ván phủ veneer, veneer, ván phủ melamine và các sản phẩm liên quan. Theo báo cáo được công bố, năm 2022 doanh nghiệp sử dụng hơn 402.562 tấn nguyên liệu từ gỗ rừng trồng; những nguyên liệu không phù hợp cho sản xuất cùng một số vật liệu bao bì không thể sử dụng làm nguyên liệu được đưa vào hệ thống đốt lò để tạo năng lượng phục vụ sản xuất.
Mô hình này cho thấy hiệu quả của doanh nghiệp không chỉ nằm ở sản phẩm MDF đầu ra mà còn ở khả năng tổ chức nguồn nguyên liệu và tận dụng những dòng vật chất phù hợp trong quá trình sản xuất. Năm 2026, doanh nghiệp tiếp tục triển khai mô hình nhà máy thông minh nhằm tối ưu chi phí, chất lượng và hướng tới sản xuất bền vững.
Ở một hướng chế biến khác, Công ty Cổ phần Năng lượng sinh học Vĩnh Ninh đang vận hành nhà máy sản xuất viên nén năng lượng tại Quảng Trị, với sản lượng trên 70.000 tấn/năm. Theo thông tin được công bố, địa phương định hướng doanh nghiệp nâng sản lượng lên khoảng 140.000 tấn/năm, đồng thời cải tiến công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.
Hai doanh nghiệp cho thấy những hướng đi khác nhau trong cùng chuỗi lâm sản. Một bên tập trung vào ván nhân tạo từ gỗ rừng trồng và tối ưu các nguồn vật chất trong nhà máy; bên còn lại phát triển viên nén năng lượng, đưa nguyên liệu gỗ vào một dòng sản phẩm phục vụ thị trường nhiên liệu sinh khối.
Thêm giá trị từ những gì đã đưa vào sản xuất
Điểm đáng chú ý của xu hướng này không phải biến mọi phần còn lại thành sản phẩm bằng mọi giá, mà là xác định loại nguyên liệu nào có thể tiếp tục sử dụng và đầu tư công nghệ phù hợp. Với các dòng nguyên liệu dùng cho viên nén, công đoạn nghiền, sấy, ép và kiểm soát độ ẩm quyết định đáng kể đến chất lượng sản phẩm đầu ra.
Thị trường xuất khẩu cũng đang tạo thêm dư địa cho quá trình chế biến sâu. Trong quý I/2026, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ sang Nhật Bản đạt khoảng 540 triệu USD, tăng 6,1%; sang EU đạt khoảng 236 triệu USD, tăng 46,4%. Đây là những thị trường có yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, nguồn gốc và tiêu chuẩn sản phẩm, qua đó tạo động lực để doanh nghiệp nâng cấp công nghệ và quản trị chuỗi nguyên liệu.
Đối với công nghiệp nông thôn, hướng phát triển này mở ra khả năng kết nối rừng trồng, cơ sở chế biến gỗ, sản xuất vật liệu và năng lượng sinh khối trong cùng một chuỗi giá trị. Khi nguyên liệu được tính toán từ đầu vào đến đầu ra, doanh nghiệp không chỉ nâng giá trị sản phẩm chính mà còn có thêm cơ hội khai thác những dòng nguyên liệu phù hợp, giảm lãng phí và nâng hiệu quả sử dụng tài nguyên.