Phát triển “siêu đô thị” cần có “siêu năng lực”
Tại hội thảo “Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ - Động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TP.HCM” mới đây, PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nhận định TP.HCM sau sáp nhập đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển thành một siêu đô thị có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.
Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, thành phố có nhiều điều kiện thuận lợi để khai thác những không gian kinh tế mới, bao gồm không gian biển, bầu trời, lòng đất, không gian số và văn hóa. Đây là những lĩnh vực có tiềm năng mở rộng hoạt động kinh tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành những ngành nghề mới, góp phần tạo động lực tăng trưởng cho thành phố.
![]()
PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam. Ảnh BTC
Đáng chú ý, thành phố có cơ hội trở thành trung tâm logistics có sức cạnh tranh quốc tế khi các tuyến hàng hải dịch chuyển về phía Tây Bắc Thái Bình Dương. Bên cạnh đó là tiềm năng phát triển kinh tế tầm thấp gắn với công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI), xây dựng trung tâm đổi mới sáng tạo, đồng thời khai thác các ngành công nghiệp văn hóa và kinh tế đêm.
Về tổ chức không gian kinh tế, khu vực TP.HCM cũ giữ vai trò trung tâm điều phối, tài chính và công nghệ; Bình Dương là đầu vào công nghiệp; Bà Rịa - Vũng Tàu là đầu ra logistics và cảng biển. Các điểm tựa gồm sân bay Long Thành, cảng Cái Mép - Cần Giờ, trung tâm tài chính quốc tế, đường Vành đai 4-5, đường sắt tốc độ cao và mô hình thành phố 15 - 45 phút.
Nhưng để biến cơ hội thành kết quả, PGS.TS. Trần Đình Thiên nhấn mạnh rằng, “siêu đô thị” cần có “siêu năng lực”.
Hoàn thiện thể chế đất đai để mở rộng không gian phát triển đô thị
Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, quá trình chuyển đổi từ mô hình đô thị đơn cực sang đa cực cần đi cùng với việc hoàn thiện thể chế, đặc biệt là cơ chế quản lý và sử dụng đất đai.
Theo chuyên gia, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) không chỉ là xây dựng những tuyến đường sắt hay hình thành khu đô thị xung quanh nhà ga, mà còn đòi hỏi sự đồng bộ trong quy hoạch, sử dụng đất và phân bổ nguồn lực.
Trong đó, công tác định giá đất, bồi thường và giải phóng mặt bằng là những vấn đề liên quan trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người dân, cần có cơ chế điều tiết phù hợp để bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các bên.
Theo PGS.TS. Trần Đình Thiên, việc chuyển đổi một khu vực hiện hữu phía sau những con đường thành đô thị hiện đại không đơn thuần là thay đổi bản vẽ quy hoạch, mà còn là quá trình tổ chức lại không gian và cân đối lợi ích giữa các bên liên quan đến đất đai.
Do đó, TP.HCM cần tiếp tục nghiên cứu những mô hình thực tiễn, hoàn thiện cơ chế theo hướng hài hòa lợi ích giữa các bên, tạo điều kiện thuận lợi cho triển khai các dự án hạ tầng, chỉnh trang đô thị và phát triển TOD.
Đồng thời, cần phát huy vai trò quản lý, điều tiết của Nhà nước kết hợp với cơ chế vận hành của thị trường nhằm huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực đất đai và vốn đầu tư, tạo thêm động lực cho phát triển đô thị bền vững.
Đề xuất chuỗi đô thị biển từ Cần Giờ, Vũng Tàu đến Long Hải
Ở góc độ quy hoạch, TSKH, KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, cho rằng TP.HCM sau sáp nhập có điều kiện phát triển theo mô hình đô thị đa cực, đa trung tâm với ba cực kinh tế chủ đạo.
![]()
Trong đó, khu vực TP.HCM cũ giữ vai trò trung tâm kinh tế, tài chính; Bình Dương cũ phát huy nền tảng công nghiệp và công nghệ cao; còn Bà Rịa - Vũng Tàu cũ là cực kinh tế biển.
Theo chuyên gia, việc phát huy lợi thế của từng khu vực và tổ chức kết nối đồng bộ giữa các cực kinh tế sẽ tạo điều kiện hình thành một không gian phát triển thống nhất, có khả năng bổ trợ lẫn nhau.
Đặc biệt, đối với lĩnh vực kinh tế biển, KTS. Ngô Viết Nam Sơn đề xuất hai hướng phát triển lớn.
Thứ nhất là xây dựng hệ thống logistics kết nối các cảng biển với sân bay quốc tế Long Thành, phục vụ hoạt động vận chuyển hàng hóa của TP.HCM và toàn vùng đô thị xung quanh.
Hướng phát triển này tập trung khai thác lợi thế của hệ thống cảng biển, đồng thời tăng cường kết nối giữa các trung tâm sản xuất công nghiệp, logistics và những đầu mối vận tải quan trọng.
Thứ hai là phát triển chuỗi đô thị du lịch biển từ Cần Giờ, Vũng Tàu, Long Hải đến các địa phương ven biển lân cận, hướng về khu vực Khánh Hòa.
![]()
TSKH, KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners
Theo KTS. Ngô Viết Nam Sơn, định hướng này có thể mở ra thêm cơ hội phát triển du lịch, thương mại, dịch vụ và các hoạt động kinh tế biển, đồng thời tăng cường khả năng liên kết giữa những khu vực ven biển.
Sự kết nối giữa các khu vực sẽ tạo thêm cơ hội phát triển cho thành phố. Tuy nhiên, muốn chuyển hóa lợi thế thành tăng trưởng thực chất, TP.HCM cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng, nguồn vốn và cơ chế quản trị.
Phát triển đô thị đa trung tâm gắn với TOD
Bên cạnh phát triển đa cực, TP.HCM còn có thể tổ chức không gian theo mô hình đa trung tâm, gắn với mạng lưới đường sắt đô thị và các khu đô thị TOD.
Theo chuyên gia, đây là hướng phát triển có thể tạo thêm động lực tăng trưởng cho thành phố, đồng thời góp phần phân bố hợp lý dân cư, việc làm và các hoạt động kinh tế thay vì tiếp tục tập trung quá nhiều vào khu vực lõi đô thị.
Trong đó, hệ thống đường sắt đô thị không chỉ phục vụ nhu cầu vận chuyển hành khách mà còn tạo điều kiện hình thành các trung tâm thương mại, dịch vụ và việc làm xung quanh nhà ga.
Tuy nhiên, việc phát triển các tuyến đường sắt và khu đô thị TOD đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn. TP.HCM sẽ phải giải quyết bài toán huy động vốn xã hội hóa lên đến hàng tỷ, thậm chí hàng chục tỷ USD để triển khai các dự án. Đồng thời, thành phố phải tính toán cách tổ chức và điều phối để các khu đô thị theo “mô hình 15 phút” hoạt động hiệu quả.
Theo KTS. Ngô Viết Nam Sơn, phát triển TOD phải gắn với nhu cầu thực tế của người dân, bao gồm việc làm, nhà ở, trường học, bệnh viện và các dịch vụ công. Đặc biệt, cần có chính sách bảo đảm nhà ở giá phải chăng trong các vùng TOD, tránh tình trạng người lao động bị đẩy ra xa trung tâm và hệ thống giao thông công cộng.
Cùng với đó, việc phát triển các khu đô thị mới phải đi đôi với tạo việc làm, xây dựng hạ tầng xã hội và hình thành nguồn thu phù hợp để bảo đảm khả năng vận hành lâu dài.
Thúy Hà
