Xuất khẩu dứa Việt Nam: Tái cấu trúc chuỗi giá trị, hướng tới mục tiêu tỷ USD

Sở hữu vùng nguyên liệu gần 60.000 ha, sản lượng lớn và năng lực chế biến ngày càng được cải thiện, dứa Việt Nam đang có nhiều điều kiện để mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu kim ngạch 1 tỷ USD, ngành hàng không thể chỉ dựa vào việc mở rộng diện tích và gia tăng sản lượng. Nâng cao chất lượng, phát triển sản phẩm chế biến sâu và tổ chức lại chuỗi liên kết sẽ là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh trong thời gian tới.
Vùng nguyên liệu tập trung là nền tảng quan trọng để ngành dứa Việt Nam mở rộng quy mô sản xuất và xuất khẩu.

Từ lợi thế vùng nguyên liệu đến yêu cầu nâng cao giá trị sản phẩm

Dứa là một trong những loại trái cây có tiềm năng phát triển của Việt Nam nhờ điều kiện khí hậu phù hợp, kinh nghiệm sản xuất lâu năm và hệ thống cơ sở chế biến đã hình thành tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, lợi thế về vùng trồng và sản lượng vẫn chưa được chuyển hóa tương xứng thành giá trị xuất khẩu, đặc biệt ở phân khúc dứa tươi và các sản phẩm có giá trị gia tăng cao.

Theo số liệu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dứa của Việt Nam đạt khoảng 116,2 triệu USD. Trong đó, nhóm sản phẩm chế biến đóng góp 104,6 triệu USD, chiếm khoảng 90% tổng kim ngạch; dứa tươi đạt 11,6 triệu USD. Cơ cấu này cho thấy chế biến đang giữ vai trò chủ lực trong hoạt động xuất khẩu, đồng thời phản ánh dư địa phát triển còn lớn đối với sản phẩm dứa tươi.

Thực tế trên đặt ra yêu cầu đa dạng hóa sản phẩm, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các mặt hàng truyền thống như dứa đóng hộp, nước ép và nguyên liệu chế biến. Việc phát triển những dòng sản phẩm chế biến sâu, nâng cao chất lượng và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của từng phân khúc khách hàng sẽ góp phần cải thiện giá trị thu được trên mỗi đơn vị nguyên liệu.

Về quy mô sản xuất, đầu năm 2026, diện tích trồng dứa cả nước đạt khoảng 59.400 ha, với mục tiêu sản lượng trong năm khoảng 880.000 tấn. Các vùng sản xuất tập trung như Tân Phước (Đồng Tháp), Đồng Giao (Ninh Bình) cùng những vùng nguyên liệu đang phát triển tại Nghệ An tạo nền tảng quan trọng để ngành hàng mở rộng quy mô cung ứng.

Tuy nhiên, diện tích lớn và sản lượng cao chưa đồng nghĩa với năng lực cạnh tranh bền vững. Điều thị trường xuất khẩu cần không chỉ là nguồn hàng dồi dào mà còn là chất lượng đồng đều, nguồn cung ổn định, quy trình sản xuất được kiểm soát và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn của nhà nhập khẩu.

Do đó, sản xuất dứa cần chuyển dần từ tư duy khai thác lợi thế sẵn có sang tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường. Việc lựa chọn giống, bố trí thời vụ, kiểm soát dư lượng, quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc cần được thực hiện đồng bộ ngay từ vùng trồng. Đây là nền tảng để hạn chế tình trạng nguyên liệu không đồng nhất, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng những đơn hàng xuất khẩu có yêu cầu cao.

Đối với dứa tươi, chất lượng sản phẩm không chỉ phụ thuộc vào quá trình canh tác mà còn chịu tác động lớn từ khâu thu hoạch, phân loại, sơ chế, bảo quản và vận chuyển. Thu hoạch đúng độ chín, duy trì điều kiện bảo quản phù hợp và đầu tư hệ thống kho lạnh, logistics sẽ góp phần giảm hao hụt sau thu hoạch, kéo dài khả năng bảo quản và mở rộng cơ hội tiếp cận các thị trường ở khoảng cách xa.

Trong khi đó, đối với sản phẩm chế biến, doanh nghiệp cần tiếp tục phát huy lợi thế hiện có thông qua đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và đa dạng hóa danh mục sản phẩm. Việc phát triển các dòng hàng chế biến sâu, linh hoạt về quy cách và đáp ứng yêu cầu riêng của từng thị trường sẽ giúp gia tăng giá trị nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào các sản phẩm phổ thông.

Như vậy, nâng cấp ngành dứa không đơn thuần là tăng năng suất hay mở rộng diện tích canh tác, mà cần được triển khai đồng bộ từ giống, kỹ thuật sản xuất đến bảo quản, chế biến và thương mại. Đây chính là hướng đi để chuyển lợi thế vùng nguyên liệu thành năng lực cung ứng có chất lượng và giá trị cao hơn.

Phát triển chế biến sâu giúp đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành dứa.
Quảng cáo

Liên kết chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường để hướng tới mục tiêu tỷ USD

Bên cạnh lợi thế sản xuất trong nước, cơ hội phát triển của ngành dứa còn đến từ nhu cầu nhập khẩu tại nhiều thị trường quốc tế. Năm 2025, sáu thị trường gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Nga, UAE và Saudi Arabia nhập khẩu tổng cộng khoảng 565 triệu USD dứa tươi. Đây là dư địa đáng chú ý để doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu, đặc biệt tại các thị trường châu Á có lợi thế về khoảng cách địa lý và vận chuyển.

Tuy nhiên, nhu cầu nhập khẩu lớn không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng gia tăng thị phần. Khả năng cạnh tranh còn phụ thuộc vào chất lượng sản phẩm, giá thành, năng lực cung ứng và hệ thống phân phối của từng quốc gia xuất khẩu.

Trung Quốc là thị trường cho thấy rõ sức ép cạnh tranh này. Philippines hiện chiếm khoảng 98,5% giá trị nhập khẩu dứa tươi của Trung Quốc. Tỷ trọng áp đảo cho thấy đối thủ đã xây dựng được vị thế đáng kể tại thị trường này. Đây cũng là bài toán đặt ra đối với dứa Việt Nam trong việc tìm kiếm lợi thế cạnh tranh và từng bước mở rộng thị phần.

Thay vì cạnh tranh chủ yếu bằng giá bán, doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung xây dựng lợi thế từ chất lượng ổn định, khả năng truy xuất nguồn gốc, bảo đảm an toàn thực phẩm và cam kết giao hàng. Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng chú trọng tiêu chuẩn chất lượng và tính bền vững, đây là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với khả năng duy trì đơn hàng và xây dựng quan hệ thương mại lâu dài.

Một trong những yêu cầu quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh là tổ chức lại mối liên kết giữa người trồng, hợp tác xã và doanh nghiệp. Sản xuất phân tán, thiếu quy trình thống nhất có thể dẫn đến chất lượng nguyên liệu không đồng đều, khó kiểm soát sản lượng và hạn chế khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn, ổn định.

Trong chuỗi liên kết này, doanh nghiệp xuất khẩu cần giữ vai trò dẫn dắt, kết nối nhu cầu thị trường với vùng nguyên liệu, chuyển giao yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng và xây dựng kế hoạch thu mua dài hạn. Qua đó, người sản xuất có cơ sở chủ động về giống, kỹ thuật canh tác, thời vụ và sản lượng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào biến động thị trường tại từng thời điểm.

Hợp tác xã cần phát huy vai trò tập hợp nông dân, tổ chức sản xuất theo quy trình chung, giám sát chất lượng và tạo sự đồng nhất về nguyên liệu. Trong khi đó, các cơ quan nghiên cứu và đơn vị khoa học có thể hỗ trợ cải thiện giống, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, ứng dụng công nghệ bảo quản và chế biến sau thu hoạch.

Khi các chủ thể có sự phân công rõ ràng, gắn trách nhiệm với quyền lợi và duy trì cơ chế hợp tác ổn định, vùng nguyên liệu sẽ có điều kiện phát triển bền vững hơn. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp chủ động nguồn hàng, kiểm soát chất lượng và nâng cao uy tín với đối tác quốc tế.

Kiểm soát chất lượng, phân loại và bảo quản sau thu hoạch là những khâu quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của dứa Việt Nam.

Về phía Nhà nước, chính sách hỗ trợ cần tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của ngành hàng. Trong đó, cần quan tâm đầu tư hạ tầng vùng trồng, kho lạnh, cơ sở sơ chế, hệ thống kiểm nghiệm chất lượng và logistics. Đồng thời, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp tăng cường liên kết với nông dân, hợp tác xã thông qua các hợp đồng dài hạn, góp phần ổn định đầu ra và hạn chế nguy cơ đứt gãy nguồn cung.

Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu dứa lên 1 tỷ USD vì thế không thể chỉ dựa vào việc mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng. Đây là mục tiêu đòi hỏi quá trình nâng cấp toàn diện, từ tổ chức sản xuất, kiểm soát chất lượng, phát triển công nghiệp chế biến đến xây dựng thương hiệu và hệ thống phân phối tại thị trường nước ngoài.

Khi vùng nguyên liệu được tổ chức theo tín hiệu thị trường, doanh nghiệp thực sự giữ vai trò dẫn dắt chuỗi cung ứng và sản phẩm được định vị rõ ràng, dứa Việt Nam sẽ có thêm cơ hội khai thác hiệu quả lợi thế sẵn có. Quan trọng hơn, ngành hàng cần chuyển từ tăng trưởng dựa vào sản lượng sang nâng cao giá trị trên từng đơn vị sản phẩm. Đây mới là nền tảng để từng bước hiện thực hóa tham vọng tỷ USD và khẳng định vị thế của dứa Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Cùng chuyên mục:

Xem thêm