Từ vai trò định hướng của Bộ Công Thương trong việc sàng lọc, chứng nhận các giải pháp công nghệ hiệu quả năng lượng, câu chuyện lựa chọn giữa thiết bị nhập khẩu và giải pháp do kỹ sư Việt Nam nghiên cứu, cải tiến và phát triển đã mở ra một góc nhìn thực chất hơn về giá trị của công nghệ “đo ni đóng giày” cho điều kiện sử dụng tại Việt Nam.
Nhiều nhà máy, kho vận, trung tâm logistics và công trình công cộng có quy mô lớn đang đối mặt với yêu cầu cấp thiết về các giải pháp làm mát hiệu quả, ổn định và tiết kiệm năng lượng.
Các không gian sản xuất và công trình quy mô lớn như nhà xưởng, trung tâm thương mại, kho vận hay công trình công cộng đang trở thành những điểm tiêu thụ năng lượng. Bài toán làm mát không còn là câu chuyện gia tăng công suất thiết bị, chi phí vận hành và khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu nóng ẩm đặc thù của Việt Nam. Một lựa chọn thiếu phù hợp không chỉ kéo theo chi phí điện năng, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sự ổn định hoạt động sản xuất và mục tiêu giảm phát thải trong dài hạn.
Từ thực trạng trên, vai trò điều tiết và định hướng của nhà nước ngày càng thể hiện thông qua các chương trình đánh giá, sàng lọc và chứng nhận giải pháp công nghệ hiệu quả năng lượng.
Trong dòng chảy chính sách ấy, câu chuyện một doanh nghiệp Việt Nam là Công ty Cổ phần cơ điện và xuất nhập khẩu Toàn Cầu (Tomexco) từng đứng trước lựa chọn giữa thiết bị nhập khẩu từ Mỹ và giải pháp do chính đội ngũ kỹ sư trong nước nghiên cứu, cải tiến trở thành một lát cắt tiêu biểu, cho thấy công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được thiết kế phù hợp với điều kiện và môi trường tại Việt Nam.
Giải pháp làm mát không gian lớn của Công ty Cổ phần Cơ điện và Xuất nhập khẩu Toàn Cầu (Tomexco) được Bộ Công Thương trao Giải thưởng Giải pháp Công nghệ Hiệu quả Năng lượng Đổi mới, Sáng tạo năm 2025.
Bài toán năng lượng trong các không gian công nghiệp lớn
Hiện nay, tại nhiều nhà máy, kho vận, trung tâm logistics hay công trình công cộng, chi phí điện năng dành cho làm mát chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng chi phí vận hành. Đặc thù của các không gian này là diện tích lớn, trần cao, mật độ máy móc và con người tập trung đông, buộc hệ thống làm mát phải hoạt động liên tục trong thời gian dài.
Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm đặc trưng của Việt Nam, nếu giải pháp kỹ thuật thiếu phù hợp, mức tiêu hao năng lượng gia tăng nhanh chóng, kéo theo chi phí bảo trì, sửa chữa và nguy cơ gián đoạn sản xuất.
Vấn đề trở nên rõ hơn khi nhiều cơ sở sản xuất vẫn tiếp cận bài toán làm mát theo tư duy “gia tăng công suất”, đặt nặng yếu tố thiết bị mà chưa chú trọng đầy đủ đến đặc điểm dòng khí, sự phân bố nhiệt và khả năng đối lưu trong không gian lớn. Cách tiếp cận này dẫn tới tình trạng tiêu tốn nhiều điện năng nhưng hiệu quả làm mát không đồng đều, tạo ra những “điểm nóng” cục bộ và làm giảm chất lượng môi trường lao động. Hệ quả là chi phí vận hành tăng lên trong khi hiệu quả sử dụng năng lượng chưa đạt kỳ vọng.
Ở tầm vĩ mô, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cùng các văn bản triển khai như Nghị định số 21/2011/NĐ-CP của Chính phủ và Quyết định số 280/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đều xác định rõ: khu vực công nghiệp và các cơ sở tiêu thụ năng lượng lớn là trọng tâm cần ưu tiên các giải pháp kỹ thuật phù hợp nhằm giảm cường độ sử dụng năng lượng và áp lực lên hệ thống điện quốc gia.
Trong bối cảnh đó, hiệu quả làm mát không còn là câu chuyện riêng của từng doanh nghiệp, mà trở thành một mắt xích trong bài toán điều hành năng lượng ở quy mô nền kinh tế.
Phụ thuộc nhập khẩu và những giới hạn thực tiễn
Thời gian dài, thị trường thiết bị làm mát không gian lớn tại Việt Nam phụ thuộc vào các sản phẩm nhập khẩu từ Mỹ, châu Âu, và Trung Quốc. Các thiết bị này thường có công nghệ tiên tiến, tiêu chuẩn cao và thương hiệu lâu năm. Tuy nhiên, phía sau lợi thế về xuất xứ là một thực tế chưa được nhìn nhận đầy đủ: phần lớn các giải pháp được thiết kế cho điều kiện khí hậu ôn đới, chu kỳ vận hành ổn định và thói quen sử dụng mang tính đặc thù của thị trường bản địa nơi sản phẩm ra đời.
Khi được đưa vào vận hành tại Việt Nam, các thiết bị nhập khẩu phải đối diện với những điều kiện nhiều khác biệt. Nhiệt độ trung bình cao, độ ẩm lớn kéo dài, cùng yêu cầu hoạt động liên tục trong các không gian sản xuất và dịch vụ quy mô lớn đã tạo ra áp lực vượt ngoài những kịch bản thiết kế ban đầu. Chính vì vậy, hiệu quả làm mát và mức tiêu thụ năng lượng không còn giữ được sự tương xứng như trong điều kiện thử nghiệm tiêu chuẩn, buộc nhiều doanh nghiệp phải chấp nhận điều chỉnh hệ thống hoặc gia tăng chi phí vận hành để duy trì hoạt động.
Minh họa nguyên lý tổ chức luồng gió trong giải pháp làm mát không gian lớn do Tomexco phát triển, dựa trên đặc thù không gian trần cao và điều kiện khí hậu tại Việt Nam.
Khoảng trống ấy đã được thị trường trong nước nhận diện từ lâu, song việc lấp đầy không phải là câu chuyện ngắn hạn. Để giải quyết ngọn nguồn, đòi hỏi quá trình nghiên cứu bài bản, sự am hiểu sâu sắc điều kiện khí hậu, đặc thù không gian và cường độ vận hành tại Việt Nam, cùng năng lực làm chủ công nghệ.
Từ phép thử thực tế đến lựa chọn công nghệ
Ở giai đoạn chuẩn bị triển khai dự án, việc lựa chọn giải pháp làm mát cho không gian lớn đặt ra những yêu cầu cụ thể về độ ổn định, khả năng vận hành liên tục trong điều kiện nóng ẩm và mức chi phí có thể kiểm soát. Đối với những doanh nghiệp theo đuổi cách làm bài bản, đây không đơn thuần là quyết định mua sắm thiết bị, mà là bài toán kỹ thuật gắn chặt với hiệu quả sử dụng và thực tế lâu bền.
Nhìn từ góc này, hướng tiếp cận của Tomexco được hình thành trên nền tảng tri thức và kinh nghiệm của người đứng đầu doanh nghiệp. Ông Lê Quý Vinh, Giám đốc Công ty, xuất thân là kỹ sư cơ khí được đào tạo bài bản tại Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, đã vận dụng những kiến thức cơ học, khí động học và kỹ thuật đối lưu không khí để tiếp cận làm mát theo hướng phù hợp với điều kiện tự nhiên và môi trường tại Việt Nam.
“…Với các không gian có diện tích lớn và trần cao, không gian làm mát về bản chất là bài toán tổ chức dòng khí và kiểm soát đối lưu, chứ không đơn thuần là gia tăng công suất thiết bị. Trong điều kiện khí hậu nóng ẩm của Việt Nam, nếu không tính đúng đặc điểm phân tầng nhiệt, hướng di chuyển và tốc độ luân chuyển của luồng không khí, hệ thống rất dễ rơi vào trạng thái tiêu tốn năng lượng nhưng hiệu quả làm mát không tương xứng.
Về mặt kỹ thuật, quạt trần công nghiệp với sải cánh lớn từ khoảng 3 đến trên 7 mét, vận hành ở tốc độ quay thấp chỉ khoảng 50–60 vòng/phút, vẫn tạo được lưu lượng gió lớn và ổn định, với tốc độ gió trung bình khoảng 1–1,5 m/s – đủ để cải thiện cảm nhận nhiệt mà không gây gió giật hay tiếng ồn lớn.
Từ góc độ kỹ thuật, chúng tôi tiếp cận giải pháp làm mát không gian lớn dựa trên việc phân tích cấu trúc không gian, chiều cao trần, mật độ sử dụng và cường độ vận hành liên tục. Việc tổ chức các tầng gió hợp lý giúp giảm tích nhiệt cục bộ và hạn chế phân tầng nhiệt trong các công trình trần cao. Hiệu quả của hệ thống vì thế được đánh giá thông qua các thông số vận hành thực tế như mức tiêu thụ điện năng thấp, độ ổn định luồng gió và khả năng vận hành bền bỉ thời cùng gian dài, đặc biệt đối với các công trình công nghiệp và thương mại có yêu cầu vận hành liên tục,” ông Lê Quý Vinh chia sẻ.
Ông Lê Quý Vinh – Giám đốc Công ty Cổ phần Cơ điện và Xuất nhập khẩu Toàn Cầu (Tomexco) trao đổi cùng linh mục Antôn Vũ Thái San về vận hành hệ thống làm mát và tổ chức luồng gió trong không gian lớn tại Giáo xứ Hoàng Xá cùng những nhà máy của Tập đoàn Thaco, TH True Milk…
Thay vì lấy nguyên mô hình công nghệ từ các quốc gia có khí hậu ôn đới, quá trình nghiên cứu, cải tiến và phát triển được đặt trong bối cảnh cụ thể của khí hậu nóng ẩm, mùa hè kéo dài, đặc biệt là điều kiện thời tiết tại Hà Nội và các đô thị lớn ở trong nước. Các yếu tố về không gian kiến trúc, thói quen sinh hoạt, cường độ lao động và lối sống của người Việt Nam được xem là dữ liệu đầu vào quan trọng cho quá trình thiết kế cải tiến và đưa ra giải pháp kỹ thuật.
Quạt trần công nghiệp do Tomexco triển khai tại các không gian nhà thờ, đáp ứng yêu cầu làm mát trong công trình trần cao, diện tích lớn với cường độ sử dụng liên tục.
Quạt trần công nghiệp HVLS của Tomexco được lắp đặt tại Trung tâm thương mại, các khu vui chơi không gian lớn
Hệ thống quạt thông gió tại trang trại bò sữa TH được hoàn thiện theo giải pháp của Tomexco; ông Vinh trực tiếp tham gia kiểm tra thực địa.
Chính nền tảng đó, giải pháp làm mát không gian lớn được hình thành trên cơ sở kết hợp giữa tri thức kỹ thuật được đào tạo bài bản và sự am hiểu thực tiễn. Cách tiếp cận này giúp sản phẩm phát huy hiệu quả làm mát trong điều kiện vận hành thực tế, đồng thời bảo đảm tính ổn định, lâu dài.
Nội lực kỹ thuật gắn với hiệu quả vận hành và chi phí
Một trong những yếu tố cốt lõi tạo nên hiệu quả làm mát không gian lớn do Tomexco phát triển nằm ở việc đội ngũ kỹ sư làm chủ các nguyên lý nền tảng của đối lưu không khí. Những nơi có diện tích lớn và trần cao, việc làm mát không thể giải quyết bằng cách gia tăng công suất đơn thuần, mà đòi hỏi sự hiểu biết chính xác về cách dòng khí di chuyển, phân tầng nhiệt và tích tụ nhiệt theo thời gian vận hành. Đây là những yếu tố mang tính bản chất, quyết định hiệu quả sử dụng năng lượng trong thực tế.
Đội ngũ kỹ sư của Tomexco trực tiếp lắp đặt và hiệu chỉnh thiết bị tại công trình
Từ nhận thức đó, giải pháp kỹ thuật được thiết kế theo hướng kiểm soát và dẫn dắt dòng khí, thay vì tập trung vào “thổi mạnh hơn”. Việc tổ chức các tầng gió hợp lý giúp luồng không khí được phân bổ đồng đều, toàn bộ không gian, hạn chế hiện tượng tích nhiệt cục bộ và giảm chênh lệch nhiệt độ giữa các khu vực sử dụng. Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các công trình có quy mô lớn, nơi yêu cầu ổn định nhiệt độ gắn liền với hiệu quả sản xuất và điều kiện lao động.
Thực tiễn vận hành tại nhiều công trình cho thấy, khi dòng khí được kiểm soát tốt, hiệu quả làm mát được cải thiện rõ rệt mà không kéo theo mức tiêu thụ điện năng gia tăng tương ứng. Thay vì phải duy trì công suất cao trong thời gian dài, hệ thống vận hành theo nguyên lý tối ưu hóa luồng gió, qua đó giảm áp lực lên thiết bị, hạn chế hao mòn và kéo dài tuổi thọ sử dụng. Đây là cơ sở quan trọng giúp cân bằng giữa hiệu quả kỹ thuật và chi phí vận hành trong dài hạn.
Quá trình đưa thiết bị làm mát vào lắp đặt tại công trình quy mô lớn
Ở góc độ kinh tế, hiệu quả của giải pháp không được nhìn nhận ở chi phí đầu tư ban đầu, mà được đánh giá trên toàn bộ vòng đời hệ thống. Các yếu tố như mức tiêu thụ điện năng, chi phí bảo trì, khả năng vận hành ổn định trong nhiều năm và mức độ phù hợp với cường độ sử dụng cao trở thành những tiêu chí then chốt trong quyết định đầu tư.
Khi nhiều công trình áp dụng các giải pháp làm mát hiệu quả về năng lượng, lợi ích không chỉ mang lại cho từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà còn góp phần giảm áp lực lên hệ thống điện, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm nắng nóng, tạo sự gắn kết giữa hiệu quả kinh tế và mục tiêu sử dụng năng lượng bền vững ở quy mô quốc gia.
Chứng nhận của Bộ Công Thương và thông điệp chính sách
Việc giải pháp làm mát không gian lớn do Tomexco phát triển được Bộ Công Thương chứng nhận tại chương trình đánh giá hiệu quả năng lượng năm 2025 diễn ra trong bối cảnh yêu cầu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả đang được đặt ra ngày càng cấp thiết. Phản ánh quá trình đánh giá dựa trên tiêu chí kỹ thuật, hiệu quả vận hành và mức độ phù hợp với điều kiện sử dụng thực tế, qua đó khẳng định vai trò của cơ chế sàng lọc trong việc định hướng thị trường công nghệ theo hướng giải pháp hiệu quả và tiết kiệm.
Việc Tomexco được Bộ Công Thương ghi nhận tại Giải thưởng Giải pháp Công nghệ Hiệu quả Năng lượng – Đổi mới, sáng tạo năm 2025 là một tham chiếu đáng chú ý về tính ứng dụng của giải pháp làm mát không gian lớn trong điều kiện vận hành thực tế.
Từ góc độ quản lý nhà nước, việc ghi nhận các giải pháp công nghệ trong nước có hiệu quả thực tiễn cho thấy một thông điệp rõ ràng: chính sách năng lượng đang dịch chuyển từ ưu tiên hình thức và xuất xứ sang đặt trọng tâm vào tay các doanh nghiệp khoa học công nghệ trong nước. Các chương trình đánh giá hiệu quả năng lượng vì thế trở thành công cụ để nhà nước nhận diện, khuyến khích và lan tỏa với mục tiêu phát triển bền vững.
Khi các giải pháp công nghệ hiệu quả được khuyến khích và nhân rộng, lợi ích không dừng lại ở từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng của toàn nền kinh tế. Chính từ những trường hợp cụ thể như của Công ty Cổ phần cơ điện và xuất nhập khẩu Toàn Cầu (Tomexco), chính sách tiết kiệm năng lượng được hiện thực hóa bằng các sản phẩm và giải pháp có giá trị, tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp theo hướng bền vững tự chủ hơn ở hiện tại và trong tương lai.
Hoàng Hương – Đình Trinh
