Nguy cơ đến từ những thói quen sản xuất truyền thống
Tại nhiều cơ sở chế biến nông sản nhỏ lẻ, đặc biệt ở vùng nông thôn, phương thức sản xuất thủ công vẫn chiếm tỷ lệ lớn. Đây là nét đặc trưng của các làng nghề truyền thống, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Không ít hộ sản xuất còn sử dụng chung khu vực sơ chế – chế biến – đóng gói, dẫn đến ô nhiễm chéo. Dụng cụ chế biến bằng gỗ, tre nứa sau thời gian dài sử dụng không được vệ sinh kỹ, tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Nhiều nơi vẫn phơi phóng nông sản ngoài sân vườn, ven đường, khiến bụi bẩn và vi khuẩn dễ dàng xâm nhập.
Theo ghi nhận của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hơn 40% cơ sở chế biến quy mô hộ gia đình chưa có khu vực bảo quản đạt chuẩn; 30% chưa thực hiện quy trình vệ sinh dụng cụ định kỳ. Đây là con số đáng lo ngại trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ nông sản tăng cao, đòi hỏi chất lượng ngày càng khắt khe.
Ô nhiễm chéo – “thủ phạm” của nhiều vụ ngộ độc
Trong chế biến nông sản, ô nhiễm chéo xảy ra khi vi sinh vật hoặc tạp chất từ nguyên liệu sống, môi trường sản xuất hoặc dụng cụ không sạch lây sang sản phẩm đã qua chế biến. Đây là “thủ phạm” của nhiều vụ ngộ độc thực phẩm được báo cáo trong thời gian qua.
Các sai sót phổ biến gồm:
Dùng chung dao, thớt cho nguyên liệu sống và sản phẩm đã xử lý nhiệt.
Kho chứa ẩm thấp, không có biện pháp chống côn trùng.
Bảo quản nông sản ở điều kiện nhiệt độ không phù hợp.
Bao bì tái sử dụng không qua tiệt trùng.
Chỉ cần một mắt xích yếu trong chuỗi sản xuất cũng có thể khiến toàn bộ lô hàng bị nhiễm khuẩn, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng.
Ý thức vệ sinh – yếu tố quyết định trong ngăn ngừa ngộ độc
Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, ý thức vệ sinh của người trực tiếp chế biến là chìa khóa quan trọng để hạn chế rủi ro ngộ độc thực phẩm.
Nhiều trường hợp cho thấy người sản xuất chưa tuân thủ quy định như:
Không đeo khẩu trang, găng tay khi chế biến.
Không rửa tay theo quy trình trước khi tiếp xúc với sản phẩm.
Sử dụng nước sinh hoạt không được kiểm nghiệm định kỳ.
Đây là những thói quen tưởng chừng nhỏ bé nhưng ảnh hưởng lớn đến chất lượng nông sản.
Các chương trình tập huấn về Vệ sinh an toàn thực phẩm, Thực hành sản xuất tốt (GMP), Quy trình phân tích mối nguy và kiểm soát điểm tới hạn (HACCP) đã được nhiều địa phương triển khai, nhưng độ bao phủ vẫn còn hạn chế đối với nhóm hộ sản xuất nhỏ lẻ.
Cần đổi mới công nghệ và chuẩn hóa quy trình chế biến
Trong bối cảnh hiện nay, việc ứng dụng công nghệ vào chế biến nông sản là xu hướng tất yếu. Các mô hình sấy bằng năng lượng mặt trời, công nghệ khử khuẩn bằng ozone, hệ thống chế biến khép kín theo tiêu chuẩn ISO 22000 đang chứng minh hiệu quả, giúp giảm đáng kể nguy cơ nhiễm vi sinh vật và nâng cao chất lượng sản phẩm.
Tuy nhiên, để lan tỏa rộng rãi, cần:
Hỗ trợ tín dụng ưu đãi cho hộ sản xuất đầu tư thiết bị.
Triển khai chương trình chuyển giao khoa học kỹ thuật vùng nông thôn.
Tăng cường kiểm tra định kỳ đối với cơ sở chế biến nhỏ lẻ.
Xây dựng mô hình làng nghề sản xuất sạch – an toàn.
Việc chuẩn hóa quy trình không chỉ giúp giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm mà còn mở ra cơ hội nâng cao giá trị nông sản, hướng đến thị trường rộng lớn hơn.
Ngộ độc thực phẩm từ nông sản sẽ tiếp tục là nỗi lo nếu các “lỗ hổng” trong chế biến không được nhận diện và xử lý triệt để. Đảm bảo vệ sinh không phải vấn đề của riêng cơ quan quản lý, mà đòi hỏi sự thay đổi từ chính những người trực tiếp sản xuất.
Một môi trường chế biến sạch, quy trình chuẩn hóa, ý thức vệ sinh được nâng cao – đó là nền tảng để xây dựng nền nông nghiệp an toàn, phát triển bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng./.
