Mở rộng không gian phát triển hướng biển
Việc mở rộng không gian phát triển đang tạo thêm dư địa để TP Hồ Chí Minh tổ chức lại các động lực kinh tế theo hướng liên kết vùng và hội nhập sâu hơn với thị trường quốc tế.
Một trong những lợi thế nổi bật là hệ thống gần 90 cảng biển. Năm 2025, lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển của thành phố đạt gần 352 triệu tấn. Riêng 8 tháng năm 2026, tổng lượng hàng hóa qua cảng đạt hơn 256 triệu tấn, tăng 9,2% so với cùng kỳ năm 2025.
Trong cấu trúc này, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, thuộc phường Tân Phước và phường Phú Mỹ, giữ vai trò cửa ngõ xuất nhập khẩu quan trọng. Cụm cảng hiện có hơn 30 bến cảng hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ cảng container, cảng tổng hợp, hàng rời đến cảng chuyên dụng.
Đáng chú ý, hệ thống cảng container tại đây chiếm khoảng 30% sản lượng container của cả nước. Hằng tuần, cụm cảng duy trì 48 tuyến dịch vụ quốc tế, trong đó có hơn 20 tuyến tàu đi thẳng đến châu Âu và châu Mỹ. Đây là lợi thế quan trọng để TP Hồ Chí Minh phát huy năng lực khai thác cảng nước sâu và tham gia ngày càng sâu vào mạng lưới hàng hải toàn cầu.
Trong cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, Cảng quốc tế Gemalink là một trong những cảng nước sâu lớn, có khả năng tiếp nhận tàu container trọng tải lên tới 250.000 DWT. Sau 5 năm vận hành, cảng đã đạt tổng sản lượng 6,5 triệu TEU.
Theo ông Cao Hồng Phong, Phó tổng giám đốc Cảng quốc tế Gemalink, cảng đang tiếp tục nâng cao năng lực cầu bến, đồng bộ thiết bị, ứng dụng công nghệ và chuẩn bị nguồn lực để sẵn sàng đón lượng hàng trung chuyển trong giai đoạn 2026-2030.
Việc nâng cao năng lực khai thác được kỳ vọng giúp cảng thu hút thêm các hãng tàu lớn, qua đó góp phần nâng cao vị thế của TP Hồ Chí Minh trên các tuyến hàng hải quốc tế. Với công suất khai thác trong những tháng đầu năm 2026, dự kiến sản lượng của Gemalink cả năm có thể đạt khoảng 2,1 triệu TEU.
Không chỉ khai thác hiệu quả hệ thống hiện hữu, TP Hồ Chí Minh đang tiếp tục bổ sung năng lực cảng biển bằng nhiều dự án quy mô lớn.
Trong đó có Cảng quốc tế QTM tại phường Phú Mỹ với tổng vốn đầu tư gần 6.900 tỷ đồng; Cảng tổng hợp, container Cái Mép Hạ có vốn đầu tư hơn 50.800 tỷ đồng và Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ với tổng vốn đầu tư khoảng 5 tỷ USD.
Đây được xem là những dự án có khả năng mở rộng đáng kể năng lực khai thác cảng, đồng thời tạo tiền đề để hình thành các trung tâm logistics và dịch vụ hàng hải quy mô lớn.
Theo ông Nguyễn Lê Chơn Tâm, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Cảng Sài Gòn, đại diện liên danh tổ hợp nhà đầu tư Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, vị trí dự án nằm gần các tuyến hàng hải quốc tế và có khả năng kết nối với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.
Nếu được triển khai đồng bộ với hạ tầng giao thông kết nối và hệ thống dịch vụ hậu cần, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ có thể thu hút thêm nguồn hàng trung chuyển qua các cảng nước ngoài, qua đó mở rộng không gian phát triển kinh tế biển của TP Hồ Chí Minh và Việt Nam.
Từ lợi thế cảng biển đến hệ sinh thái tăng trưởng
Lợi thế cảng biển sẽ khó phát huy hết giá trị nếu chỉ dừng lại ở hoạt động xếp dỡ và trung chuyển hàng hóa.
Bài toán lớn hơn đối với TP Hồ Chí Minh là hình thành một hệ sinh thái kinh tế biển liên hoàn, trong đó cảng biển được kết nối với khu công nghiệp, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, hệ thống giao thông đa phương thức và trung tâm tài chính quốc tế.
Theo hướng này, thành phố không chỉ phát triển cảng thông minh, cảng xanh mà còn hướng tới tham gia xây dựng các chuẩn mực mới về giảm phát thải, sử dụng năng lượng sạch và phát triển chuỗi cung ứng bền vững, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế.
Theo đồng chí Phạm Bình An, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển TP Hồ Chí Minh, thành phố đang mở rộng không gian đô thị theo mô hình siêu đô thị đa trung tâm. Trong đó, các cực phát triển về công nghiệp, logistics và dịch vụ cần được kết nối thành những chuỗi giá trị liên hoàn.
Các dự án cảng biển và logistics vì vậy không chỉ mang ý nghĩa đối với từng địa phương mà còn tạo những mắt xích quan trọng trong chuỗi liên vùng, kết nối trực tiếp với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và hệ thống giao thông của khu vực Đông Nam Bộ.
Ở góc độ này, đồng chí Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP Hồ Chí Minh, cho rằng sự kết hợp giữa cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ, Cảng hàng không quốc tế Long Thành và mạng lưới khu công nghiệp trong thời gian tới sẽ hình thành hành lang kinh tế đối ngoại quy mô lớn.
Khi các cấu phần này được kết nối đồng bộ, TP Hồ Chí Minh có điều kiện phát huy vai trò hạt nhân liên kết vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long với thị trường quốc tế.
Kinh tế biển trở thành động lực tăng trưởng mới
Định hướng phát triển kinh tế biển của TP Hồ Chí Minh đang được đặt trong tổng thể các chủ trương, chính sách mới của Trung ương.
Trong chương trình hành động của Thành ủy TP Hồ Chí Minh triển khai Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19-5-2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, phát triển kinh tế biển được xác định là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng theo hướng đa ngành, hiện đại, xanh và bền vững.
Thành phố tiếp tục phát huy lợi thế về cảng biển, logistics, dịch vụ hàng hải quốc tế, năng lượng, du lịch biển và các ngành kinh tế biển có giá trị gia tăng cao.
Để tạo đột phá trong thu hút đầu tư vào các dự án logistics và cảng biển, thành phố đang triển khai Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung Nghị quyết số 98/2023/QH15 về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP Hồ Chí Minh, có hiệu lực từ ngày 12-12-2025.
Đáng chú ý, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, xác định 3 lĩnh vực trọng tâm của kinh tế biển gồm: kinh tế hàng hải và logistics; dầu khí - năng lượng - năng lượng tái tạo; du lịch và đô thị biển.
Riêng kế hoạch hành động thực hiện chiến lược xuất nhập khẩu giai đoạn 2026-2030 của thành phố đặt mục tiêu doanh thu dịch vụ logistics tăng bình quân 13-16%/năm, đóng góp 8-10% GRDP; đồng thời nâng tỷ lệ hàng hóa xuất khẩu trực tiếp qua hệ thống cảng biển, cảng hàng không, ga đường sắt và cảng cạn lên hơn 80%.
Những mục tiêu này cho thấy logistics và cảng biển đang được nhìn nhận không chỉ là lĩnh vực dịch vụ hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu, mà còn là một trong những nền tảng của mô hình tăng trưởng mới.
Biến lợi thế thành sức bật tăng trưởng
TP Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026 đạt hai con số. Để hiện thực hóa mục tiêu này, lợi thế về quy mô thị trường, vị trí địa kinh tế và hệ thống cảng biển cần được chuyển hóa thành những dự án cụ thể, sản phẩm dịch vụ có giá trị gia tăng cao và tốc độ tăng trưởng thực chất.
Trong bức tranh đó, cảng biển và logistics được kỳ vọng trở thành ngành dịch vụ nền tảng, tạo sức lan tỏa tới công nghiệp, xuất nhập khẩu, thương mại, du lịch, tài chính và khoa học - công nghệ.
Nếu các dự án hạ tầng chiến lược được triển khai đồng bộ, kết nối hiệu quả với khu công nghiệp, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, sân bay và mạng lưới giao thông liên vùng, lợi thế cảng biển của TP Hồ Chí Minh sẽ không chỉ nằm ở lượng hàng hóa đi qua cảng.
Giá trị lớn hơn là khả năng hình thành một hệ sinh thái kinh tế biển hiện đại, xanh và có sức cạnh tranh quốc tế.
Đây cũng là nền tảng để TP Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm logistics và trung tâm liên kết vùng, đồng thời tạo thêm động lực mới cho mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn phát triển mới.