Không thể “làm khuyến nông trên giấy”
Tại cuộc họp góp ý Dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2018/NĐ-CP diễn ra sáng 7/4, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh một yêu cầu mang tính cốt lõi: phải nhìn lại bản chất của hoạt động khuyến nông, thay vì chỉ điều chỉnh câu chữ hay kỹ thuật lập quy.
Theo Thứ trưởng, nếu không làm rõ khuyến nông là gì, phương thức đặc thù ra sao, vai trò của từng chủ thể như thế nào, nghị định mới rất dễ lặp lại những bất cập đã tồn tại trong thực tiễn. Trong khi đó, mục tiêu lớn nhất là đưa hoạt động khuyến nông trở về đúng bản chất: bám cơ sở, bám đồng ruộng và lấy nông dân làm trung tâm.
Khuyến nông, xét đến cùng, không phải là hoạt động truyền thông hay hỗ trợ sản xuất một cách chung chung. Đó là quá trình chuyển giao tri thức, công nghệ và kinh nghiệm sản xuất trực tiếp tại thực địa, nơi người nông dân có thể “thấy – hiểu – làm – và hưởng lợi”.
Thứ trưởng Trần Thanh Nam chủ trì cuộc họp ban soạn thảo, tổ biên tập dự thảo nghị định về khuyến nông. Ảnh: Bảo Thắng.
Nguy cơ “lệch vai” trong hoạt động khuyến nông
Một trong những vấn đề được Thứ trưởng chỉ rõ là tình trạng khuyến nông đang có dấu hiệu “lệch vai”.
Thực tế cho thấy, nhiều tiến bộ kỹ thuật, đề tài nghiên cứu được chuyển xuống cơ sở theo cách áp đặt từ trên xuống. Người nông dân không hiểu, không áp dụng được, dẫn đến hiệu quả thấp, thậm chí bị bỏ ngỏ.
Bên cạnh đó, sự tham gia ngày càng nhiều của doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp cũng đặt ra yêu cầu phân định rõ ràng. Doanh nghiệp có thể cung cấp vật tư, giống, thiết bị, nhưng nếu không tách bạch, hoạt động khuyến nông rất dễ bị “hòa lẫn” với tiếp thị, bán hàng.
“Giới thiệu vật tư hay tiêu thụ sản phẩm không thể coi là đã làm khuyến nông”, Thứ trưởng nhấn mạnh, đồng thời yêu cầu xác định rõ bản chất để tránh sai lệch trong triển khai.
Cán bộ khuyến nông hướng dẫn kỹ thuật trực tiếp tại đồng ruộng – phương thức cốt lõi giúp nông dân “thấy – hiểu – làm” trong sản xuất thực tế. Ảnh internet.
Làm rõ khái niệm để thống nhất cách hiểu
Một nội dung quan trọng được đặt ra là cần định nghĩa lại khuyến nông trong bối cảnh mới. Theo định hướng, đây là hoạt động mang tính đặc thù, do Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nhằm chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, công nghệ và tri thức sản xuất đến nông dân.
Đặc biệt, khái niệm “khuyến nông cộng đồng” được nhấn mạnh như một lực lượng quan trọng tại cơ sở. Lực lượng này bao gồm cộng tác viên, nhà khoa học, kỹ sư, doanh nghiệp và các cá nhân tự nguyện, cùng tham gia kết nối và hỗ trợ nông dân.
Việc làm rõ nội hàm không chỉ giúp thống nhất nhận thức, mà còn là nền tảng để các địa phương xây dựng chính sách hỗ trợ, quản lý và phát huy hiệu quả lực lượng này trong thực tế.
Chuyển đổi số trong khuyến nông giúp lan tỏa tri thức nhanh hơn, rút ngắn khoảng cách giữa khoa học và thực tiễn sản xuất. Ảnh internet
Chuyển hướng từ “kỹ thuật đơn thuần” sang “kinh tế nông nghiệp toàn diện”
Theo ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, điểm đổi mới quan trọng của dự thảo nghị định không nằm ở việc bổ sung thêm nhiệm vụ riêng lẻ, mà ở sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận.
Nếu trước đây khuyến nông chủ yếu tập trung vào chuyển giao tiến bộ kỹ thuật phục vụ sản xuất, thì trong giai đoạn mới, hoạt động này được định vị như một công cụ hỗ trợ toàn diện cho kinh tế nông nghiệp. Phạm vi không chỉ dừng ở kỹ thuật canh tác, mà mở rộng sang cung cấp thông tin thị trường, tổ chức sản xuất, phát triển vùng nguyên liệu và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị.
Sự chuyển hướng này phản ánh rõ yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại, nơi giá trị không còn nằm ở sản lượng đơn thuần, mà phụ thuộc ngày càng lớn vào khả năng kết nối thị trường, nâng cao chất lượng và tổ chức sản xuất theo chuỗi. Người nông dân vì vậy không chỉ cần “làm đúng kỹ thuật”, mà còn phải “làm đúng cách” trong một hệ sinh thái kinh tế rộng hơn.
Đáng chú ý, chuyển đổi số được xác định là một trụ cột trong quá trình tái cấu trúc khuyến nông. Việc tích hợp các nền tảng số, xây dựng cơ sở dữ liệu và triển khai tư vấn trực tuyến sẽ góp phần mở rộng phạm vi tiếp cận, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa tri thức khoa học và thực tiễn sản xuất. Qua đó, thông tin, kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất có thể được lan tỏa nhanh hơn, sâu hơn đến từng hộ nông dân.
Mô hình trình diễn tại thực địa là cách trực quan để nông dân tiếp cận và nhân rộng tiến bộ kỹ thuật. Ảnh internet
Khuyến nông phải diễn ra trên đồng ruộng
Tổng kết các ý kiến, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh, khuyến nông là hoạt động ở cơ sở, gắn với đồng ruộng, người nông dân là chủ thể và người hưởng lợi trực tiếp. Đặc thù của khuyến nông nằm ở chỗ hoạt động này phải diễn ra ở thực địa, trong sản xuất thực tế, không phải trong hội trường hay bằng những lớp học tách rời hiện trường.
Phương thức chính của khuyến nông là tổ chức trình diễn và chuyển giao công nghệ tại hiện trường, hướng dẫn trực tiếp quy trình, tiêu chuẩn sản xuất; theo dõi quá trình áp dụng, tổng kết, nhân rộng mô hình. "Đây mới là nội dung thể hiện đúng tính đặc thù", ông chia sẻ và nói thêm, việc tập huấn, hội thảo hay cung cấp thông tin vẫn cần thiết, nhưng chỉ là phần hỗ trợ, không thể thay thế cho hoạt động trực tiếp trên vùng nguyên liệu.
Cũng từ quan điểm này, Thứ trưởng yêu cầu Dự thảo Nghị định phân biệt mô hình trình diễn và dự án khuyến nông. Mô hình là công cụ trực quan để nông dân “nhìn thấy, làm theo, nhân rộng”, còn dự án là một cấu phần có quy mô, phạm vi, mục tiêu, đối tượng và cơ chế tổ chức cụ thể hơn. Nếu không tách bạch, sau này địa phương sẽ rất khó triển khai. Chẳng hạn, xã có được phép làm dự án không, hay chỉ dừng ở mô hình? Cấp nào quyết định, trách nhiệm ở đâu, kinh phí bố trí thế nào?
"Nguyên tắc chung là khuyến nông phục vụ lợi ích công, không vì mục tiêu lợi nhuận", Thứ trưởng bày tỏ và nhất trí với ý kiến của Sở Nông nghiệp và Môi trường Phú Thọ nêu tại phiên họp, là xem xét cơ chế ưu tiên rõ hơn với địa bàn khó khăn, phát huy vai trò của phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số./.
Thúy Hà
