Nhu cầu máy móc phục vụ sản xuất tăng
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tám tháng năm 2026, tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam đạt 395,3 tỷ USD, tăng 35,3% so với cùng kỳ. Nhóm tư liệu sản xuất đạt 372,04 tỷ USD, chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu.
Riêng nhóm máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 47,4 tỷ USD, tăng 22,1% so với cùng kỳ năm trước. Cùng thời gian, chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,9%; ngành sửa chữa, bảo dưỡng và lắp đặt máy móc, thiết bị tăng 27%.
Những con số này cho thấy máy móc, thiết bị tiếp tục là một bộ phận quan trọng trong hoạt động sản xuất. Tuy nhiên, thống kê hiện chưa tách riêng máy mới và máy đã qua sử dụng. Vì vậy, từ kim ngạch 47,4 tỷ USD chưa thể xác định quy mô riêng của lượng máy cũ nhập khẩu.
Với thiết bị đã qua sử dụng, bài toán của doanh nghiệp vì thế không chỉ nằm ở mức giá mua mà còn ở khả năng xác định tình trạng và chứng minh thiết bị đáp ứng các yêu cầu khi nhập khẩu.
Tuổi máy không phải tiêu chí duy nhất
Theo ông Nguyễn Văn Đừng, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp công nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, khi lựa chọn máy đã qua sử dụng, doanh nghiệp cần đồng thời xem xét tuổi thiết bị, tiêu chuẩn kỹ thuật, hiệu suất và hồ sơ chứng minh chất lượng.
“Một thiết bị có giá thấp nhưng thiếu tài liệu về năm sản xuất, tiêu chuẩn hoặc không đáp ứng yêu cầu giám định có thể không đáp ứng điều kiện làm thủ tục nhập khẩu”, ông Đừng nói.
Quy định về việc nhập khẩu máy móc, thiết bị, dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng được Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành tại Thông tư số 56/2026/TT-BKHCN ngày 5/9/2026.
Theo quy định được nêu trong bài, máy móc, thiết bị đã qua sử dụng về cơ bản không quá 10 năm tuổi, trừ một số lĩnh vực có quy định riêng. Bên cạnh yêu cầu về tuổi, thiết bị phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường; trường hợp chưa có quy chuẩn thì áp dụng tiêu chuẩn quốc gia Việt Nam hoặc tiêu chuẩn quốc gia của một nước G7, Hàn Quốc.
Như vậy, tuổi thiết bị chỉ là một trong những điều kiện cần xem xét. Những máy móc bị nước xuất khẩu công bố loại bỏ do lạc hậu, chất lượng kém, gây ô nhiễm hoặc không đáp ứng yêu cầu về an toàn, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường cũng không được nhập khẩu. Thiết bị đồng thời phải phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất của doanh nghiệp tại Việt Nam.
Điều này đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải kiểm tra thông tin thiết bị từ sớm, thay vì chỉ đánh giá sau khi máy đã được đưa về Việt Nam.
Dây chuyền cũ phải chứng minh khả năng vận hành
Đối với dây chuyền công nghệ đã qua sử dụng, yêu cầu không chỉ dừng ở tuổi thiết bị mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng vận hành.
Theo nội dung quy định được nêu trong bài, công suất hoặc hiệu suất còn lại của dây chuyền phải đạt ít nhất 85% so với thiết kế; mức tiêu hao nguyên, vật liệu và năng lượng không được vượt quá 15% so với thiết kế. Công nghệ cũng phải không thuộc danh mục cấm hoặc hạn chế chuyển giao và đang được sử dụng tại ít nhất 3 cơ sở sản xuất ở các nước thuộc OECD.
Theo ông Nguyễn Văn Đừng, những yêu cầu này khiến doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận khi lựa chọn dây chuyền đã qua sử dụng. Thay vì chủ yếu dựa vào thông tin thương mại do bên bán cung cấp, doanh nghiệp cần có dữ liệu kỹ thuật đủ để đánh giá tình trạng và khả năng đáp ứng các yêu cầu của dây chuyền.
“Các yêu cầu này khiến dữ liệu kỹ thuật trở thành phần quan trọng trong giao dịch. Doanh nghiệp cần có thông tin đủ để xác định thiết bị có đáp ứng các điều kiện trước khi đưa hàng về Việt Nam”, ông Đừng nhấn mạnh.
Yêu cầu về dữ liệu cũng được thể hiện trong khâu giám định. Với dây chuyền nhập khẩu theo phương thức thông thường, việc giám định được thực hiện tại nước xuất khẩu khi dây chuyền đang hoạt động. Chứng thư giám định phải thể hiện các thông tin kỹ thuật và kết quả đánh giá theo từng tiêu chí nhập khẩu.
Đối với máy móc, thiết bị thuộc phạm vi quy định, doanh nghiệp cần có giấy xác nhận của nhà sản xuất về năm sản xuất và tiêu chuẩn sản xuất. Trường hợp không có giấy xác nhận hoặc thiết bị được sản xuất tại quốc gia khác, doanh nghiệp phải có chứng thư giám định của tổ chức được chỉ định.
Nếu hồ sơ chưa đầy đủ, doanh nghiệp có thể đưa hàng về bảo quản sau khi đăng ký giám định nhưng phải bổ sung chứng thư trong thời hạn không quá 30 ngày.
Kiểm tra từ trước khi giao dịch
Từ những yêu cầu trên, việc kiểm tra máy móc đã qua sử dụng cần được thực hiện ngay từ giai đoạn tìm kiếm và đàm phán nguồn hàng.
Doanh nghiệp cần làm rõ mã số HS, năm sản xuất, nước và nhà sản xuất, tiêu chuẩn áp dụng và tuổi thiết bị. Đối với dây chuyền công nghệ, cần xem xét thêm công suất, hiệu suất, mức tiêu hao và tình trạng vận hành.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp đánh giá thiết bị trên cơ sở dữ liệu kỹ thuật thay vì chỉ dựa vào giá bán hoặc thông tin giới thiệu của nhà cung cấp.
Một thiết bị có giá thấp nhưng thiếu hồ sơ chứng minh chất lượng có thể phát sinh vấn đề ở khâu nhập khẩu. Ngược lại, hồ sơ kỹ thuật đầy đủ tạo cơ sở để doanh nghiệp đánh giá trước khả năng đáp ứng các tiêu chí đối với thiết bị.
Do đó, hồ sơ kỹ thuật không nên được xem là phần việc bổ sung sau khi mua máy mà cần trở thành một nội dung được kiểm tra ngay trong quá trình lựa chọn và đàm phán. Doanh nghiệp nhập khẩu chịu trách nhiệm trước pháp luật về thiết bị đưa vào Việt Nam; tổ chức giám định được chỉ định cũng phải bảo đảm tính độc lập, khách quan, khoa học và chịu trách nhiệm về kết quả giám định.
Trong bối cảnh nhu cầu máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất tiếp tục tăng, việc lựa chọn máy đã qua sử dụng vì vậy cần được đặt trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, minh bạch và có khả năng kiểm chứng. Với doanh nghiệp, giá mua chỉ là điểm khởi đầu; khả năng chứng minh thiết bị đáp ứng các yêu cầu mới là cơ sở quan trọng để đánh giá hiệu quả của một giao dịch máy cũ.