Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư số 10/2026/TT-BXD hướng dẫn thực hiện các tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và điều kiện hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới cấp tỉnh giai đoạn 2026-2030. Thông tư không chỉ cụ thể hóa chủ trương phát triển hạ tầng đồng bộ mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng quy hoạch, quản lý không gian sống và nâng cao chất lượng đời sống người dân nông thôn.
Theo quy định mới, tiêu chí quy hoạch được nâng chuẩn theo hướng chú trọng tính khả thi, công khai và minh bạch. Các địa phương ngoài việc bảo đảm có quy hoạch chung xã được phê duyệt còn phải xây dựng kế hoạch triển khai cụ thể, phù hợp với quy định pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn. Đặc biệt, yêu cầu bố trí, ổn định dân cư tại những khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, vùng biên giới hoặc địa bàn khó khăn được nhấn mạnh nhằm bảo đảm an toàn và tạo nền tảng phát triển lâu dài.
Thông tư cũng phân loại các nhóm xã để áp dụng tiêu chí phù hợp với thực tiễn phát triển. Đối với các xã liền kề đô thị hoặc có định hướng trở thành đô thị trong tương lai (Nhóm 1), yêu cầu bắt buộc phải có quy hoạch chi tiết nhằm cụ thể hóa quy hoạch chung hoặc quy hoạch phân khu. Song song với đó, công tác quản lý kiến trúc nông thôn được siết chặt thông qua việc ban hành hoặc tích hợp quy chế quản lý kiến trúc vào quy hoạch chung, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, cảnh quan và không gian sống đặc trưng của nông thôn Việt Nam.
Trong lĩnh vực hạ tầng, giao thông tiếp tục là tiêu chí trọng tâm. Các tuyến đường xã phải đáp ứng yêu cầu theo quy hoạch và được duy tu, bảo trì thường xuyên để bảo đảm kết nối thông suốt. Điểm mới đáng chú ý là việc đưa yếu tố “xanh” vào phát triển hạ tầng, với yêu cầu tối thiểu 50% chiều dài đường xã có trồng cây xanh dọc tuyến.
Ở cấp tỉnh, điều kiện hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới cũng được nâng lên. Hệ thống giao thông phải bảo đảm kết nối tới toàn bộ các xã, trong đó ít nhất 70% chiều dài đường tỉnh được trồng cây xanh. Quy định này không chỉ góp phần cải thiện cảnh quan mà còn hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng môi trường sinh thái tại khu vực nông thôn.
Bên cạnh hạ tầng, tiêu chí về nhà ở dân cư tiếp tục được hoàn thiện theo hướng nâng cao chất lượng và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Nhà ở kiên cố phải đáp ứng tiêu chuẩn “3 cứng”, gồm nền - móng, khung - tường và mái được xây dựng bằng vật liệu bền chắc, bảo đảm niên hạn sử dụng từ 20 năm trở lên. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao mức sống và bảo đảm an toàn cho người dân trước những diễn biến thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.
Công tác bảo vệ môi trường nông thôn cũng được đặt ra với yêu cầu cụ thể hơn. Các xã phải xây dựng phương án thoát nước mặt, tổ chức thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt phù hợp với điều kiện thực tế. Theo quy định, tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom và xử lý phải đạt từ 50% trở lên. Riêng các xã thuộc Nhóm 1 bắt buộc phải có ít nhất một công trình xử lý nước thải tập trung đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật.
Thông qua Thông tư này, Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố căn cứ điều kiện thực tế để cụ thể hóa và triển khai các tiêu chí phù hợp, nhưng không được thấp hơn khung chuẩn chung. Việc nâng chuẩn nông thôn mới trong giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy nông thôn Việt Nam phát triển toàn diện hơn, vừa hiện đại về hạ tầng, vừa bền vững về môi trường và giàu bản sắc văn hóa./.
Nguyễn Ngọc Bình
