Nhãn thực phẩm – căn cứ pháp lý và công cụ bảo vệ người tiêu dùng
Theo quy định của Luật An toàn thực phẩm và Nghị định 43/2017/NĐ-CP về nhãn hàng hóa, nông sản đóng gói, sơ chế hoặc bảo quản đều bắt buộc phải có nhãn. Nhãn hàng không chỉ mang tính pháp lý mà còn là nguồn thông tin giúp người tiêu dùng kiểm chứng chất lượng.
Một nhãn nông sản đạt chuẩn phải thể hiện tối thiểu các nội dung:
Tên sản phẩm
Thành phần (nếu có)
Khối lượng, dung trọng
Ngày sản xuất – hạn sử dụng
Tên, địa chỉ tổ chức chịu trách nhiệm
Xuất xứ hàng hóa
Hướng dẫn bảo quản, điều kiện lưu trữ
Đây là cơ sở đầu tiên để phân biệt sản phẩm uy tín với nông sản trôi nổi, không rõ nguồn gốc – vốn là nhóm tiềm ẩn nguy cơ lớn về hóa chất bảo vệ thực vật, vi sinh vật, kim loại nặng hoặc quy trình sơ chế không bảo đảm vệ sinh.
 |
| Truy xuất nguồn gốc – dấu hiệu rõ ràng của sản phẩm sạch. Ảnh internet |
Đọc đúng thông tin ngày sản xuất – hạn sử dụng
Một trong những điểm người dùng hay bỏ qua là cách thể hiện hạn sử dụng. Nhiều trường hợp ghi không rõ ràng, viết tắt hoặc sử dụng phông chữ mờ khiến người tiêu dùng khó kiểm tra.
Chuyên gia an toàn thực phẩm khuyến cáo:
Với nông sản tươi (rau, củ, quả), hạn sử dụng thường ngắn từ 2–7 ngày. Nếu một sản phẩm tươi nhưng có hạn kéo dài bất thường, người tiêu dùng nên cân nhắc.
Với nông sản sơ chế, hút chân không, hạn sử dụng dài hơn nhưng phải đi kèm hướng dẫn bảo quản lạnh hoặc đông.
Tránh sản phẩm che mờ, tẩy xóa hoặc dán đè hạn sử dụng – dấu hiệu của việc làm lại nhãn.
Truy xuất nguồn gốc – dấu hiệu rõ ràng của sản phẩm sạch
Hiện nay, nhiều địa phương triển khai hệ thống tem truy xuất nguồn gốc QR Code. Đây là yếu tố quan trọng chứng minh sản phẩm được sản xuất theo quy trình giám sát.
Khi quét QR, người tiêu dùng cần kiểm tra:
Tên cơ sở sản xuất rõ ràng, trùng khớp với thông tin trên bao bì.
Hành trình sản phẩm: từ khâu trồng – thu hoạch – sơ chế – vận chuyển.
Tiêu chuẩn áp dụng: VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ (organic), HACCP…
Ngày thu hoạch: đặc biệt quan trọng với rau củ.
Nếu mã QR chỉ dẫn đến trang web chung chung, không hiển thị dữ liệu về quy trình sản xuất, người dùng nên thận trọng.
 |
| Một trong những cách nhanh nhất để chọn nông sản sạch là quan sát các chứng nhận chất lượng. Ảnh internet |
Nhận diện các chứng nhận uy tín
Một trong những cách nhanh nhất để chọn nông sản sạch là quan sát các chứng nhận chất lượng, gồm:
1. VietGAP – Good Agricultural Practices Việt Nam
Đảm bảo quy trình trồng trọt an toàn, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, kiểm soát đất – nước – phân bón.
2. GlobalGAP
Tiêu chuẩn quốc tế, chặt chẽ hơn VietGAP, kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất.
3. Hữu cơ (Organic)
Chỉ cấp cho sản phẩm hoàn toàn không dùng chất tổng hợp, thuốc trừ sâu hóa học, phân bón vô cơ. Nhãn hữu cơ đạt chuẩn thường đi kèm mã chứng nhận và đơn vị kiểm định.
4. HACCP – ISO 22000 (đối với nông sản chế biến)
Tập trung kiểm soát nguy cơ ô nhiễm trong quá trình chế biến, phù hợp với các sản phẩm sấy, đóng gói.
Người tiêu dùng cần phân biệt chứng nhận thật – giả: chứng nhận thật phải có mã số, đơn vị cấp, thời hạn hiệu lực. Nhiều sản phẩm hiện nay tự gắn logo VietGAP hoặc Organic mà không có mã chứng nhận, gây hiểu lầm.
 |
| Đọc nhãn từ trên xuống dưới, ưu tiên các thông tin: nguồn gốc – chứng nhận – hạn sử dụng – QR Code. Ảnh internet |
Tên và địa chỉ cơ sở sản xuất
Nhiều vụ việc liên quan đến nông sản bẩn đều xuất phát từ việc người tiêu dùng mua sản phẩm không rõ nguồn gốc. Một nhãn sạch phải thể hiện rõ:
Tên doanh nghiệp/hợp tác xã/hộ sản xuất
Địa chỉ cụ thể
Số điện thoại hoặc website liên hệ
Mã số doanh nghiệp hoặc cơ sở
Nếu chỉ ghi chung chung “sản xuất tại Việt Nam”, “hộ gia đình A xã B”, không có thông tin liên lạc, nguy cơ cao là sản phẩm không được kiểm định.
Thành phần và phụ gia – thông tin quan trọng thường bị bỏ qua
Đối với nông sản chế biến (mứt, rau củ sấy, nước ép, trái cây đóng hộp…), nhãn bắt buộc phải liệt kê thành phần theo tỷ lệ giảm dần.
Điều người tiêu dùng cần đặc biệt chú ý:
Tránh sản phẩm có danh sách phụ gia dài, khó hiểu.
Cẩn trọng với phẩm màu tổng hợp, chất bảo quản vượt mức khuyến cáo.
Ưu tiên sản phẩm ít phụ gia, sử dụng nguyên liệu tự nhiên.
Ví dụ: một gói xoài sấy chỉ nên có xoài + đường hoặc xoài + đường + vitamin C để chống oxy hóa. Nếu xuất hiện nhiều chất lạ, người dùng nên cân nhắc.
Bao bì – yếu tố nhỏ nhưng phản ánh sự chuyên nghiệp
Bao bì sản phẩm sạch thường được thiết kế đảm bảo vệ sinh, niêm phong kỹ, in rõ ràng. Những dấu hiệu sau thường cảnh báo sản phẩm kém chất lượng:
Mực in nhòe, sai chính tả.
Nhãn dán lệch, bong tróc.
Bao bì bị rách, thủng, hở khí.
Dấu hiệu tái sử dụng bao bì.
Bao bì sạch không chỉ bảo vệ chất lượng nông sản mà còn thể hiện trách nhiệm của đơn vị sản xuất.
 |
| Nhãn thực phẩm không chỉ là tờ giấy – đó là “cam kết” của người sản xuất. Ảnh internet |
Mẹo nhanh giúp người tiêu dùng chọn đúng nông sản sạch
Đọc nhãn từ trên xuống dưới, ưu tiên các thông tin: nguồn gốc – chứng nhận – hạn sử dụng – QR Code.
Chọn sản phẩm xuất xứ rõ ràng, có tên đơn vị sản xuất cụ thể.
Ưu tiên sản phẩm được chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, Organic có mã truy xuất minh bạch.
Quét thử QR Code, tránh sản phẩm chỉ gắn mã “ảo”.
Từ chối hàng không nhãn, nhãn ghi thiếu thông tin bắt buộc, dù giá rẻ.
Với nông sản tươi, xem kỹ ngày thu hoạch hoặc ngày đóng gói; với rau củ không nên chọn sản phẩm có dấu hiệu phun thuốc (lá bóng, ít sâu nhưng màu quá đậm).
So sánh giá: sản phẩm đạt chuẩn thường có giá cao hơn nông sản không kiểm soát. Giá quá rẻ là dấu hiệu đáng ngờ.
Nhãn thực phẩm không chỉ là tờ giấy – đó là “cam kết” của người sản xuất
Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sức khỏe, việc đọc nhãn không chỉ là kỹ năng mà còn là hành động bảo vệ chính mình và gia đình. Một tờ nhãn đầy đủ, minh bạch phản ánh uy tín của đơn vị sản xuất và là cam kết về chất lượng nông sản.
Các chuyên gia khuyến nghị, cùng với việc hoàn thiện quy định pháp lý, ngành nông nghiệp và y tế địa phương cần đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu đúng, từ đó hình thành thói quen chọn nông sản sạch dựa trên nhãn thực phẩm. Bởi chỉ khi người tiêu dùng trở thành những “giám sát viên thông minh”, thị trường mới có thể tự sàng lọc và nâng cao chất lượng nông sản một cách bền vững./.
